Voor een liefhebber van obscure groepen en meer extreme genres is een evenement als ZXZW het bescheiden walhalla. Er is gelegenheid bij hopen om nieuwe groepen te leren kennen, om tendensen te onderkennen en de livereputatie van groepen bevestigd te zien. De schamele tien euro die je voor dit alles dient neer te tellen is dan ook géén geld voor wat je aangeboden krijgt. Die lage prijs ligt voor een deel aan de onafhankelijke attitude die het festival vraagt: de artietsen ontvange dus een zeer beperkte vergoeding. Anderzijds wordt ZXZW gesteund door de lokale overheid. Hier de vraag over independent of niet stellen, zou evenwel overtrokken zijn. De steun die de organisatie van het festival wellicht hier en daar ontving, is belangeloos en doet nergens de onafhankelijkheid in twijfel trekken. De enorme keuze aan muziek die wordt geboden, heeft voor de enthousiaste toeschouwer echter ook een zware tol: l'embarras du choix die zich elk uur opnieuw stelt, daarbij de afstanden -weliswaar nooit overdreven- die te voet doorheen Tilburg moeten overbrugd worden en de korte sets die ons soms nog hongerig achterlieten.
LUIDE VERVELING
Meneguar was de eerste band die indruk wist te maken. Dat is een beetje tegen de logica van de affiche in, want ze maken indierocksongs vol poppy accenten. Catchy melodieën à la Q And Not U of Modest Mouse, en wilde rockexplosies. Meneguar is zo'n groep die het niet alleen op zondagmiddag in een vuil Nederlands café goed doet, maar ongetwijfeld op zijn plaats zou zijn op de betere zomerfestivals. Dat gaat evenwel niet op voor het merendeel van de muziek die in Tilburg te horen was, want vooralsnog is het grote publiek niet klaar voor repetitieve metalcore, harsh noise of bijvoorbeeld de afgrijselijke en bizarre mengeling van breakcore en hardcore die GTUK maakt. Het moet gezegd dat binnen het grote aanbod aan 'luide' noise/metal/coregroepen op ZXZW, deze live eigenlijk zelden de meest doeltreffende waren. Todd was bijvoorbeeld een zielloze, zware en luide vertoning, die vooral weinig te bieden had op muzikaal vlak. Blutch en Knut schijnen live wel onovertroffen te zijn, maar die hebben we moeten laten vallen voor eén van de vele andere interessante optredens. Van Shit and Shine (overigens met leden van Knut) zagen we dit: twee bassisten, een man die verveeld een effectenbak bespeelt en 11(!) inderhaast opgetrommelde drummers (waaronder de drummer van Part Chimp, jammer genoeg als groep niet aanwezig op ZXZW). Wat we hoorden was eén eindeloze groove die ons geduld en verwachtingspatroon op de proef stelde door niet te evolueren. Deze schijnbaar conceptuele manier van muziek -waarachter we evenwel weinig idee vermoeden-werkt op primair niveau, maar de ongetwijfeld bedoelde verveling slaat na een kwartier wel toe. Niettemin een geslaagde en tergend luide performance die de beleving van de toeschouwen even op losse schroeven zet.
Zuid bij Zuidwest laat het publiek alleszins meer zijn dan een hersenloze consument. Je dient je hersens eerst te pijnigen bij de keuze tussen twintig gelijktijdige optredens, en zowat elke groep heeft wel een eigen strategie om te spelen met je verwachtingspatroon. Een denkoefening in muziekbeleving, en in het licht van de ondertitel tracht je te onderscheiden wat deze bands dan wel zo independent maakt. Onderscheidt de muziek zelf dan wel hun attitude zich van de andere, commercieel betekenisvolle muziek? Zuid bij Zuidwest heeft redelijk expliciet de bedoeling om een platform te zijn voor deze genres, en zoekt geen aansluiting bij mainstreammuziek. Het festival wil scherp de eigenheid van deze muziek in het daglicht stellen, in alle diversiteit; en vooral door de muziek zelf laten 'spreken'. Gelukkig is het zo dat ZXZW zelf zich vragen durft te stellen bij haar eigen premisses, en dit in de vorm van een paneldiscussie omtrent independent culture.
De meest evidente invulling van het begrip independent in deze context, is misschien wel de economische: de indiemuziekindustrie staat los van major platenmaatschappijen, distributeurs en concertorganisatoren. Het gaat om een veel kleinere markt, waarbinnen de muziek op minder georganiseerde manier aan de man wordt gebracht. De muziek zelf is meestal van die aard dat het buiten de -op dat moment- commercieel interessante genres valt. Typerend op ZXZW waren de standjes waar kleine labeltjes of artiesten zelf (soms hun lief) cassettes, cd's en vinyls verkochten. Al was net dat merchandisinggegeven op ZXZW net veel minder prominent dan op andere optredens in de indiescene-hier kunnen we een bewuste keuze vermoeden om dat 'commerciële' aspect naar de achtergrond te duwen. De geboden muziek, onder het label independent, kan dan ook een grote focus toegeschreven worden op het muzikale livegebeuren, meer dan op het releasen van albums die bij voorkeur nog moeten verkopen ook.
TURN TILBURG ON HIS HEAD
Even terug naar de muziek zelf, met een Belgische insteek: in Tilburg viel heel wat interessante Belgische muziek te genieten. Ignatz speelde in ns 16, een lege galerij. De Brusselse muzikant improviseert met gitaar, effecten en gedoseerde stel een unieke soort van psychedelische bluesfolk; zijn sound is uniek en komt ook op de verschillende uitgebrachte tapes en cd-r's uitstekend tot zijn recht. Kiss The Anus of A Black Cat, het project van Stef 'Irritant' Heeren, is net als Ignatz vertegenwoordigd op het Gentse (k-raa-k)3 label. Die bracht deze keer zijn songs alleen, op gitaar en drijvend op een dronerig effect. In een synagoge! De locatie kon niet beter want deze donkere folksongs snijden diep wanneer het stil is. Het leek wel of iedere toeschouwer daar in die tempel in zijn eigen ziel aan het kijken was, daartoe aangespoord door de in vitriool gedrenkte predikersstem van het 'Kattengat'. Turn Hegel on His Head, recent als single uitgebracht, stond voor het beste moment van dit beklijvende optreden. Ansatz der Maschine is een groep uit Kortrijk, die op het eerste zicht niet echt goed gecast is op dit festival voor independent culture.Of toch: spilfiguur Matthijs Bertel neemt de muziek volledig zelf thuis op, en bracht zo vorig jaar het goed ontvangen debuut“The Postman is a Girl” uit. Ansatz der Maschine staat voor duistere elektronica, met vette samples en vervormde stemmetjes op een bedje van zachte sax en pianostukken. Mooie muziek vooral, en op ZXZW uitstekend vertolkt, al blijft de groep qua geluid wel steken tussen Morr Music, DJ Shadow en Cinematic Orchestra; die referenties zijn uitstekend maar toch gedateerd. Dat valt hier eigenlijk vooral erg op-tussen de groepen die vooral wel heel hard nieuw, anders en vooruitstrevend willen klinken. De muziek van ADM heeft schijnbaar een potentieel buiten die independent scene, maar dat is nog geen reden om de relevantie van hun optreden hier in twijfel te trekken.
In het lege pand genaamd 'Ruimte X' kreeg Zeloot -de Nederlandse vrouwelijke evenknie van Dennis Tyfus zo lijkt het- carte blanche, en dat resulteerde in een installatie vol kleurige kubussen, waartussen verschillende optredens van experimentele inslag gegeven werden. Bij iemand als Zeloot, die in de Haagse Huishoudschool wel vaker optredens organiseert en daar dan uitbundige affiches en artwork voor maakt, is de link tussen muziek en beeldende kunst een evidentie. Het was een aangename ruimte om even rond te hangen, anders dan de vele cafés waar we deze zondag al had doorgebracht. Er werden mooie cassettes en goedkope Westmalle verkocht, en tussendoor werd er muziek gemaakt voor een zeer klein aantal aanwezigen.We zagen zo onder andere ZimZimZim, twee brave Belgische meisjes, die misschien wel iets interessant uitvoerden met allerlei instrumentjes, maar dat resulteerde niet in goede muziek. Op xylofoon, diverse blaasinstrumenten etc..., brachten ze een vorm van drone voort, waarbij jammer genoeg de vele tentoongespreide effectenbakjes werkloos stonden te blinken. Neen, zo envoudig is het dus niet om een goed optreden te geven, al krijgt men soms verkeerdelijk die indruk.
We zijn er zeker van dat jarenlange ervaring en status als grondlegger van sommige genres niet per se een verdienste is waarmee een goed optreden gegarandeerd wordt. Psychic TV, de groep rond 'zijne gendergestoordheid' Genesis P-Orridge van Throbbing Gristle, gaf op ZXZW een beschamende vertoning met futloze nummers, bulkend van misplaatste pathetiek en doorspekt met ongepaste citaten uit de muziekgeschiedenis, alsook verschrikkelijke videokunst. Het publiek bleef er in een verlaten sporthal stoïcijns bij en dat gaf de performance een bespottelijk kantje. Beter deze uithoek van Tilburg nooit opgezocht...Een andere ouderdomsdeken op deze editie was Träd Gräs och Stenar, een groep uit Zweden die veertig jaar geleden al pionierden met een vorm van psychedelische rock. De oude knarren speelden en met oprecht enthousiasme een ongecompliceerde en geestesverruimende set vol tijdloze muziek die de muziekliefhebbers van nu een mooie kijk gaf op muziek van vroeger.
DE BIERKAAI
De kracht van ZXZW is zonder meer de diversiteit van bands, die bij nader inzien op een of andere manier wel passen in het hokje van de independent culture -muziek die zich wars van conventies betreffende muziekgeschiedenis, stijl, volume of verkoopbaarheid manifesteert. Muziek ook die haar bestaansreden niet laat afhangen van het publiek, of van de smaak van de critici, maar die in your face laat horen waar ze voor staat. Naast de meer klassieke optredens op diverse podia kregeb we in de straten van Tilburg ook nog eens verschillende vormen van 'acoustic noise' voorgeschoteld: noise in bedoeling en vorm, maar zonder volume want zonder elektrische versterking. Tussen de terrasjes door maakten de performances een sympathieke indruk, het heeft iets van vechten tegen de bierkaai. Of ZXZW op die manier omschreven kan worden, betwijfel ik. Op drie jaar tijd is het festival uitgegroeid tot een breed opgezet platform waar duizenden toeschouwers en mensen uit de muziekwereld onbekende groepen van diverse stijl en achtergrond te zien krijgen. De indruk die al die verschillende muziek, geconcentreerd in tijd en ruimte, heeft op het publiek, is dan ook niet gering. We verwachten dat de weerklank van Zuid bij Zuidwest volgend jaar nog een maat groter is. De zin van het label 'independent culture' bestaat erin dat op die manier heel verschillende artiesten en hun muziekvormen, verenigd in hun afwijken van de 'reguliere' economische muziekindustrie, toch een mogelijkheid tot contact met een groter publiek en scene krijgen. Het is ook zo dat pas door het hanteren van het label independent culture, de eronder gesorteerde groepen in die zin betekenis krijgen. De noemer 'independent culture' lokte vooral de toeschouwer uit zijn tent.
ZXZW, Tilburg, zondag 23 september