“Als, als, as, asse, asse. Asse zijn verbrande kolen, daar zedde niks mee.” Raymond, geboren en getogen Antwerpenaar en hoofdpersonage van Zeewater is zout, zeggen ze beseft maar al te goed dat een leven vrij van spijt onmogelijk is. In het licht van die opvatting lijkt achterom kijken dan ook een zinloos tijdverdrijf. Toch zijn we blij dat Simone Lenaerts zich er in haar debuutroman aan gewaagd heeft, want ze bewijst zo dat geschiedenis soms brandend actueel kan zijn en dat verandering niet noodzakelijk gepaard gaat met vooruitgang.
Lang kan Walter van den Broeck niet gewacht hebben om met het schrijven van zijn Terug naar Walden aan te vatten. Een dik jaar nadat de financiële en economische crisis losbrak, ligt zijn literaire verwerking ervan al netjes gedrukt, gebonden en verkoopsklaar in de boekhandels. Men moet het ijzer smeden wanneer het heet is. Een zeer vermakelijke en venijnige roman is het geworden, een slinkse afrekening met de hebzucht en hubris van de bankier en een felle kritiek op het ongebreidelde kapitalisme. Maar overtuigt het ook? Is het reilen en zeilen van de wereldeconomie niet een wat droog, in de ogen van velen zelfs saai onderwerp voor de literatuur?
Een allegorie is een vorm van beeldspraak, die een hele zin of meerdere zinnen wordt volgehouden, in tegenstelling tot de metafoor, waarbij één woord door een beeld wordt vervangen. De Iraaks/Nederlands/Belgische Rodaan Al Galidi schrijft vanuit zijn Iraakse verteltrant allegorische teksten in het Nederlands, zowel romans als gedichten. Als we zijn nieuwe roman 'De autist en de postduif' beschouwen als een allegorische roman, dan is dat vooral omdat hij de Nederlanders beschrijft als een oersaai, bijbelvretend, simplistisch volkje van duivenmelkers. Maar er zijn meerdere redenen te bedenken waarom het procédé in deze roman niet werkt.
In vogelperspectief een zwartwitillustratie van een kat rustend op een tafel met twee stoelen, waarvan één alvast vooruitgeschoven. Een anoniem personage staat klaar om aan te schuiven. Je ziet alleen de benen en een stuk van de badmantel. De auteursnaam in witte letters. De titel in rooie letters. Het typeert de statische wereld van Krijn Peter Hesselink. Ik was niet mals voor zijn debuutbundel 'Als geen ander'. Zijn tweede 'Stil Alarm' vertoont wat beterschap. Er is flink gewied in woordenschat en beeldtaal, er is een gerijpte dichter aan het woord. In sommige gedichten lukt het om een wereld op te roepen voobij het triviale, dat het debuut van Hesselink kenmerkte. Toch ontwringt 'Stil Alarm' me een luide geeuw van verveling. Het talent van Hesselink is inconsistent.
Moet uw echtgenoot de laatste tijd steeds vaker overwerken? Pleegt hij stiekeme telefoontjes die stilvallen vanaf het moment dat u de kamer betreedt? Of zijn er andere schijnbaar opvallende aanwijzingen dat uw man overspel pleegt? Hij is lang niet de enige. Zowat iedereen doet het. Want, ‘het civilisatieproces van de mens is niet afgelopen zolang de drift nog bestaat.’ Aldus Arthur Koenen, privédetective met als specialisatie dierentuinen en overspel. Via deze protagonist waagt Dirk Kurbjuweit zich in Niet de hele waarheid aan het gevoelige onderwerp van echtbreuk. De populaire auteur-journalist verhoogt bovendien de inzet door de Duitse politiek als strijdtoneel te kiezen. Het resultaat is een intrigerend verhaal over een onderzoek zonder moord, maar niet zonder slachtoffers.
Absurd! Dat is het enige predikaat dat ik kan bedenken bij de banvloek die de lijkenpikkers van het Vlaamse pontificaat uitspraken over de zelfgekozen dood van Hugo Claus. Anderhalf jaar later pivoteert getande raadsels van Patrick Conrad rond dit heikele thema. Claus zelf zou versteld staan over hoeveel dood zijn leven overschaduwt.
Acht romans, waarvan een proloog, vier volwaardige episodes (een ervan in twee delen), een apocrief gepubliceerd fragment en een intermezzo. Zo ver staat A. F. Th. van der Heijden reeds met zijn cyclus De tandeloze tijd, maar een vijfde episode alsook een epiloog staan nog in de steigers. De veelgerespecteerde en alom geroemde auteur staat er echter om bekend zijn cycli – naast De tandeloze tijd is er ook Homo duplex, waarvan reeds vier delen in de rekken van de betere boekhandel – niet op voorhand uitvoerig te plannen; hij volgt waar het verhaal hem mee naartoe neemt. Stof die oorspronkelijk slechts een hoofdstuk in beslag zou nemen, groeit zo plots uit tot een uitvoerige roman, en Van der Heijden laat het graag gebeuren. Het is een continu proces van voornemens aanpassen en plannen bijstellen, en Doodverf is daar een uitgelezen voorbeeld van. De roman is geen poging om De tandeloze tijd verder te zetten, maar wel om hem deels te herzien. Uit de cyclus lichtte A. F. Th. namelijk de verhaallijn over de zogenaamde Gipsmoord, knipte deze in stukken uiteen, hermonteerde en vulde hem aan tot hij een roman bekwam die minder wijdlopig is dan Het Hof van Barmhartigheid en Onder het plaveisel het moeras – de boeken waarin de verhaallijn voor het eerst aan bod kwam – net doordat het zich tot de Gipsmoord beperkt, en er daardoor tegelijk veel uitvoeriger op kan ingaan. Het maakt van Doodverf op zijn minst een hoogst fascinerende roman.
Vrouwen: ik hield van de kleuren van hun kleding; van de manier waarop ze liepen; van de wreedheid in sommige van de gezichten; af en toe de bijna zuivere schoonheid in een ander gezicht, een en al betoverend vrouwelijk. We konden niet aan ze tippen: ze planden veel beter en waren beter georganiseerd. Terwijl de mannen naar de football-wedstrijd zaten te kijken of bier dronken of kegelden, zaten zij, de vrouwen, over ons na te denken, ze verdiepen zich erin, ze bekijken het van alle kanten en ze be-slissen – of ze ons zullen accepteren, afdanken, omruilen, vermoorden of gewoonweg in de steek zullen laten. Uiteindelijk deed het er nauwelijks toe; wat ze ook deden, we kwamen eenzaam en geschift aan ons eind. (Bukowski, Vrouwen, 1979: 205)
Recent verschenen van Jeroen Olyslaegers en Elvis Peeters twee romans met dezelfde titel: Wij. Ignaas Devisch, die in 2003 ook zelf een boek met die titel publiceerde, over de bindende (en ontbindende) factoren van een gemeenschap, belicht beide romans vanuit dat perspectief. Wat bindt ons aan elkaar en wat haalt ons uiteen? Hoe kunnen we vandaag nog nadenken over een ‘wij’? En hoe doet de recente Vlaamse literatuur dat?
Het treurspel aller treurspelen, ook wel ‘de schepping van de mens’ genoemd, werd in de literatuurgeschiedenis meermaals met succes beschreven. Gioconda Belli – bij het brede publiek beter bekend als de auteur van de bestseller De bewoonde vrouw – geeft met Oneindigheid in een handpalm haar eigen, atheïstische versie van de Genesisfeiten, vanuit een vrouwelijk en verfrissend perspectief, of zo wordt de lezer althans beloofd. ‘Een tijdloos drama over liefde en jaloezie’ heet dat dan in commerciële termen. Wie na deze omschrijving hoopte op een ongekuiste versie van Temptation Island: Het Paradijs, zal echter bedrogen uitkomen. Belli brengt immers eerder een quasi filosofisch relaas over hoe het begin van alles eigenlijk het einde van ons zoeken zal zijn.
P.F Thomése, Frank voor de vrienden, schrijft een boek over J. Kessels, J. Kessels voor de vrienden. Beiden hebben een voorkeur voor Amerikaanse countrymuziek, met haar songs over verloren liefdes, nachtelijke zwelgpartijen en tochten door weidse landschappen. Daar gaat ook J. Kessels: the novel over, met een übergeile frituurmeid, een dubieuze passage op de achterbank van een Opel Kadett en een roadtrip van Tilburg naar Hamburg en terug.
‘Elkaar maar laten begaan, generaties hebben elkaar laten begaan... En het resultaat is dit. Waar we nu zijn. De Heining, dat is het resultaat.’ De heining van Jan Van Loy, een eigentijdse fabel die een nominatie voor de Gouden Uil in de wacht sleepte, toont waar een angstige samenleving op uitdraait: een nachtmerrie, zwart, bikkelhard. Of een spiegel van de bittere realiteit? In elk geval: een mokerslag.
Aan vier kanten omgeven door boeken praatte Jan Van Loy in het Brusselse literatuurhuis Passa Porta over zijn recentste boek De Heining. Dat gebeurde niet spontaan, maar in het kader van de door Het beschrijf en De Standaard opgezette leesclub. Gastheer en interviewer was Marc Reynebeau, in het panel zetelden Jeroen Theunissen en Rik Coolsaet, die beiden hun lezing van Van Loys Gouden Uil-genomineerde boek kwamen toelichten. Hun leeservaringen, die eerder al in De Standaard verschenen, geven een ruwe schets van de kritische respons op De Heining.
Een goede titel vat niet enkel een boek in enkele woorden samen; hij is meteen ook een richtlijn voor hoe dat boek geïnterpreteerd kan, dan wel moet worden. Don Juan de la Mancha, een roman uit 2007 van de veelbekroonde Duitse auteur Robert Menasse en onlangs uitgegeven bij De Arbeiderspers, heeft zo’n titel. Nathan, het hoofdpersonage, kan inderdaad als elke doorwinterde don juan een indrukwekkende lijst met liefdesveroveringen voorleggen. Maar of hij als verleider nu werkelijk zo succesvol is? Vandaar ook de verwijzing naar het Spaanse La Mancha, een streek in Centraal-Spanje, ten zuiden van Madrid. Dit is niet de regio waar het verhaal zich afspeelt – dat is hoofdzakelijk Duitsland - wél een verwijzing naar Don Quijote de la Mancha, het magnum opus van de Spaanse auteur Miguel de Cervantes. Deze vroeg-zeventiende-eeuwse roman beschrijft de avonturen van Don Quijote, een goedbedoelende idealist die door het lezen van te veel ridderromans de greep op de werkelijkheid kwijtraakt, en die gelooft in de fictie die in deze middeleeuwse vertelsels te vinden is. Deze dwaze held heeft veel met Nathan gemeen: hij liet zich namelijk tijdens zijn studentenjaren door de ideeën van de seksuele revolutie bekoren, maar na een dikke twintig jaar vallen ook hem de schellen van de ogen. Wat overblijft, is een gebroken man.
Verschrikkelijk luid en ontzettend dichtbij: zo klonk het schot dat David Nolens onlangs afvuurde, in antwoord op de vraag aan ‘sterke, stille schrijvers’ om ‘wat meer lawaai te maken’ die recensent Dirk Leyman kort daarvoor had gesteld. Die vraag was wellicht retorisch bedoeld, maar de reactie van Nolens was dat gelukkig niet. Een alarmkreet was het, een vuurpijl in de mist, ter attentie van de stuurlui aan wal. Want het blijkt alsmaar moeilijker om er nog mee te leven, met het lawaai dat het schrijven van een boek in je hoofd veroorzaakt, en de nietszeggende stilte die er vaak op volgt. Versta: met het gebrek aan een doordachte, leesbare receptie in andere media dan de strikt literaire. Ja, zult u denken, dat is de eeuwige schrijversklacht. Maar heeft u Stilte en melk voor iedereen gelezen, Nolens derde, en een van de sterkere romans van het voorbije jaar? Weet u ook waarom dat zo is? Een hele generatie die enkele jaren geleden met luide trom als literair nieuws werd ingehaald, komt stilaan op het toppunt van haar kunnen, maar een meerderheid van de bevolking lijkt dat absoluut te ontgaan omdat het de kritiek aan een taal ontbreekt om de relevantie van hun werk te benoemen én omdat het voor massamedia niet rendabel genoeg is om hun critici die taal te laten ontwikkelen.
In zijn nieuwe boek, Het heilig vuur, kijkt Peter Sloterdijk met een kritische blik naar de drie grote monotheïstische godsdiensten die de westerse cultuur hebben bepaald: jodendom, christendom en islam. Hij heeft het over hun strijdbaarheid, als middel om hun moeizame plaats vandaag te begrijpen, en over de noodzaak van een nieuwe dialoog, hoe pijnlijk ook. Dat zijn kritische benadering nodig is, zal niemand ontkennen, maar de bekende Duitse filosoof was wel beter met meer historische kennis van zaken te werk gegaan, en niet met de filosofische pretentie die de man blijkbaar eigen is.
Wat men niet begrijpt, daarover moet men zwijgen. Dat is het motto van de moeder van het naamloze hoofdpersonage in Abdelkader Benali’s recentste roman. De vrouw zwijgt zelf al sinds de dood van haar tweede zoon, nu ongeveer twintig jaar geleden. Na een slopende ziekte en de confrontatie met haar traumatische verleden doorbreekt ze eindelijk de stilte.
Dat het leven ook vóór het toneeldoek een schouwspel is met geslaagde en minder geslaagde acteurs was ook veertig jaar geleden geen revolutionair inzicht. Evenmin baanbrekend is het besef dat de rolverdeling niet steeds naar wens of plan verloopt. Richard Yates (1927-1992) portretteert dat complexe, levensechte spel wél op een pijnlijk precieze manier, in Revolutionary Road.
Bij het verschijnen van De heining in de herfst van 2008 kleefde aan het Dendermondse kinderdagverblijf Fabeltjesland nog geen dramatische historie. Aan menselijke tegenspoed echter geen gebrek, ook niet in het België van de recente jaren. Een roep om draconische (veiligheids)maatregelen is evenmin nieuw. Scheppende lieden uit diverse richtingen voelen zich geroepen om dergelijke precaire onderwerpen te thematiseren. Zulke diverse filmmakers als Guy Lee Thys met Kassablanka en Suspect, en Fien Troch met Een ander zijn geluk en het recente Unspoken, en – in de Vlaamse letteren – Jan Van Loy met De heining. De verbeelding van sensitieve materie vraagt heel wat van de maker. Niet iedereen slaagt er in om de valkuilen van goedkoop sentiment en wrang populisme te vermijden. Je maakt de opdracht er niet eenvoudiger op als je bovendien – zoals Van Loy – een gevoelige, actuele thematiek als aanleiding ziet om je blikveld te verruimen over die actualiteit heen.
Misschien is het een bewijs van integratie, maar een literatuur van allochtonen of ‘nieuwe Belgen’ komt in Vlaanderen maar moeilijk van de grond. De reden daarvoor is voor een deel ongetwijfeld een individueel gebrek aan talent, maar er schort ook wat aan hoe die literatuur door ons allemaal (de overheid, het leespubliek, de literaire kritiek en de schrijvers zelf) gebruikelijk wordt benaderd.
In dit nieuwe format wordt ingezoomd op een actueel artistiek kleinood: één song, één foto, één dialoog … Wie het kleine niet eert, ziet het grote verkeerd.
Ik heb iets met titels! Hetzelfde gedicht telkens weer is de titel van de debuutbundel van de jonge Sint-Niklase dichteres Lies Van Gasse. Automatisch zul je de gedichten in de bundel afwegen tegen deze overigens ondubbelzinnig programmatische titel. Schrijft deze jonge vrouw in haar drang naar perfectie inderdaad telkens hetzelfde gedicht? De gedichten in Traktaatjes van Maarten van den Berg krijgen door de verkleinvorm in de titel een zekere ambigue poëticaliteit toegemeten. De titel van de nieuwe, erg geslaagde bundel van Hanz Mirck is complexer en eigent zich een stuk realiteit toe dat buiten de dichtbundel ligt. In het laatste erg bevreemdende gedicht wordt een man overreden door een vrachtwagen met het discrete opschrift Archiefvernietiging.
Op 11 november trekken duizenden mensen naar de lijkenvelden van de Westhoek. De hoeveelheid achterneven, achternichten, verre nazaten en familieleden, die naar de oorlogskerkhoven van Ieper en omstreken komen afzakken om een laatste groet te brengen aan hun in de Eerste Wereldoorlog gesneuvelde bloedverwant, stemt tot nadenken. De Eerste Wereldoorlog sterft niet. Na 90 jaar blijft de nalatenschap bestaan. Dat komt ten dele omdat de oorlog zo tastbaar en zichtbaar is in het landschap van de Westhoek. Maar de Eerste Wereldoorlog liet ook een berg papier achter. In de jaren voor, tijdens en na de oorlog waande ieder zich plots dichter. Geert Buelens bracht met twee fenomenale naslagwerken orde in de onoverzichtelijke stapels gedichten uit de Eerste Wereldoorlog.
De Irakees Rodaan Al Galidi streek een tiental jaar geleden neer in Nederland. Dat was in de tijd dat een mens zonder papieren nog aangeschoten wild was voor de Nederlandse regering. Al Galidi bekwaamde zich van opvangcentrum naar opvangcentrum in het Nederlands en begon boeken te schrijven, zowel romans als dichtbundels. De mix van gortdroge humor, kritische en afstandelijke observatie en Iraakse verteltrant maakte van hem een ware succesauteur. Hij weigerde echter het 'generaal pardon' van de Nederlandse regering en trok naar België. In zijn vorige dichtbundel De herfst van de Zorro lag de wrange maatschappijkritiek er nog vuistdik op. Zijn nieuwste, De laatste slaaf, is een stuk complexer. De ironie kruipt hier onder de huid van de taal. Al Galidi leert met De laatste slaaf de Hollanders opnieuw lezen.
De Nachten is al jaren een van de meest geprezen literair-muzikale evenementen in Antwerpen. Voor de dertiende editie komen kunstminnend Vlaanderen en enkele gemotiveerde Nederlandse groupies zelfs in miezerig herfstweer de deur uit. De meute is bont gekleurd en gekleed, eerder jong en wellicht gulzig in het verorberen van cafélezingen en marktpleinconcerten. Eens ze erin geslaagd zijn het hamburgerkraam en de ticketdienst te passeren, worden ze overgeleverd aan de doolhof van deSingel dat voor de gelegenheid met fel TL-licht gekleurd is. Het statische gebouw komt zo tot zijn recht en leeft nu echt. De massa baant haar weg als door een bloedbaan.
Dit jaar verscheen totaal onverwacht, en zonder de heisa die men wel zou verwachten, Ik Jan Cremer Derde Boek, waarvan de titel als zelfverklarend mag worden beschouwd. Critici hebben nooit goed raad geweten met Jan Cremer (°20 april 1940). Met zijn eersteling, de schelmenroman Ik Jan Cremer (1964), maakte hij zoveel controverse los dat literaire respectabiliteit hem sindsdien lijkt te ontsnappen. In die hele heisa gaat echter het gevoel verloren voor de complexiteit van Cremers bedrieglijk vanzelfsprekende proza.
Toeval bestaat niet, zegt het cliché, maar in de nieuwe roman van de Duitse schrijfster Juli Zeh (1974) speelt het wel een erg cruciale rol. Dat stelde ook Zehs Vlaamse collega Jeroen Theunissen vast. Sterker nog: toen hij Vrije val las, ontdekte hij dat het toeval uit het boek van Zeh zich als het ware tot in zijn eigen net voltooide (en ondertussen ook gepubliceerde) roman heeft doorgezet. De beide boeken vertonen immers enkele opmerkelijke parallellen. In deze tekst maakt Theunissen zelf de analyse van een wel erg toevallige verwantschap.
We zijn stilaan afgedwaald naar het tijdperk van de risicoloze poëzie. Wat te doen met deze Tritsmans? Zijn poëzie is zo conventioneel en zo afgemeten braaf. Op de Boekenbeurs mag hij aanzitten naast Hertmans en Nolens. Het risicoloze publiek, dat het jaarlijkse boekenevenement bezoekt, zal hij zeker aanspreken. Op dat vlak betreedt uitgeverij Nieuw Amsterdam platgetreden paden. Tritsmans vertegenwoordigt een reactionaire stroming binnen de Nederlandstalige poëzie: de brave huisvader en gemeenteambtenaar die poëzie schrijft voor alleman.
Vorig jaar al publiceerde Meulenhoff de uitstekende tweetalige bloemlezing Even dit, met een selectie van gedichten van de Amerikaanse dichter William Carlos Williams, hertaald door de Nederlandse dichter Huub Beurskens. In zijn nawoord had Beurskens het even over de ontstaansgeschiedenis van diens gedicht ‘The Parable of the Blind’, dat geïnspireerd was op het gelijknamige schilderij van Breughel. De bevindingen van Beurskens werden nadien in dichtvorm gegoten en vonden hun neerslag in het mooie gedicht ‘Schilderkunst en poëzie’ uit de cyclus ‘Vermist’ van zijn nieuwe dichtbundel Eigenlijk heb je alles al. De bundel bevat oorspronkelijke gedichten, een Trakl-cyclus, een groot aantal hertalingen van werk van andere dichters en ten slotte de kleine, fraaie cyclus ‘Het Vlot’.
Zuurstofschuld van Hans Groenewegen is geen dichtbundel van deze tijd. De realiteit schemert er nauwelijks in door. De sfeer ademt het gewijde halfduister van een middeleeuwse kapel waar nauwelijks licht doorkomt en zachte orgelmuziek uit het niets opborrelt. De voordracht van Ben Zwaal en Samuel Vriezen op de bijbehorende cd is gedragen en cerebraal. Eén keer becommentarieert de dichter vanuit zijn monnikenerker het wereldgebeuren. ‘Overgrootvader, waarom heeft uw huis zulke dikke muren/omdat, meisje, het geen nederlands huis meer is, maar een europees fort’, klinkt het ironisch in ‘het huis van thorbecke, brokstukken’. Zuurstofschuld is een ware verademing. Wars van hermetisme is deze poëzie van de omslagillustratie van Paul Klee tot de polyfone en polyglotte voordracht van het mooie ‘winterspitsalba’ een juweeltje van discrete eruditie en intelligentie.
De Hollandse uitgeverij Nieuw Amsterdam is in een paar jaar tijd verworden van een kwaliteitsuitgeverij tot een doorgeefluik van fletse dichtbundels en poëtisch proza, dat zich vermomt als dichtkunst. Ik was - om het even eufemistisch uit te drukken - niet erg onder de indruk van hun laatste poëzie-uitgaven (cf. de recente uitgaven van Martijn Benders, slamdichter Krijn Peter Hesselink,…).Vanwaar die evolutie ? Hoe komt dat toch ? Ik zou het niet weten. Misschien ligt het aan een in tussentijd vernieuwd redacteurteam, dat het niet zo nauw neemt met de grenzen van de literatuur ? Kouwes mag op zijn website trouwens beweren wat hij wil. Wat wij afgebakend hebben als poëzie ? Kouwes is geen poëzie.
Vorig jaar verscheen de langverwachte bloemlezing van Liliane Wouters en Yves Namur Poètes aujourd’hui. Un panorama de la poésie francophone de Belgique. Het boek bundelt gedichten van alle nog levende Franstalige dichters uit België (inclusief Vlaanderen, want er is nog steeds een niet onbelangrijk aantal Vlamingen dat in het Frans actief is, gaande van Frans De Haes tot Elke De Rycke), ongeacht de strekking die ze vertegenwoordigen of hun leeftijd. De presentatie van het volume is chronologisch. De bloemlezing begint met Henri Bauchau (1913), allicht beter bekend als romancier dan als dichter, en eindigt met Pascal Leclercq (1975), wat lijkt te suggereren dat er in de huidige generatie geen wonderkinderen rondlopen zoals Eugène Satizkaya, die in 1972 op 17-jarige leeftijd een opgemerkt internationaal debuut maakte met Mongolie plaine sale. Ook hij zal echter later vooral als romanschrijver bij het grote publiek bekend worden.
Op de voorflap van Als geen ander, de debuutbundel van slamdichter Krijn Peter Hesselink had een cirkelvormige uitsparing moeten komen, waarin een zaadje. Met enige goede wil kon de lezer/koper het zaadje mits wat water en wat vruchtbare aarde laten uitkiemen tot een boom waarvan het wortelstelsel uit het boek zou groeien en het dure papier zou opvreten. Dat was een goed idee geweest! Het getuigt van een gezonde zelfrelativering van de dichter. Iets wat je zeker nodig hebt in het dichtersvak. Want wat betekent een dichtbundel nog? Een boekje meer of minder in de etalage. Wie maalt daarom?
Ten zuiden van de rivier is een roman van Blake Morrison over het Groot-Brittanië van Tony Blair, het Londen van schrijvers, reclamejongens en journalisten, en over de vos in u en mij. Het boek zat in de selectie van de Literaire Lente, een initiatief van Boek.be, dat deze roman misschien beter als herfstpromotie had aangeboden, want fleurig kun je Morrisons schets van de Britse samenleving en het politieke systeem van dat land bepaald niet noemen. In plaats daarvan is Ten zuiden van de rivier wel een uiterst genietbare en zeer relevante roman, omdat Morrison er gelijktijdig in slaagt om een geloofwaardige microkosmos voor zijn personages neer te zetten én een panoramisch beeld te schetsen van een almaar kleiner wordend Groot-Brittannië, dat vergeven is van beesten.
Keren we even terug. Wat zei u? De Verzamelde Gedichten’van Martinus Nijhoff? Is dit nog steeds essentiële kost voor de rechtgeaarde liefhebber van Nederlandstalige poëzie? Gegarandeerd! Deze geannoteerde, nieuwe uitgave is reeds de tweede druk van een editie die eigenlijk stamt uit 2001. De rechtstreekse aanleiding voor deze verzamelde gedichten was het verschijnen van een historisch-kritische editie van het dichterlijk oeuvre van Nijhoff in 1992. De uitgave verscheen in 1993 in de reeks Monumenta Literaria Neerlandica in twee delen (drie banden). Niet elke dichter valt dit te beurt. Dit monumentaal werk was bestemd voor een gespecialiseerd publiek.
Enkele weken geleden had ik met de Nederlandse dichter Martijn Benders een interessante internetdiscussie over zijn debuutbundel Karavanserai. Ik vroeg hem onder meer of zijn bundel sjamanistische trekjes had. ‘Ik ben gekant tegen de idee dat Karavanserai een sjamanistische bundel zou zijn’, antwoordde Benders. ‘Dat is wellicht ten dele zo, maar het dekt de lading niet afdoende. De bundel maakt gebruik van bezweringen, vooral in deel drie, maar ’sjamanistisch’ of ‘religieus’ is de bundel an sich niet. Wat is het wezenlijke verschil tussen de magiër, de mysticus en de sjamaan? Die laatste heeft altijd een doelgroep nodig, een tribe. De voorlaatste heeft een godsbeeld nodig. De magiër heeft geen van beide nodig - hij bedrijft zijn kunsten niet voor derden en heeft ook geen boodschap aan een bepaalde theologische opsmuk. Als ik het toch iets zou moeten noemen, zou ik Karavanserai een magische bundel noemen. Dat dekt de lading beter, hoewel er allerlei andere elementen in verweven zitten.’
Als motto voor zijn nieuwe, fikse dichtbundel nieuwe sterrenbeelden koos Peter Verhelst een frase van songster PJ Harvey én een citaat uit Song to the Siren van Tim Buckley, de vader van Jeff Buckley. Beide heren stierven op zeer dramatische wijze met een tussenpoos van een kwarteeuw. Song to the Siren wordt hier toegeschreven aan This Mortal Coil, het gelegenheidscollectief rond Ivo Watts, het brein achter het Britse alternatieve muzieklabel 4AD, dat in de jaren negentig een drietal albums produceerde van volstrekt wisselende kwaliteit maar net deze ene song naar een ongekende, etherische hoogte en wereldbekendheid dreef. De omfloerste, androgiene stem van Tim Buckley werd door Watts vervangen door de frêle sirenenzang van Elizabeth Fraser, muze van de Cocteau Twins. De nieuwe bundel van Peter Verhelst bevat een snuifje doodsdrift van Buckley, een portie levensdrang van This Mortal Coil en een pak uitmuntende gedichten.
Dichter Piet Gerbrandy en filosoof Andreas Kinneging hebben een brievenboek uit. Het Goede Leven gaat over het verval van de westerse beschaving. De westerse moraal is naar de vaantjes. Dat is hun gemeenschappelijke uitgangspunt. Over analyse en oplossing raken ze het nooit eens. Na zestien brieven – woord en tegenwoord – houdt het boekje abrupt op. Wat is de zin dan van zo’n publicatie? Beide denkers gooien wel gul en gretig met klassieke referenties en met erudiete kennis. Het Goede Leven is een mooie stijloefening, maar het biedt de lezer geen soelaas…
Over niets bestond het voorbije literaire voorjaar zoveel consensus als over de nieuwe roman van Charlotte Mutsaers, het ‘vuistdikke meesterwerk’ Koetsier Herfst. Het boek werd een ‘explosie van stijl en creativiteit’ genoemd, ‘bijzonder geslaagd’, ‘verrassend, eigenzinnig en volstrekt origineel’. Bart Vervaeck loofde in De leeswolf Mutsaers’ ‘indrukwekkende stijl’ en ‘de laconieke verteltoon, scherpe ironie en beeldende, zintuiglijke beschrijving’ van het ‘prachtige boek’, terwijl Sofie Gielis in De Standaard der Letteren haast van een magnum opus of orgelpunt gewaagde – ware het niet dat daarin de ongewenste connotatie van ‘sluitstuk’ meeklonk. Het was allemaal perfect voorspelbaar. En ik kon er mij volkomen in vinden.
De dood van Hugo Claus zorgde in de Vlaamse pers voor een zelden geziene lawine van reacties en in memoriams. Er nog eens een tekst aan toevoegen leek ons overbodig, tenzij we een stem aan het woord konden laten die een ander licht zou werpen op de ontvangst van Claus’ oeuvre of die iets fundamenteels zou toevoegen aan de monumentalisering die zich de laatste weken heeft voorgedaan. Waarom treuren we eigenlijk bij de dood van een auteur als Claus, vraagt Christophe Van Gerrewey zich af. En hoe kan het dat die ondanks dat leger van exegeten met een imago door het leven ging, dat eigenlijk niet met de werkelijkheid strookte? Kevin Absillis reconstrueert de feiten, achter de ideologische mist. Kritiek als eresaluut.
We schrijven zevenentwintig maart 2008. Twee dagen later weten wie met de Gouden Uil naar huis zal fladderen. Op de shortlist van dit jaar prijken A.F.Th., Marjolijn Februari, Mark Reugebrink, P.F. Thomése en Jeroen Brouwers. Wie van deze vijf uitverkorenen met het felbegeerde beeldje (en de daarbij horende geldsom) aan de haal gaat, blijft op dat moment een raadsel. Hoewel, de heer Brouwers maakt een goede kans. Sta me even toe om uit te leggen waarom.
De middeleeuwse kannunnik Lambertus van Sint-Omaars gaf de term ‘monnikenwerk’ zijn definitieve betekenis. In 1120 voltooide hij zijn imposante ‘Liber Floridus’, de allereerste geïllustreerde encyclopedie ter wereld, die alle toenmalige kennis in één groot boekwerk samenvatte. Volgens de vrome Lambertus bestond de wereld uit twee afzonderlijke platte schijven, die van elkaar gescheiden werden door de baan van de zon. Het lege gedeelte was nog onbekend gebied voor de ‘kinderen van Adam’. Zij bewoonden de tweede schijf met de door zeeën omringde aloude continenten Europa, Azië en Afrika. Het Heilig Land was voor hem het centrum van de wereld. De Antwerpse dichter Bert Bevers schreef een tijdloos dichtwerkje met de kannunnik Lambertus als centrale figuur.
Mijn grootvader overleed in 1980, maar ik herinner me nog de verhalen die hij me vertelde toen we met onze honden gingen wandelen in de bossen van Nijlen. Het verhaal van het afgehakte hoofd las ik in een licht gewijzigde versie in het nieuwe boek van Stefaan Top. De omgeving was niet langer Bastenaken, maar de bossen van Nijlen. Een jongeman en zijn vriendin parkeren ergens op een donker plekje in het bos. Mijn grootvader beweerde zelfs de exacte plek te kennen, maar wilde me er nog niet naar toenemen: ik was te jong. Zijn ogen blonken, grootvader was een geboren verteller. Toen ze plots een geluid hoorden, dachten de verliefden dat ze betrapt waren. De jongen stapte uit de wagen om de oorzaak van het geluid te achterhalen. Het meisje blijft angstig achter en ziet na een paar minuutjes haar vriend uit de struiken komen, maar … hij heeft andere kledij aan en trekt zich om een onverklaarbare reden aan het haar. Als hij bijna ter hoogte van de wagen is, wordt het hoofd bruusk opzij getrokken en staat ze oog in oog met een gevaarlijke gek, die het hoofd van haar vriend in zijn handen houdt. Op de vraag of het echt gebeurd was, lachte mijn grootvader alleen maar. Ik sliep die nacht met een dik deken over mijn hoofd.
Waarom treuren wij als er een auteur overlijdt wiens oeuvre voltooid genoemd mag worden? De dood van Hugo Claus is veel, maar het is geen verlies voor de literatuur: de boeken zijn geschreven, de teksten zijn klaar, er was niks meer op komst. Het verdriet van België staat in meer dan dertig drukken in de kast, en de dood van de auteur verandert daar niks aan. Het belang van een auteur ligt in zijn werk, en dat is er nog steeds. Waar zijn we dus, als de tranen ons in de ogen schieten bij het horen van zijn karakteristieke stem – en wie denken we te zijn? Waarom bellen we elkaar op, berichten elkaar, en doen we alsof er vandaag, 19 april 2008, plots minder mag gebeuren dan op andere dagen, alsof we overvallen zijn door een groots, afschuwelijk nationaal drama? Dat kan toch enkel berusten op goedkoop en gemediatiseerd sentiment! En toch: er zijn genoeg redenen om te treuren op de dag dat Hugo Claus er voor het eerst niet meer is.
Eric Rosseel heeft een nieuwe dichtbundel uit. ‘Zwartwitfoto’s’ heet ie en hij werd in eigen beheer uitgegeven bij de World Wide Association of Writers, een schimmig internetgezelschap, dat boeken op aanvraag produceert van auteurs, die elders geen stek vinden. “Erkende uitgeverij?” aldus Rosseel over zijn keuze voor WWAOW. “Om al die zever te moeten meemaken van datum mag er niet onder, gezever over het copyright van de foto's? Bah! Bij WWAOW: doe ik gewoon mijn zin. Liever 5 mensen waarvan ik weet dat ze de bundel echt gelezen hebben dan voor 1000 onnozelaars op de Boekenbeurs te moeten signeren.” Rosseel ontpopt zich in zijn recentste bundel als de Jos Ghysen van de Laaglandse poëzie met soms echt knappe gedichten en een zeg en een weetje over bijna alles wat in dit land gebeurt.
Arabische poëzie is weinig gekend in onze contreien. Daar komt stilaan verandering in. Bij Prometheus verscheen voor de leek een mooi vormgegeven bloemlezing met gedichten van de virtuoze dichter en kalief Abu ‘l-Abbas ‘Abdallah ibn Al-Mu’tazz. De gedichten werden vertaald door de Nederlands-Marokkaanse schrijver Hafid Bouazza als tweede deel van zijn Arabische bibliotheek. Het eerste deel Schoon in elk oog is wat het bemint verscheen vorig jaar en bevatte uitsluitend Arabische liefdespoëzie. De bibliotheek neemt gestaag uitbreiding! Intussen verscheen al een derde deel met de welluidende titel Om wat er nog komen moet. Pornografica. In de bloemlezing De zon kussen op dit nachtuur concentreert Bouazza zich op het oeuvre van de bij ons vrijwel onbekende Arabische prins Al-Mu’tazz.
Ik ben van oordeel dat een poëzierecensent zijn woorden moet kunnen wikken en wegen. Dichters zijn meer dan de rest van de kudde literatoren een bedreigde diersoort. Dichtkunst wordt alsmaar amechtiger in de marge van de kunst gedrumd. Debuten zijn schaars. Het zou dus niet zeker in mijn voordeel pleiten indien ik het debuut van Stijn Vranken zomaar tot spaanders zou hakken. Ik deed echt mijn best om hier poëzie in te herkennen. Een namiddagje in de lauwe lentezon bijvoorbeeld om alles nogmaals tot me te nemen. Helaas is er zeer weinig dat in zijn voordeel pleit. Ik had zin om dit artikel ‘Pamflet tegen Stijn Vranken’ te dopen, maar ik deed het niet. Toch, Stijn Vranken is hard op weg om de Pippi Langkous van de Vlaamse en Hollandse poëzie te worden. “Een vreugdje en een verdrietje hier en daar, niewaar, meneer… Dat is het wezen van de poëzie.”
In Wat is de wat schrijft Dave Eggers de ‘fictionele autobiografie’ van Valentino Achak Deng. Die overleefde de gruwelijke burgeroorlog die Soedan tussen 1983 en 2005 teisterde. Zijn jeugd was een langgerekte vluchtpoging: eerst naar veiliger oorden in zijn eigen land, dan naar de vluchtelingenkampen in Ethiopië en Kenia en uiteindelijk naar de Verenigde Staten, waar zijn leven wel comfortabeler maar niet vanzelfsprekender werd. De manier waarop het verhaal van Valentino verteld wordt, levert een document op dat elk vleugje cynisme in de kiem smoort: Eggers zet ons immers met de rug tegen de muur, en dat doet pijn.
Jan Blommaert is een intellectueel en dat mag iedereen weten. In zijn nieuwste boek De crisis van de democratie actualiseert hij een aantal inzichten die hij eerder al met verve uitwerkte. Hij richt zijn pijlen meer dan ooit op de media. Die hebben van feiten, duiding en kritiek louter koopwaar gemaakt. ‘De nood is hoog, de redding niet meteen nabij’, verzucht hij. Karl van den Broeck, hoofdredacteur van Knack, las het boek en doet een constructief voorstel.
In het kader van zijn comeback volgde netwerkman Pat Donnez geruime tijd onder cover. Het leverde een intrigante reportage op over het nachtelijke bestaan van deze frisse poëet. ‘Al sla ik jou dood, jij zult niet onthouden/hoe mijn winden klonken.’ Terecht verwoord.
‘De zon lag rood en nog jong in het oosten, zuidwaarts doomde het lage vette polderland, in het westen vloeide de stroom, met aan de overzijde het geweldig grote Dagonwoud, dat het laagland in tweeën snijdt.’ Zo begint het eerste boek over Vlaanderens bekendste ridder, de Rode Ridder. In die reeks nam jeugdschrijver Leopold Vermeiren (1914-2005) zijn lezers mee op een lange tocht, 64 boekdelen en ruim 8000 pagina’s, van de Vlaamse poldergrond tot het Midden-Oosten. Terwijl meisjes zich samenzweerderig bogen over de avonturen van Tiny, schepte Vermeiren voor de jongens een universum waarin alle paarden ‘vierklauwers’ waren, een goedaardige ridder steeds ‘fluks’ opkeek, de boog steeds ‘schietgereed’ en ‘nimmer falend’ was en de ‘warempels’ en de ‘alle donders’ niet van de lucht waren. Dat waren nog eens tijden.
Een jaar na de aanslagen op de WTC-torens in New York verscheen in Frankrijk het boek La maladie de l’islam (2002), dat zopas vertaald werd als De ziekte van de islam (2007). Wie op de titel afgaat, en de (oorspronkelijke) context van de publicatie in rekening brengt, vermoedt een islamofoob en racistisch boek, maar niets is minder waar. De ziekte van de islam werd geschreven door de Frans-Tunesische Abdelwahab Meddeb, docent vergelijkende literatuurwetenschap aan de universiteit van Parijs en vooral bekend van het wekelijkse programma Cultures d'islam op France Culture. Zijn boek is juist een onmisbare bijdrage aan het islamdebat dat vandaag overal gevoerd wordt, vooral dan omdat het ook het interne debat bevordert.
Hier bij Starbucks leken zowel de partners als de gasten om tactische redenen te hebben afgesproken dat ze elkaar het beste met respect en waardigheid konden behandelen. Ik had nooit eerder zo’n werkomgeving meegemaakt. Ondanks het feit dat ze vele maanden en zakken geld besteedden aan het schrijven van hoogdravende mission statements brachten de Quote-500-bedrijven die ik had meegemaakt het gezwets dat ze predikten niet in de praktijk.
Met Een dichter in Bagdad schetst journaliste Jo Tatchell niet alleen een mooi beeld van de Yasin-familie, maar ook van de levensomstandigheden tijdens de dictatuur van Zijne Excellentie de President de Leider God Stelde Hem Aan, bij ons bekend onder de naam Saddam Hoessein.
Dichter en essayist Erik Spinoy verheft zich in zijn laatste dichtbundel Ik, en andere gedichten boven elk esthetisch waardeoordeel. De pure techniciteit en plasticiteit van zijn woorden en verzen ontkrachten bij voorbaat elk kritisch oordeel. Ik wil u echter meteen waarschuwen voor de inhoud van deze bundel. Vooral in de eerste cyclus Ik gaat hij tekeer als DCI Eric Metcalfe in de Britse horrorreeks ‘Messiah’. Het is een echte afdaling in de hel van het verminkte en half vergane ding ‘ik’, die stinkende en rottende vleesbrij. Een gevoel van walging is dus ons deel. Maar, laten we wel zijn, dames en heren van de poëzie, ook dit is poëzie. Meer zelfs: Ik, en andere gedichten is een ijzersterke dichtbundel.
Zelfs als u niet gezwind (want via Urbanmag) door de glazen deuren van deSingel of voorbij de buitenwippers van Petrol bent geraakt, zelfs dàn was het uw opdracht als cultuurminnend herfstnostalgicus om eens binnen te lopen bij De Avonden, de nieuwe boreling van de bedenkers van De Nachten en Zwarte Zondag. Dat het ongeveer een kruising van die twee is gebleken, even intiem en verzuild als het tweede maar iets minder hip dan het eerste, mag geen toeval heten. Waarom een succesformule wijzigen? Over het algemeen was 2007, om het met de jury van de AKO-literatuurprijs te zeggen, ‘een zeer goed jaar’, en daar rekenen we dus ook de oogst van het najaar bij. Overigens had ook de gemiddelde Frank Sinatra-imitator niet op de affiche misstaan, als u de vergezochte knipoog begrijpt.
Af en toe besluipt mij het gevoel Bernard Dewulf te willen zijn. Niet de man zelf natuurlijk (vader, minnaar, of zelfs dichter), maar de blik die uit zijn stukjes spreekt, om de andere dag in De Morgen. Alsof ‘het dagelijkse’ dan toch even zijn gewicht verliest, van aangesleept en aanslepend spektakel, zo schijnt de blik van Dewulf me dan toe, temidden van de drukdoende krantenkoppen. Een plek waar het licht van de vorige dag zich heeft verzameld, een vlek die mij de krant doet lezen – omdat ze aan het dagelijkse een lichtheid teruggeeft waarvan ik elke dag hoop dat ze mij bijtijds overvalt. Zo naar je vrouw of je kinderen kunnen kijken, of naar een andere vrouw, in een of andere spiegel, met jezelf als schaduw van al je verlangens, maar dan in het ongenadige licht van de werkelijkheid: het is een kunst. Een kunst die haar tijd neemt – vlekkerig als de zomer of krakend wit als sneeuw, getekend door het licht van die dag. De kunst van iemand die zijn pen gebruikt als een penseel, of die in elk geval veel naar schilders heeft gekeken.
Terwijl Brahms ten hemel stijgt, ziet hij zijn kloten aan een boom hangen. Zo begint het visioen waarmee Brahms Gets Laid opent, een van de vier romans die Ken Russell (°1927) dit jaar publiceerde om zijn eigen visie op het leven van vier componisten wereldkundig te maken. Andere slachtoffers van dienst zijn Beethoven (Beethoven Confidential), Elgar (Elgar: The Erotic Variations) en Delius (Delius: A Moment with Venus). Russells benadering van de kunstenaarsbiografie is echter allesbehalve alledaags. Wie sociaal realisme verwacht, is hier aan het verkeerde adres. Russell werd beroemd en (vooral) berucht als exuberant cineast met een voorkeur voor biografische films die de donkere kantjes van de menselijke soort blootleggen. De vier romans zetten die trend verder in een ander medium. Zowel hun kracht als hun zwakte hangt samen met de spanning van een kunstenaar die de taal die hij in het ene medium heeft verworven, probeert te hertalen naar een ander medium.
‘Als ik over adolescenten schrijf, schrijf ik eigenlijk gewoon over mezelf.’ Woorden van Aidan Chambers, Britse auteur van bekende jeugdboeken als Dansen op mijn graf en De Tolbrug. De man is intussen de zeventig voorbij, maar bericht nog altijd met vuur en verve over mensen van zeventien. Van zijn laatste roman, Dit is alles. Het hoofdkussenboek van Cordelia Kenn, is pas de Nederlandse vertaling uit: een turf van achthonderd pagina’s waarmee Chambers zijn zesdelige reeks over adolescenten afsluit. Maar is zijn meest ambitieuze boek ook zijn beste?
En toen werden ‘De Nachten’ ‘De Avonden’. Vaarwel vrolijke chaos die zo eigen was aan De Nachten. In plaats daarvan kregen we een net georganiseerde ‘avond’ in deSingel. Geen heen-en-weergeloop meer tussen verschillende zalen, evenmin als de naar bier geurende gangen waarlangs we ons een weg naar die zalen moesten banen. Eén zaal en twee literaire hoogvliegers moesten het publiek in groten getale naar deSingel lokken, die 2de november. Met ronkende namen als Grunberg en Brouwers kon dat niet mislopen. En inderdaad, de Rode Zaal zat afgeladen vol. Weliswaar met een publiek waarvan de gemiddelde leeftijd iets hoger lag dan op De Nachten.
Arie Visser moet zowat de meest onderschatte Nederlandse dichter zijn van de laatste eeuw. Dat heeft hij grotendeels aan zichzelf te danken. Zijn korte bestaan – hij overleed op 20 januari 1997 op 52-jarige leeftijd – was even chaotisch als zijn nagelaten publicaties. Hij vond pas innerlijke rust toen hij op 40-jarige leeftijd huwde met de Marokkaanse Chadia Moussadeq. Maar toen was het te laat. Zijn lichaam was al ondermijnd door intensief drugsgebruik en schrijversmisère. Tien jaar later werd hij ziek. Nog een paar jaar later was hij dood. Onder redactie van Oek de Jong, Guus Luijters en Wim Sanders verscheen een mooie, driedelige verzamelbox, die de dichter en zijn oeuvre in ere herstelt.
De najaarsoogst van internationale poëziebloemlezingen bij Meulenhoff oogt indrukwekkend. In enkele weken tijd verschenen lijvige boekwerken met een zeer verscheiden keur van gedichten van de Russische dichteres Anna Achmatova, van de Duitse auteur en nobelprijswinnaar Günter Grass en van de Australische dichter en beeldend kunstenaar Robert Gray. Tijd om eens te grasduinen in meer dan achthonderd pagina’s internationale poëzie.
Kan iemand mij eens de politiek van de Nederlandse en Vlaamse uitgeverijen met betrekking tot poëzie uitleggen? Ik vind de dichtbundel ‘Er staat een stad op’ van Maria Barnas een waardevolle dichtbundel. Ik vind Maria Barnas ook een goede dichteres. Maar van de Arbeiderspers verwacht je wat anders dan het boekje dat ik onder ogen kreeg. Het oogt goedkoop. De cover is spuuglelijk. De titel is slecht gekozen. Er staan te veel gedichten in. De bundel ontwaardt het talent dat Barnas ontegensprekelijk heeft. Mag ik de vraag anders stellen? Kunnen dichters nog kritisch zijn over de wijze waarop ze op de markt gegooid worden?
Ik hou van de poëzie van Ruth Lasters. Deze jonge Vlaamse, die eerder dit jaar ook al debuteerde met haar eerste roman ‘Poolijs’ en er meteen de debuutprijs 2007 voor in de wacht sleepte, schrijft gedichten, waarin ze met woorden en zinnen vat probeert te krijgen op de haar omringende werkelijkheid. Dat leidt tot een weloverwogen en overdachte dichtbundel, die zowel vormtechnisch als inhoudelijk bijna perfect in elkaar steekt.
Ik weet wel waar ik naartoe ga, denk ik, maar niet waar ik vandaan kom. Uit Brussel? Uit Vlaanderen? Uit België? Hoe maak je zoiets duidelijk aan een buitenlander? Maakt het die buitenlander wat uit? Zoveel is zeker: ik ga naar Kopenhagen. Dat is de hoofdstad van de Denen, toch? Ik bezoek er Nina, een theatermaakster die ik een goede maand eerder in Mülheim (an der Ruhr) heb ontmoet. We maakten er samen deel uit van een groepje theatermensen dat door het Goethe Institut was uitgenodigd om een aantal voorstellingen te zien. Parallel waren er gesprekken, informatiesessies, informele ontmoetingen,… met mensen die je vaak nooit meer terugziet. Een moment uit het leven van wie in de internationale podiumkunsten werkt, kortom.
De Franse literatuur krijgt het dezer dagen internationaal hard te verduren. Telkens weer hoor je dezelfde klaagzangen: overvleugeld door de Angelsaksische dominantie, gebrek aan vernieuwingsdrang of vitalisme en een te grote zelfgenoegzaamheid. Nederlandstalige uitgevers worden intussen steeds zuiniger met vertalingen van aankomende Franse schrijvers. Liggen de Franse letteren op apegapen? Toch niet. Er staat een klad veelbelovende Franse schrijvers te dringen om het estafettestokje van de oudere garde over te nemen. En ook de genereuze openheid naar de buitenwereld is intussen allang een feit. Een tour d’horizon, met een blik op de nieuwlichters en een aantal opvallende trends.
Debuten van Vlaamse dichters bij grote uitgeverijen zijn zeldzaam en om te koesteren. Eén of twee per jaar en je mag al van heel veel geluk spreken. De Gentenaar Bernard de Bruyckere publiceerde tot nu toe enkel in literaire tijdschriften. Met de bundel de nieuwe keizer spreekt maakt hij meteen de sprong naar het allerhoogste. Dat er vaart achter zit, zal wel meer te maken hebben met de opzet van de bundel dan met de inhoud, die mijns insziens wat magertjes uitvalt. Aan de recensenten om daarover te oordelen.
Ik heb nooit begrepen waarom er zoveel heisa gemaakt wordt rond het Hollandse slamfenomeen Serge van Duijnhoven. Hij treedt veel op en dat zal wel een bijzondere gave zijn. Dichters die zichtbaar zijn, maken meer kans om populair te worden bij een bepaald deel van de bevolking. Als men zich maar aan de goede kant schaart – en in dit geval is dit de zijde van de deejays – dan pik je vast wat mee van hun sterrenstatus. Maar poëzie? Goh, ik lees weinig poëzie in de bundel ‘Klipdrift’. Wel hangt er een cd’tje vast aan de bundel, waarop van Duijnhoven nog eens zijn ding doet, begeleid door de muziek van dj Fred dB. Eens te meer een bewijs dat hij tot een recent verleden tijd behoort. Dj’s zijn voorbijgestreefd. De digitale schijf als geluidsdrager is ‘a thing of the past’. Leve de mp3! Dat geldt ten dele ook voor van Duijnhoven en zijn ‘slam’-poëzie
Er zijn van die dingen in het leven waar je niet aan voorbijgaat of die je niet zomaar verzwijgt. Toen ik de nieuwste essaybundel van de dichter-filosoof Maarten Doorman ter hand nam en enkele stukken uit het boek las, bekroop me plots de vrij absurde gedachte dat er een meetinstrument zou moeten bestaan om de waarde van poëzie te bepalen. Het zou moeten mogelijk zijn om de “dichtheid van woorden” in een gedicht vast te leggen volgens objectieve en concrete maatstaven. Doorman neemt het in één van de interessantste hoofdstukken van zijn nieuwste essayboek immers op voor de controversiële postmodernist Jean Pierre Rawie, die door de postmoderne critici schamper afgedaan wordt als een “romantisch dichter”. Doorman noemt het hoofdstuk provocerend “Jean Pierre Rawie als postmodernist”.
Salman Rushdie (°1947), auteur van onder meer Schaamte, Middernachtskinderen en De Duivelsverzen staat opnieuw in het oog van een religieuspolitieke storm. De verbanden die feit en fictie omzwachtelen raken andermaal doorbloed. Schrijven we een nieuw hoofdstuk over de symboolfunctie van culturele uitingen in een geopolitieke wereld? Of verdringt de hetze de aandacht voor de literaire prestatie?
José Saramago, Octavio Paz, Günter Grass, J.M. Coetzee en Harry Martinson. Als je aan een lezer het verband tussen deze schrijvers zou vragen, zullen slechts weinigen het woord ‘Nobelprijswinnaars’ laten vallen. Harry Martinson is een onbekende eend in de literaire bijt. Nochtans won deze Zweedse auteur in 1974 de Nobelprijs. Hij moest hem wel delen met zijn landgenoot Eyvind Johnson. In 2006 vertaalde Anke van den Bremt een aantal van zijn gedichten naar het Nederlands. Uitgeverij P brengt een mooie bloemlezing van een dichter die te weinig bekend is in dit taalgebied.
Het Groot Beschrijf 2007 bood zijn bezoekers een zeer ruim aanbod aan van literaire activiteiten, waarbij de bedoeling en inhoud van de ene activiteit al wat duidelijker waren dan van de andere. Eén van de meer obscure activiteiten van het programma was de vertoning van de “Zebra Poetry Films” in de Shadowbox (de locatie droeg letterlijk en figuurlijk bij tot de obscuriteit) van de Beursschouwburg.
In een zonovergoten Brussel werd het Passa Porta Festival, dat liep van 19 tot 22 april, afgesloten met de zesde editie van Het Groot Beschrijf. Het gloednieuwe festival, een samensmelting van Het Groot Beschrijf en het Literair Rendez-vous, mikte op een breed publiek en presenteerde zich als internationaal en meertalig. Het thema van deze editie was “Van de andere kant”, met als sleutelwoorden openheid, dialoog en ontdekkingen. Dat gold niet alleen binnen het veld van de literatuur, met gastauteurs uit alle hoeken van de wereld. Ook het genre zelf werd opengebroken en andere kunsttakken, zoals film, performance art en schilderkunst kregen een plaatsje op het uitgebreide programma.
Het Groot Beschrijf. Ik had zelf geen toepasselijker naam kunnen bedenken voor de afsluiter van het Passa Porta festival. Want laat één ding duidelijk zijn: het Groot Beschrijf is groot(s). Vijfduizend bezoekers, bijna vijftig locaties en tientallen auteurs die lezingen gaven of geïnterviewd werden. Het leek alsof onze hoofdstad bezet werd door een leger literatuurliefhebbers.
Het is niet netjes om te spreken over een roman waar men niets aan vindt – men zou trouwens bezig kunnen blijven – maar als diezelfde roman de hemel wordt ingeprezen, dan wordt het moeilijk om te zwijgen. Ik heb niets dan ergernis, depressie en medelijden ervaren tijdens het lezen van Kamermuziek, de jongste roman van Paul Mennes – een recente recensie spreekt echter van een ‘boek dat er kloef op is’; in de inleiding op een recent interview met Mennes wordt dezelfde roman een ‘nieuw geweldig boek genoemd dat op luid handgeklap is onthaald’.
Het kwam ter sprake in elk interview dat Paul Mennes over Kamermuziek, zijn nieuwe roman, gaf. In juni 2004 stapt hij opgewekt naar zijn uitgeverij om te zeggen dat zijn boek zo goed als klaar is zodat hij datzelfde jaar nog zal kunnen verschijnen, exact tien jaar na zijn bekroonde debuut, Tox. Op de terugweg naar huis gebeurt er echter iets waardoor het hele boekproject bij zijn thuiskomst alle glans verloren blijkt. Of beter: er gebeurt eigenlijk niets, maar precies dat niets dringt zich aan hem op als iets dat de zin van zijn schrijven totaal in vraag stelt. ‘Alles wat ik nog kon denken was: heeft wat ik doe eigenlijk wel zin? Misschien moet ik, om het met Brusselmans te zeggen, rekken gaan vullen in de Delhaize …’ Het meest opmerkelijke aan de anekdote is echter wat dan volgt. In tegenstelling tot wat de traditionele mythe van de schrijver wil, leidt Mennes’ vertwijfeling niet tot een writer’s block, maar tot een van de meest drieste verzetsdaden tegen het (eigen) schrijverschap waarvan ik recent heb gehoord: twee jaar lang vertikt hij het systematisch om zijn werk te bewaren. ‘Ik schreef nog wel, maar nam niet langer de moeite om wat ik had geschreven, ook op te slaan.’
Wanneer de vogelvrije kapitein Ralton met zijn kornuiten van het geconfedereerde leger arriveert bij de ranch van zijn broer, de godsvruchtige Blake, gaat het er ruw aan toe. Blakes hond wordt de keel overgesneden, zijn indiaanse vrouw wordt van haar scalp ontdaan en de man zelf wordt onthoofd. Het bloed van het gezin stroomt door de spleten van de houten vloer op hun sidderende zoontje, die zich daaronder verbergt. Homo hominis lupus, het aloude gezegde krijgt een schijnbaar weinig subtiele invulling wanneer we het universum van Alejandro Jodorowsky betreden. Achter de uitzinnige façade die Jodorowsky’s oeuvre kenmerkt, gaat echter een weldoordachte visie schuil. Voor Bouncer, een rasechte westernstrip waarvan zopas het vijfde en laatste deel verscheen, bundelt de productieve scenarist de krachten met tekenaar François Boucq.
Hoewel de organisatie van Het Groot Beschrijf dit jaar de nadruk niet meer wilde leggen op het ontdekken van Brussel, maar op het literaire avontuur, blijft het festival voor de meeste bezoekers toch een ontdekkingstocht, een kans om Brussel van een andere kant te leren kennen en de mogelijkheid om bekende en onbekende literaire fenomenen te beleven.
Wie rijmt over ‘de stront van mijnen hond’ en daar een halfbakken allegorie van de liefde van maakt, kan bij de ware literatuurliefhebber wellicht op een meewarende grimas rekenen. Als Alex Agnew het doet dan is dat ‘leuk’. Combineer beide ondenkbare uitersten en daar is Sammy Deburggraeve al, klaar om ons te woord te staan over al dat poëzie-ongein.
Vitalski wordt graag geïnterviewd. Het hoort bij zijn ‘product’, en ondanks het feit dat hij niet graag voor gelegenheidsnar wordt versleten, hangt hij graag de clown uit. Maar tussen alle vluchtige optredens, actes de presence en blogverslagjes door, draagt hij zijn lint met waardigheid en heeft de man ook iets te zeggen. Een aangename bloemlezing, want Pasen valt op een zondag.
Paul Mennes heeft een nieuw boek uit, en dat is op luid handgeklap onthaald. Hij is een van de blikvangers van deze Literaire Lente, wordt her en der zelfs de Prins van de Lente genoemd (met ‘her en der’ bedoel ik vooral: door Vitalski) en is vanavond, op deze eerste editie van het alternatieve paasfeest Zwarte Zondag dan ook met recht en rede een van de tops of the bill. Samen met Jules Deelder. Maar omdat we van die laatste toch vooral een beetje schrik hebben, én omdat een nieuw geweldig boek een zoveel betere aanleiding geeft tot een interview, hebben wij gesproken met de beste Paul in de Vlaamse literaire wereld. Sorry De Wispelaere.
Herman Brusselmans viert twee jubilea tegelijkertijd: vijfentwintig jaar schrijver en tweemaal zoveel levensjaren. Hij heeft bijna net zoveel boeken geschreven als zijn leeftijd maar zegt daar zelf over: ‘Ok, ik schrijf veel boeken, maar nog vaker schrijf ik geen boeken. Het is een rotgevoel om als je een schrijver bent, te beseffen dat je volop bezig bent geen boek te schrijven’. Om hem extra in de bloemetjes te zetten wordt hij door gelegenheidscurator en vriend voor het leven Tom Lanoye in de picture gezet gedurende de Literaire Lente die dit jaar in Gent van start gaat in de cultuurcentrum Vooruit. Door toeval beland ik in undercover bij een filmcrew die bezig is een documentaire te maken over het leven van Brusselmans......
Terwijl de hele wereld Pasen viert, en slechts maar een derde daarvan weet waarom, weet iedereen die op zondag 8 april afzakte naar de Petrol verdomd goed wat hij kan verwachten. En toch. Een verkenning van het thema “zwart” in de literatuur, in de muziek, in de performance? “Zwart” als stijlicoon gekoppeld aan een inhoud? Dat is zo raak geformuleerd dat wij met een heleboel vragen bleven zitten, klaar om proefondervindelijk uit de weg geruimd te worden.
1. Het schervengericht, twee weken geleden verschenen, is de lijvigste roman van A.F.Th. Van der Heijden totnogtoe – het derde deel van De Tandeloze Tijd, dat in twee delen uiteenviel, niet meegerekend; in die twee boeken liepen tientallen personages rond, en hier gaat het om één man en zijn nemesis, gadeslaan door een Griekse god met een groot uitgevallen auteursfunctie – is het technisch en commercieel nog mogelijk om een roman in één band te publiceren die meer dan 1050 bladzijden telt, zonder dat het boek op een bijbel begint te lijken?
Maltus heet de tweede roman van Hans den Hartog Jager. Hij vertelt daarin het verhaal van Martin Maltus, een man die experimenten uitvoert op dieren en aan de hand daarvan onderzoek voert naar de gevolgen van overbevolking. Daarmee jaagt hij de Nederlandse publieke opinie, die immers helemaal in de ban is van dierenrechten, tegen zich in het harnas: dieren zijn als mensen, ze hebben gevoelens en rechten. Maltus is een allegorie van een samenleving die verloren gelopen is. Het boek vertelt het verhaal van een man die een kompas heeft maar het stukje bij beetje niet meer lezen kan.
In De duisternis tegemoet (1974) brengt de Hongaars-Oostenrijkse onderzoeksjournaliste Gitta Sereny verslag uit van haar gesprekken met de kampcommandant van Sobibor en Treblinka, Franz Stangl. Het is een van de meest hachelijke pogingen die ooit zijn ondernomen om het verhaal te begrijpen van een mens die zich geleend had tot het werk van ontmenselijking dat de holocaust veronderstelt. Wat het boek uniek maakt, is niet zozeer dat Sereny Stangls weergave van de feiten kritisch toetst aan zowel de bronnen als aan de herinneringen van daders en slachtoffers die hem hadden gekend, zodat duidelijk wordt hoe Stangls spreken door vergoelijking en rationalisering wordt gekenmerkt. Van belang is vooral dat haar poging om Stangl met zichzelf te confronteren door te reconstrueren hoe hij had kunnen worden wie hij was, een uitzonderlijke inkijk biedt in hoe deze man zichzelf en zijn verleden zag, of in weerwil van de absolute horror toch krampachtig probeerde te blijven zien.
Dit zijn donkere tijden! Sinds elf september - door enkelen zelfs het begin van de Derde Wereldoorlog genoemd - lijkt er in de Westerse wereld, meer nog dan vroeger, een verlangen ontstaan te zijn naar inzicht, richting, verlichting, verklaringen, relevantie, duiding en - kortweg - hulp. De sfeer van algemene problematiek waarin de wereld verkeert, roept snelle reacties, politieke gebruiksaanwijzingen en hoogdringende reflecties in het leven. Hulp heeft de 'mens' sinds het begin van de moderniteit sowieso nodig gehad - misschien is dat verlangen naar hulp, in een wereld zonder God, wel het belangrijkste kenmerk ervan - maar nu is het vijf voor twaalf. De eenentwintigste eeuw is begonnen, bevolkingsgroepen verschuiven en worden verschoven, steden worden broeinesten van geweld, onrecht en dood, de aanwezigheid van de medemens - de ander - is iets dat beter, onafgezien dan nog van kleur, afkomst of gezindte, wordt vermeden. In Nederland en België is dat niet anders: het volstaat een korte samenvatting te geven van de vijf meest recente jaaroverzichten - of, waarom niet, van de literaire receptie als er twee 'boegbeelden' nog eens naar buiten treden. Hoe zit dat nu eigenlijk met de tijden waarin wij leven?!
Chaim Potok wordt niet veel meer gelezen, meer nog, hij is nog amper gekend in België. Mensen met een zelfbewustzijn teruglopend tot de jaren ’80 kennen hem misschien. In 1981 werd zijn boek The chosen verfilmd en won de film enkele prijzen op het wereldfilmfestival in Montreal. In The chosen betreden twee jongvolwassenen het culturele battlefield. De ene hangt het strenge chassidische geloof aan, de andere staat voor een minder orthodoxe vorm van het jodendom. Daarmee naderen we de kern van Potoks oeuvre. Vertrekkende vanuit zijn eigen traditie – Potok was rabbijn – zoekt hij de confrontatie met andersdenkenden. Gaat er een lichtje aan? Neen? Dat is niet erg, maar doe er toch iets aan en lees iets van de man.
De Nederlandse schrijver Joost Zwagerman legde zich de afgelopen jaren steeds nadrukkelijker toe op de essayistiek. Op geregelde tijdstippen houdt hij grote kuis in de laden van zijn schrijftafel en bundelt hij zijn krantenstukken, essays en lezingen in een boek. Steeds gaat het om notities van een bevlogen lezer, kijker of luisteraar die getuigenis aflegt van zijn fascinatie voor een kunstenaar.
‘Eene zelfde zaak dikwijls te zeggen en herzeggen, geeft armoede en gebrek van stof te kennen, en behalve dat het verveelt, voegt het de redelijkheid niet. Ontbreekt het U aan vonden en stof, zijt liever kort dan verdrietig lang.’ (Joost van den Vondel)
Een dag in maart is geen gewoon boek. Op de omslag staat dat het om een roman gaat, maar meer dan een verkoopstruc van de uitgeverij is dat niet. Het is al moeilijk genoeg om een boek van Pol Hoste te verkopen. Dan zet je niet zomaar Carnet III op de cover. Het is de uitgever vergeven. Al is een statement me liever dan een wanhoopsdaad. ‘In dit boek zit Pol Hoste lekker aan te modderen’, bijvoorbeeld. En veel plezier nog, lezer!
Tom Lanoyes laatste roman is niet onbesproken. De literair recensenten zijn verdeeld. ‘Het derde huwelijk is een verhaal van vlees en bloed, met gevoel voor de occasionele oneliner en niet zonder panache verteld.’, klinkt het dweperig. Zijn criticasters en ondergetekende zijn minder lief: ‘Het Derde Huwelijk heeft een gebrek aan geloofwaardigheid. De psychologie van het hoofdpersonage, Maarten Seebregs, rammelt langs alle kanten; de afwezigheid van Norbert Vandessel, de liefdeszotte potentiële man van Maartens vrouw, en zijn plots heropduiken botsen frontaal met de verhaallijn van het vooruitsputterend huwelijk. Lanoye schreef een hoop fantastische scènes bijeen, maar vergat ze in elkaar te passen.’
In Leviathan, een roman van Auster uit 1992, vraagt verteller en hoofdpersonage Paul Aaron zich af of het wel nog zin heeft om verder te werken aan zijn roman. Het schrijven lukt niet meer, de tekst ligt stil – why go on? Het is zijn vriend Benjamin Sachs die hem aanraadt om ondanks alles verder te gaan met het werk. Aaron mag namelijk de belangrijkste reden voor het maken van fictieve teksten niet uit het oog verliezen: de schrijver heeft het gezelschap van zijn zelfverzonnen personages nodig. Dat uitgangspunt ligt aan de basis van de nieuwe Auster, Travels in the Scriptorium. Het is dan ook niet verwonderlijk dat, naast een hele reeks andere bekenden, Benjamin Sachs opduikt in dit nieuwe verhaal.
De nieuwe roman van Tom Lanoye - de eerste sinds het sluitstuk van de Monster-trilogie, Boze Tongen, uit 2002 - begint zoals Lijmen/Het Been zou kunnen beginnen, als Elschot die roman aan het begin van de eenentwinstigste eeuw had geschreven. Laarmans van dienst is Maarten Seebregs, ik-verteller en hoofdpersonage, die zich in een café in Oostende door Norbert Vandessel (een zieliger versie van Boorman) laat overhalen tot een schijnhuwelijk met Tamara. Het hedendaagse lijmen heeft niet langer een wereldtijdschrift als product, en ook de kleine middenstand is geen doelgroep meer. Het grote geld, het gemakkelijke gewin, ligt op het terrein van de mensenhandel. Maarten trouwt met Tamara, zodat zij aan een verblijfsvergunning komt, niet terug naar Afrika moet, en daags na de scheiding gelukkig kan gaan samenwonen met haar 'echte' geliefde: geldschieter Vandessel.
Boeken kopen is leuker dan boeken lenen. Zeker als je budget beperkt is. Zoeken naar iets dat er leuk uitziet en lekker leest en dan ook nog te betalen is, is niet gemakkelijk. Iedereen heeft zijn eigen jachtplek, maar vist ook wel eens in de vijver De Slegte. Goedkoop dat het er is, geweldig, en ze pakken je boeken in in een vuilbruin papier. De lulletjes rozenwater die je ervan verdenken verhuld een stevige brok porno over straat te smokkelen, weten niet half hoe veel opwindender het is een boek te kopen om het te lezen en het goed te vinden. Ja, in de Slegte moet je tevreden zijn met de minder grote werken, de minder bekende schrijvers en soms, hoera, de betere boeken die door een administratieve flater op een waanzinnige oplage zijn gedrukt en dan ook niet verkocht raken. Laatst dwaalde ik De Slegte binnen, en na eerst de plaatselijke vrouwen eens goed bekeken te hebben, zij weten zon vuilbruine verpakking naar waarde te schatten, stapte ik zelfverzekerd naar de afdeling fictie, om te zoeken naar nieuwe titels tussen de dump die er al jaren zichzelf onverkoopbaar ligt te maken.
Dat er op deze planeet een oorlog woedt, dat zal iedereen geweten hebben. CNN, Al Jazeera, VRT en AVS stralen het strijdperk de huiskamers binnen. Ik kom hier geen boom opzetten over hoe we overspoeld worden met propaganda, ge-brainwashed worden met grootspraak en geimmobiliseerd worden door de banaliteit van de dagelijkse realiteit - we worden overspoeld met propaganda, ge-brainwashed met grootspraak en geimmobiliseerd door de banaliteit van de dagelijkse realiteit (Giuliani: we all have to get on with our lives) - ik ga U enkel aanraden een boek te lezen dat de ratio van de oorlog in al zijn irrationaliteit blootlegt, een boek dat uw perceptie van een gewapend conflict, op welke schaal dan ook, voor altijd zal kleuren. Het boek in kwestie is Catch-22 van de Amerikaanse schrijver Joseph Heller.
Elke dag worden we overspoeld door duizenden muziekjes. Commercile radio's spuien kritiekloos de laatste nieuwe van een of ander drammerig Amerikaans of Brits hitgroepje. Op elk moment van de dag kun je je muziekdorst lessen met een veelvoud aan muziekstations die telkens dezelfde videoclips van dezelfde artiesten opvoeren. Wat bij zijn verschijning nog 'gevaarlijke muziek' heet, wordt al gauw opgeslorpt en geneutraliseerd door een nooit eindigende rotatie op televisie- en radiostations. Blijft de vraag of er in deze tijden van auditieve overdaad en visuele stimuli nog zoiets als gevaarlijke muziek bestaat. Kan muziek in deze tijden nog iets meer betekenen dan louter slaapverwekkend amusement of banale verkwikking? Kan muziek met andere woorden nog gengageerd, revolutionair of gevaarlijk zijn? En zo ja, waar vinden we die muziek dan wel? Een poging tot antwoord vonden we in een halve eeuw oude tekst van de Belgische surrealist Paul Noug.
Tijdens wat ons nog rest van de Gentse Feesten, zullen wij U onderhouden met enkele literatuurtips, dewelke, indien nagevolgd, wat meer schwung in de grijze namiddagen kunnen brengen, in afwachting van uw avondlijke uitspattingen. U in den wilde weg bombarderen met boekentips, dat zouden we kunnen doen. Wij weten echter dat een goed feestenboek goesting moet doen krijgen in meer feest, en vice versa. Daarom kiezen we elke dag twee boeken, aangepast aan uw toestand bij het ontwaken. De ene tip is er voor die dagen dat U wakker wordt, in de nauwste betekenis van het woord. U staat minder recht dan U neerligt, U heeft dorst naar water en U kijkt naar de Tour de France met het geluid af. De aanbevolen boekjes zijn dan ook dun, vlot geschreven en niet maatschappijkritisch. De tweede tip is er voor die dagen dat U fris opstaat. U heeft nog geld voor koffiekoeken en U schuwt de aanblik van een biertje niet. De aanbevolen boeken zijn dan iets dikker en durven zelfs uw intelligentie eens aan te spreken. Kies zelf maar uit.
Je kent ze wel, die bizarre verhalen die je met de vraag opzadelen, of ze nu echt gebeurd zijn of niet. Deze verhaaltjes noemen we urban legends, of boven de Moerdijk, broodje aap-verhalen (BAV). Tal van dergelijke verhalen werden door een Nederlander, Patrick Arink, van het internet geplukt, want via dit medium gedijen ze het best. Mensen lezen het verhaaltje en ze sturen ze door naar hun mail-adressenlijst, voor de lol of voor een second opinion. Arinck deelt de BAV in verschillende categorien in, naar gelang de inhoud. Hij onderscheidt BAV over de dood, dieren, computer, beroemdheden, eten en drinken, seks en over nog een paar dingen.
"Hier zat niemand op te wachten", een eigenaardig motto voor een roman die A heartbreaking work of staggering genius heet. In deze zelfbewuste roman wordt de ironie dan ook ten top gedreven. Deze biografie irriteert zowel als het ontroert, wat de titel eigenlijk al verklapte. Achter de ironische stijl gaat in ieder geval een enorme rijkdom en emotionele geladenheid schuil.
Tot voor enkele jaren werd commotie in het Vlaams en het Nederlands letterland quasi exclusief veroorzaakt door het niet-winnen van de Nobelprijs door hetzij Claus, hetzij Mulisch. Toeristische brochures over letterland zouden het land omschreven hebben als gemoedelijk, herderlijk, lees: oersaai. De toeristische dienst mag haar boekjes nu echter grondig redigeren. Enkele literaire woelwaters toonden ons immers dat ipv. gemoedelijkheid, zelfgenoegzaamheid het letterland typeert. Het stellen van deze diagnose werd begeleid door enkele frontale aanvallen op boegbeelden van deze zelfgenoegzaamheid. Er worden brokken gemaakt en voorlopig geeft niemand de indruk ze te willen lijmen. Mooi, eindelijk een beetje leven in de keet.
"In Les 120 journes de Sodome worden niet alleen
allerlei varianten van algolagnie (sadisme en masochisme) beschreven, maar ook
pederastie, tribadisme, koprofilie, incest, gerontofilie, fetisjisme,
voyeurschap, kleptolagnie, kortom het is een complete catalogus van alle
perversies en aberraties, mogelijke en onmogelijke"
(Uit Het Sadistische universum van W.F. Hermans)
Markies Donatien Alphonse Franois De Sade mag gerust als een
hoogst merkwaardig literair fenomeen beschouwd worden. Deze man, die leefde van
1740 tot 1814 wordt nog steeds gezien als de grootste pornograaf uit de
geschiedenis en zijn meest beruchte boeken, De 120 dagen van Sodom,
Juliette (4 delen), Slaapkamergesprekken en Justine, hadden meer dan honderdvijftig jaren nodig om
vrij en ongecensureerd verkrijgbaar te worden. Eind jaren vijftig van de vorige eeuw
nog werden in Frankrijk processen gevoerd tegen uitgevers van zijn werk, tien
jaar later gebeurde hetzelfde in Engeland.
[bal 1 komt binnen, bal 2 ligt in de sofa te lezen.]
bal 1: H lul.
bal 2: H. Gaatie?
bal 2: Wat zeg je man, 'k versta je niet?
bal 1: Gaatie?
bal 2: O. ja.
bal 1: Pilsje, man?
bal 2: Doe maar eentje.
Brouwers' geheime kamers zijn geen Dutroux-kelders. Of circussen van ijdelheid. Het zijn die druiperige krochten die elk mens onderhoudt om er zijn perversiteiten en leugens in te verbergen. In je geheime kamers liggen je verborgen agenda's en herbergt elke kast zijn lijk. In je geheime kamers ben je lelijk en gemeen, twee redenen om er niemand binnen te laten.
"He
who makes a beast of himself gets rid of the pain of being a man."
Hunter S. Thompson
Geen beter citaat om het leven en werk (twee synoniemen in dit geval)
samen te vatten van Hunter S. Thompson (HST). Al wie de film 'Fear and
Loathing in Las Vegas', een redelijk getrouwe verfilming van Thompsons
boek uit 1971, heeft gezien weet waarover ik het heb. In dat boek reist
Raoul Duke, het pseudoniem van Thompson, samen met zijn zwaarlijvige
advocaat naar Las Vegas. Oorsponkelijk werd hij naar daar gestuurd om
een verslag te schrijven over een of andere motorrace maar hun koffer
vol "extremely dangerous drugs" beslistte daar anders over
(hij wist niet eens wie de race gewonnen had). Het boek is een aaneenrijging
van hilarische, soms angstaanjagende anekdotes over hoe de twee 'helden'
de stad op stelten zetten, tot twee maal toe een hotelsuite afbreken,
bij elk contact met andere mensen problemen veroorzaken, etc... en dat
alles omdat Las Vegas en psychedelische drugs niet samen gaan.
De Amerikaanse
romanschrijfster Siri Hustvedt is een nobele onbekende in onze contreien.
Toch vond ik onlangs bij het snuisteren in Deslegte een Nederlandse
vertaling van Hustvedts prachtige debuutroman 'The blindfold'. Omdat
deze roman meer verdient dan weggestoken te worden in de duistere hoekjes
van De Slegte: een bespreking.
Beste lezers,
zijn wij niet stilaan klaar om het eens over fin de sicle-literatuur
te hebben? Wij zijn bevoorrechte getuigen van een, overigens tot nog
toe redelijk teleurstellend, nieuw era. Alle grote verwachtingen blijven
onvervuld - we zijn nog steeds dezelfde. Dat kunnen we opgelucht beamen
na het lezen van het debuut van twee jonge schrijvers. Enrico Brizzi
(1974, Jack Frusciante haakt af, 1995) en Ronald Giphart (1965,In
hun vlot modern proza verwoorden ze de bijwijlen pijnlijke kennismaking
met de Grote liefde.
Ik ook van jou, 1991).
Vele jaren later, staande voor het vuurpeleton, moest kolonel Aureliano Buendia denken aan die lang vervlogen middag, toen zijn vader hem meenam om kennis te maken met het ijs.
Met deze zinnen begint Honderd jaar eenzaamheid, het meesterwerk (1967) van de Colombiaan Gabriel Garcia Marquez en tevens de grootste bestseller uit de Zuidamerikaanse literatuur. Honderd jaar eenzaamheid is een familiekroniek over de Buendias, de stamfamilie van het dorpje Macondo. Het boek is een monument van het magisch realisme. Het magische kleeft al meteen aan de openingszinnen: een rendez-vous met het ijs. Verder was Macondo in deze 100 jaar getuige van een onverklaarbare slaapziekte, een vrouw die ten hemel steeg tijdens het ophangen van de was, een zelfmoord die elke fysische wet tartte en tal van andere mysterieuze faits-divers. De mannelijke Buendias bouwen bezeten luchtkastelen. Een van hen ontketende maar liefst 40 revoluties, die hij overigens allemaal verloor. De vrouwen daarentegen trachten de voeten op de grond te houden, maar Marquez laat hen daar nauwelijks in slagen. De achterzijde van deze magische facade is een rauwe wereld waar geweld en wanhoop het hoogste woord voeren. Deze bittere combinatie is vaak moeilijk te vatten, temeer omdat Macondo een niet-bestaande plaats is.
Wij jonge lezers zijn genteresseerd in het werk van jonge schrijvers. Jaap Scholten is een jonge schrijver. Zijn debuutroman tachtig is enkel en alleen daarom al het bespreken waard. Uiteraard zijn er nog redenen om het boek te lezen, de voornaamste is dat het een heel goed boek is. KAUFEN !!!, SUPER !!! dondert een Teutoonse lezeres na het lezen van tachtig. Ronald Giphart omschrijft de impact van het boek iets subtieler als meeslepend en verslavend.
