Tahon heeft de liefde ontdekt: in zijn persoonlijke leven, voor zichzelf én van het publiek. 2009 is dan ook al een boerenjaar geweest, met als uitschieter het monumentale New Seismo, een veertien meter hoog beeld dat de hal van het Nederlandse Ministerie van Financiën siert. “Vroeger dacht ik dat sculptuur in de eerste plaats mijn leven moest redden. Nu denk ik dat ik mijn beelden vooral ook moet tonen.”

Deze winter liep in De Bond in Brugge de tentoonstelling Ben jij dat op die berg van rijst? van Virginie Bailly (°1976, Ukkel). Bij deze tentoonstelling kreeg de bezoeker een korte geschreven toelichting waarin werd benadrukt dat Bailly ‘in de eerste plaats schilder’ is maar ook media als video en fotografie gebruikt om ‘een beweging of subtiele verandering te tonen, iets wat niet lukt met schilderkunst’. Met deze laatste opmerking bewijst de (anonieme) auteur Bailly alvast geen dienst. Enkel slechte schilders zijn immers niet in staat om een subtiele verandering te schilderen. En Bailly is geen slecht schilder. Integendeel: de doeken en video’s die ze in Brugge toonde, waren net doordrongen van subtiele veranderingen en bewegingen.

Stevige, klassieke schilderijen met forse lijsten, in een museum dat zijn muren in frisse lentekleurtjes heeft geschilderd. Brave kunst van meer dan honderd jaar geleden. Landschappen waar het impressionisme ooit een patent op heeft genomen: tegenlicht, hooi en hoogzomer. Boeren, ook. Lijven die plooiden naar de hooivork en stonken naar het zweet – in de verleden tijd. Consensuskunst voor bourgeois en kleinburger. Emile Claus (1849-1924) is back in town, en dat is goed.

Nu zijn ze in Rotterdam wel wat gewoon, maar de ochtend dat bewoners van wijk Middelland een Turks vlaggetje op hun auto geprikt vonden, keken ze toch vreemd op. Net als die keer dat op twee plekken in de stad een autobomwrak opdook, of toen ineens allerlei rouwfotootjes van Geert Wilders rondhingen, met bloemen en teddybeertjes, als voor een moordslachtoffer. Dader van dienst was geen moslimactivist, maar telkens Jonas Staal. Zijn werk als hedendaags kunstenaar toont de kracht van ‘nieuw engagement’, hét alternatief voor klassiek activisme.

Nooit eerder was een expositie, zoals nu in het Van Gogh Museum in Amsterdam, helemaal gewijd aan de ‘nachtwerken’ van de gekwelde Vincent van Gogh. Nochtans ging zijn voorliefde vooral uit naar landschappen in schemerlicht, sterrenhemels of avondlijke caféterrassen. Kennelijk heeft zijn zomerse, stroperige zonnebloemgeel ons al die tijd blind gemaakt, terwijl – volgens de schilder in een van zijn vele brieven – de sprankelende kleuren van de nachtzijde ‘levendiger en kleurrijker zijn dan die van de dag’. Van Gogh en de kleuren van de nacht toont diens belangstelling voor ‘nocturnes’, voor de poëzie van de nacht. Hij was een heel normaal mens. Een keer heeft Van Gogh zijn hand verbrand en verder alleen maar zijn linkeroor afgesneden.

In het kasteel van Gaasbeek was een vergeten markiezin de kapstok waaraan een tentoonstelling van hedendaagse kitschkunst werd opgehangen. Of was het omgekeerd? Hoe dan ook: kitsch is helemaal terug, van Jeff Koons in Versailles tot een trits kleinere goden in de Brusselse rand.

In april 2008 maakte de reisvergelijkingssite Tripadvisor de resultaten bekend van een enquête die peilde naar de toeristische appreciatie van de belangrijkste Europese steden. Onze hoofdstad kwam toen uit de bus als de saaiste stad van het oude continent, wat heel wat verontwaardiging uitlokte onder Brusselaars.

Via een kunstgreep herinnert beeldend kunstenaar Hans Op de Beeck de mens aan zijn oorspronkelijke omgeving. Op uitnodiging van het Holland Festival bouwde hij een gelaagde interpretatie van het festivalthema ‘Cielo e Terra’. Wat is de plaats van de menselijke soort?

Jan Cox (1919-1980) is één van de belangrijkste Vlaamse schilders van na de Tweede Wereldoorlog. Tijdens zijn leven was hij echter een buitenbeentje: hij schilderde ï¬�guratief en niet abstract zoals de tijdsgeest het voorschreef. En hij was een intellectueel die zijn inspiratie zocht in de Griekse mythologie, in een tijd dat de individuele expressie voorop stond en intellectualisme taboe was in de kunstwereld. Bovendien bracht Cox haast een kwarteeuw door in de Verenigde Staten, in New York en Boston. In het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen loopt nu een thematisch georganiseerde overzichtstentoonstelling van zijn werk.

Maandag 28 december 1992. Ik stapte het Stedelijk Museum van Amsterdam binnen voor de tentoonstelling Jeff Koons. Michael Jackson was er ook, in gezelschap van zijn lievelingschimpansee Bubbles. Buster Keaton zat schrijlings op een ezel. De Pink Panther werd stevig omhelsd door een blonde stoot. Zo ging het maar door. Teddyberen, bloemtuilen, een metalen konijn. Telkens uitgevoerd in drie dimensies en in grote maten.

Er zijn nog zekerheden in het leven. Na een windstille periode van enkele weken vangt rond deze tijd het academiejaar weer aan. Tweede zittijd, deliberaties en toegangsproeven zijn nog bezig of net achter de rug. In het hoger kunstonderwijs maakt men zich op om de komende maanden weer te onderwijzen en ... te ‘onderzoeken’. Het eerste is al eeuwen een evidentie, het tweede niet. De decretale verplichting voor hogescholen om, in het kader van hun academisering, aan wetenschappelijk onderzoek te doen, is al enkele jaren oud maar is in het kunstonderwijs niet zonder slag of stoot aanvaard, laat staan geïmplementeerd.

De relatie tussen wat we voor het gemak van spreken ‘kunst’ noemen en de populaire massacultuur zit in het slop. Om een of andere reden heeft de kunstwereld zichzelf met een aanzienlijk minderwaardigheidscomplex opgezadeld, en dat manifesteert zich vaak in compensatiedrang. Ironisch genoeg is het juist daardoor dat de kunst zich vaak van haar lelijkste kant laat zien, en haar eigen waarde verdoezelt. Toch hoeft kunst zich niet noodzakelijk krampachtig tot massacultuur te verhouden. Dat bewijzen alvast de schilderijen van de Belgische kunstenaar Marc Palmer (°1974), die met de massacultuur een ontspannen verhouding aangaan en daardoor veel beter zijn dan al die halfslachtige kunstwerken die gemaakt zijn om een soort afgunst te compenseren.

Kent u het verschil tussen een miskend genie en een erkende dorpsgek? Ik ook niet direct, maar het onderscheid tussen Paul Van Hoeydonck en Panamarenko lijkt me toch al behoorlijk in de buurt te komen. De laatste kent iedereen uiteraard van de vlieg-, ruimte- en rijtuigen die hij in groten getale in elkaar knutselde. Paul Van Hoeydonck daarentegen werd voornamelijk bekend door zijn figuren met een sterk menselijke anatomie uit allerlei industrieel afvalmateriaal, die futuristische namen als Homo Spatiens, Mutant of Humanoid meekregen.
Maar er zijn ook overeenkomsten, natuurlijk. Zowel Van Hoeydonck als Panamarenko zijn beiden kunstenaars wier oeuvre sterk geworteld is in de roaring sixties, de periode waar het geloof in de maakbaarheid van mens en maatschappij met behulp van de nimmer falende technologie hoge toppen scheerde. Zowel Van Hoeydonck als Panamarenko geloofden dat de mens meer kon dan de loutere optelsom van zijn aardse mogelijkheden, en keken als kunstenaars allebei strak naar het oneindige uitspansel dat hemel heet. Kortom, Van Hoeydonck en Panamarenko waren allebei die hard dreamers, die ‘geloofden’ dat de mens – godbetert – kon vliegen!

Wesley Meuris [°1977, België] is één van de kunstenaars die te gast is op het Artefact Festival. Zijn bevreemdende installatie The Incredible Nightlife in the Tropical Forest weet zich perfect in te passen binnen het festivalthema, dat handelt over aanwezigheid/afwezigheid en zichtbaarheid/onzichtbaarheid. De confrontatie met de blik van de kijker staat centraal, en dat is niet anders bij het werk van deze kunstenaar.

Ik ga naar Echo van de maan (Ensemble Emanon) en ik weet niet wat mij te wachten staat. Mijn poging zo weinig mogelijk te weten te komen over een voorstelling voor ik ze ga bekijken, is dit maal zo goed als geslaagd. Zo goed als, want vermijden dat er iets met het werk van Lorca, Pessoa en Gerard ‘t Zand zou worden gedaan, kon ik net niet. Dat zijn dichters, denk ik, en geen makkelijke. Ik hoop dat ik het versta en dat wat de makers er ook mee doen, ze dat traag gaan doen, anders zal ik achteraf moeten doen alsof ik het verstaan heb. Ik mag blij zijn dat ik niet gezien heb dat de voorstelling als muziektheater wordt aangekondigd. Wellicht was ik ook daar wat bang voor geweest.