Boksen, het is een zware sport. Je traint hard om fysiek in topconditie te zijn. Je moet extreem beweeglijk zijn om klappen te vermijden. Krijg je toch slaag, dan ben je best stevig gebouwd of heb je op zijn minst een taai gestel. Ook mentaal sta je sterk. Niet enkel tijdens de wedstrijd, maar ook erna. Want winst is niet gegarandeerd, je krijgt één kans op twee. Wie verliest moet verder trainen. En ascetisch leven: geen sex, drugs en rock 'n roll. Maar wat gebeurt er als een bokser gaat schilderen, of een schilder gaat boksen?

Moet een kunstenaar maatschappelijk geëngageerd zijn? Ik vind van niet. Hij heeft tenslotte al een engagement ten aanzien van de kunst. Hij verplicht er zich toe om een bijdrage te leveren aan de kunstgeschiedenis. Die opgave is zwaar genoeg, waarom zou hij er nog problemen als armoede, oorlog en honger bijnemen? Trouwens, welke vorm moet dat engagement dan aannemen? Als zanger kan je een protestsong schrijven, cineasten filmen de rauwe werkelijkheid, een schrijver schrijft een aanklacht. Maar wat doet pakweg een schilder? Erover schilderen?

In Brühl, vlakbij Keulen, ligt Phantasialand. Een soort Duitse Efteling, vermoed ik. Geen haar op mijn hoofd echter dat daar binnen wil gaan. Zeker niet als het alternatief het Phantasialand bij uitstek van de schilderkunst is. Daarmee bedoel ik de expo “Para” van Neo Rauch in het Max Ernst Museum in Brühl. Enige stop in Europa na het MOMA in New York. En de laatste tentoonstelling van Neo Rauch voor lange tijd. Want na een vijf jaar durende steile opgang van zijn carrière is de schilder aan herbronning toe. Die opgang begon met de toekenning van de Vincent prijs in 2002, bekroond met een expositie in het Bonnefanten Museum in Maastricht. Die eerste expo heb ik indertijd bezocht, sindsdien ben ik echter niet meer op een tentoonstelling van zijn werk geraakt. Hoe ironisch dus, dat ik hier in Brühl sta op wat voorlopig zijn laatste expositie zal zijn. Ik pink alvast een traan weg.

Rond de jaarwisseling heb je in de grote musea de typische tentoonstellingen om publiek te lokken. Zo ook in het KMSK in Brussel waar nog tot 27 januari "Rubens, een genie aan het werk" loopt. Volkstoeloop gegarandeerd natuurlijk. En dat voor een expositie die steunt op vier jaar wetenschappelijk onderzoek dat op dat moment al lang door de belastingbetaler is voorgeschoten. Mooi dubbel verdiend, al moet er natuurlijk ook geld opgehoest worden voor de vele bruiklenen. Maar laten we niet zeuren, zeker voor wie ook nog wat neertelt voor de uitstekende cataloog valt er heel wat te beleven. In feite is gans deze aanpak een perfecte illustratie van de mercantiele geest die Rubens zelf ooit aan de dag legde. En die het onderzoek waarvan sprake nu juist zo treffend aan het licht brengt.

Meer dan ooit zijn we het beu om verteld te worden wat we in een kunstwerk moeten zien. Als een werk niet direct aanspreekt, is een beetje uitleg nog welkom. Maar van een schilderij dat zichzelf uitlegt, dat te anekdotisch is, moeten we niets hebben. Er moet een beetje mysterie zijn, we moeten er zelf een verhaal in kunnen zien. Ook in de film is deze trend waar te nemen. David Lynch bijvoorbeeld  maakt films die uit niets anders dan los aaneengeschakelde scènes bestaan. Het is aan de kijker om er een betekenisvol geheel van te maken. Daarbij is niet één betekenis de juiste, alle betekenissen zijn evenwaardig.

Onze eigen Nieuwe Wilde, Fred Bervoets, blijkt niet alleen een straffe schilder te zijn, maar ook een goede leraar. Hij zal wellicht al eens beschonken voor de klas gestaan hebben, maar hij heeft wel een ganse generatie goede schilders helpen baren.

Ik heb Paul McCarthy altijd een viespeuk gevonden. Lange tijd weigerde ik zijn videowerk te bekijken dat ik in diverse museums tegenkwam. Ik vond het ronduit walgelijk. Je zag de kunstenaar verwikkeld in orgastische scènes, met de broek op de grond of ingesmeerd met ketchup en stront. Hij was gemaskerd, maar je herkende hem aan zijn misvormde hand. Hij legde zijn penis tussen een broodje, speelde een geperverteerde kerstman of neukte een boom. Een echte vetzak.

In 2002 was ik erbij op Documenta 11, maar ik wist niet wat ik ervan moest denken. Ik hield het maar op “goed” en kocht een T-shirt om te bewijzen dat ik naar een belangrijk kunstevenement was geweest. Nu, 5 jaar later, ben ik op Documenta 12 en dit keer weet ik het zeker: deze Documenta is goed, zeer goed zelfs.

De rol van hoofdstad van Europa heeft Brussel al veel kwaad berokkend. Onbetaalbare woningen, grondspeculatie en lelijke kantoorwijken, om maar enkele dingen te noemen. Gelukkig zijn er ook positieve effecten, zowaar zelfs op het vlak van de beeldende kunst. Of moeten we spreken van neveneffecten? Want veel meer dan dat de Europese aanwezigheid in Brussel aanleiding geeft tot het inrichten van tijdelijke exposities kunnen we nu ook weer niet zeggen. De Elektriciteitscentrale had zichzelf vorig jaar uitgeroepen tot Europees Centrum voor Hedendaagse Kunst, maar de nieuwe schepen voor cultuur van de Stad Brussel heeft intussen alweer andere plannen. Op dit moment zijn er echter een groot aantal Europese tentoonstellingen in Brussel, een gevolg van het Duits voorzitterschap en het 50-jarig bestaan van de EU. We hebben er twee voor u bezocht.

In het schilderij The Valley van Luc Tuymans zit een haar. Ik heb het zelf gezien toen ik zaterdag naar zijn tentoonstelling Les Revenants ging kijken in Zeno X Storage. Het is een zwart borstelhaar en het plakt in de verf waarmee de achtergrond is geschilderd. Dat heb je met die goedkope platte borstels, waarvan Tuymans in Kunsthart toegeeft dat hij ze gebruikt (“met duur materiaal kan ik niet werken”). De schilder kennende heeft hij het haar misschien wel met opzet laten zitten. Zoals hij in het werk The Book ook de vouw heeft geschilderd van het boek dat hij voor het werk heeft gebruikt.