De galerij, een vroeger kantoorgebouw, ademt ook dezelfde ambiguïteit uit. De inkomhal met zijn gladde tegels en zicht op de met palmbomen bezaaide patio, staat in scherp contrast met de ruwheid van de daarnaast gelegen expositieruimte.
Het meest opvallende item in de tentoonstellingsruimte is de grote kooi links van de inkomhal. Omdat het makkelijker is een bom op het vliegtuig te smokkelen dan een kip, kon Vanmechelen zijn gekruiste kippen niet meenemen naar de Verenigde Staten. Dus heeft hij in het kader van deze tentoonstelling Amerikaanse Jersey Giants uitgekozen als levende bewijzen van zijn Cosmopolitan Chicken Project. De kippen zelf lijken niet bepaald blij met deze eer. Ze zitten de hele avond kromgebogen in een hoekje bij elkaar en lijken niet van plan nog tot veel actie over te gaan.
The Accident is een tentoonstelling die Koen Vanmechelen moet introduceren bij het Amerikaanse publiek en representeert dan ook elk aspect van het veelzijdige werk van deze Limburgse kunstenaar. Opgezette kippen, glazen eieren, videowerken, schilderijen, tekeningen,… werkelijk alle registers worden opengetrokken. Het gevaar met dit soort representatieve tentoonstellingen is vaak dat ze snel vervallen in een krampachtige poging om ALLES te tonen, waardoor er een gebrek aan conceptuele samenhang optreedt. Niet in dit geval. Curator Agnes Husslein, directrice van het Weense Belvedere museum, heeft goed ingezien dat ondanks de enorme variatie in media, een rode draad doorheen Vanmechelens werk intact blijft. De kip is geen gadget of anekdotisch grapje in het zijn werk, zoals dat vaak wel het geval is geweest bij andere kunstenaars (denk maar aan Rauschenberg’s Poule de Luxe). Het Cosmpolitan Chicken Project is precies wat de naam doet vermoeden: een project in voortdurende groei, waarbinnen er ruimte bestaat om te experimenteren met verschillende materialen en technieken. In dat opzicht zorgen de werken zelf al voor een zekere samenhang. In plaats van een concurrentiestrijd tussen de kunstwerken, wat vaak gebeurt wanneer verschillende media schreeuwen om aandacht, versterken deze kunstvoorwerpen elkaar net. Ze zorgen voor een compleet en begrijpelijk overzicht van Vanmechelens werk tot nu toe, zonder te trappen in de val die overdaad heet.
Een van de meest innemende werken in deze tentoonstelling is New Brood. Aan de straatkant vlak voor het grote venster is de grond bezaaid met bijna 10.000 (echte!) eieren. Ondanks het feit dat de er gaas rond de ruimte gespannen is, ben je als bezoeker toch geneigd om er op de toppen van je tenen naar toe te lopen. Er wordt door de toeschouwers ook beduidend meer gefluisterd in deze ruimte dan in de andere zalen. Het geheel ziet er immers zo fragiel uit dat zelfs te luid praten de eitjes tot barsten zou kunnen brengen. De kracht van de eenvoud!
Het contrast tussen de geslotenheid van de echte eieren en de transparante helderheid van de glazen eieren is groot. In principe zijn de glazen exemplaren anti-eieren. Een opvallende eigenschap van het ei is zijn verhullend maar beschermend karakter, of zoals Husslein het uitdrukt: “The egg in the beginning is the ultimate cage.” De glazen eieren zijn alles behalve verhullend, ze laten hun inhoud (géén) zien en zelfs meer dan dat. Er zit in gat in aan de onderkant, waardoor het principe van bescherming ook volledig wegvalt. Vreemd genoeg maken deze glazen ovalen de indruk dat ze veel steviger en robuuster zijn dan de echte eieren.
De hele idee achter het kippenproject, de kip als metafoor voor het menselijke bestaan en het ei als metafoor voor de wereld en laboratorium van de toekomst, vertoont veel raakvlakken met de maatschappelijke problemen waarmee de westerse wereld op dit moment te kampen heeft. Ondanks het feit dat onze wereld telkens groter lijkt te worden, lijken wij als bewoners van deze aardkloot steeds intoleranter te worden. Hoe meer we geconfronteerd worden met de ‘ander’, hoe meer we overgaan tot extremen. In plaats van multiculturaliteit en diversiteit toe te juichen, houden we steeds wanhopiger vast aan onze eigenheid en kruipen we terug in ons ei, onze veilige en bekende omgeving. De foto met de ‘strijd’ tussen Vanmechelen en één van zijn opgezette kippen kan ook als metafoor hiervan gezien worden. In een ontmoeting met een agressieve ‘ander’, kunnen we twee dingen doen: ofwel buigen we ons hoofd ofwel houden we het hoofd omhoog en schreeuwen we net zo hard terug.
De artificiële én echte cross-breeding die tijdens The Accident wordt tentoongesteld draagt in zich een geruststellende boodschap, die in Europa, maar zeker ook in de Verenigde Staten weerklank zal vinden: uit elke strijd wordt er een nieuwe wereld, een nieuwe verhouding geboren.
Wanneer we Berengo Contemporary verlaten zien aan het uiteinde van 23st Street, verweven met de Lexus 460 Degrees Gallery, de houten constructie van een andere Belgische kunstenaar, Arne Quinze. Enkele dagen later zou deze zorgvuldig opgebouwde sculptuur met harde hand worden afgebroken door de lokale autoriteiten, wegens ‘gebrek aan vergunning’. Smeekbeden van de kunstenaar om het zelf te mogen doen (en voor minder geld!), werden resoluut afgewezen; dit was een principiële kwestie.
Tolerantie, het is en blijft een moeilijk woord...
The Accident
Koen Vanmechelen
Nog tot 28 Februari in Berengo Contemporary, Palm Court 309 23 Street, Miami Beach