Een rimpeling in het water. Het bewoog menig schilderharten. Van de Romantiek, waar de golven de schittering van de zon opvangen en terugwerpen op de verknochte ziel van de toeschouwer en zo’n schril contrast vormen met diens dagelijkse beslommeringen dat die ene weerspiegeling er danig in slaagt een schittering van het wezen des bestaands te evoceren. Een rimpeling ook, die bij de impressionisten de laatste okerrode stralen absorbeert van de zon, die eeuwig langzaam in het water van het schilderij wordt opgeslokt.
Maar wat als de rimpeling echt wordt? Wat als ze niet meer vastligt binnen een kader, maar er nietsvermoedend voor de ogen van de toeschouwer uitdijt? Dan moet het wel een video zijn. En wat als er niet één video, maar drie naast elkaar worden getoond? Een triptiek van golven? Was het trouwens niet de triptiek die in de Middeleeuwen een simultaantijd creëerde door de vijftiende-eeuwse opdrachtgever geknield voor Jezus’ kruis af te beelden? Als ware alchemisten gingen de schilders toen te werk: ze versmolten verschillende tijden in één versteende tijd. Brotherus smelt drie verschillende tijden en laat ze tegelijk stromen. Naast elkaar en onafhankelijk in elk luik van de triptiek vloeien deze tijden als substanties met een gelijk smeltpunt: het oog van de kijker. En welke beeldtradities spoelen verder aan in ons oog, als bovendien de golven veroorzaakt worden door baders?
De werken van Elina Brotherus (Finse afkomst) zijn stuk voor stuk op een prachtige manier gelaagd. Traditionele kunststromingen worden op zeer schone manier verwerkt om tot een nieuw (video)beeld te komen. ‘Schoon’ in die zin dat het beeld gesmeed wordt door de traditionele elementen: licht, kleur, compositie,… Het beeld, dat is waar het om draait. Wat zie je? Wat lees je? Wat zie je? Wat verbeeld je? Wat zie je?
Kunsthalle Lophem verzamelde onlangs alle videowerken van de kunstenares op een CD-rom. Het doel van Elina Brotherus, namelijk het oog te laten genieten, is hierbij volledig in ere gehouden. Elke video kan bekeken worden zonder storende omstaande tekst. Door een simpele klik kom je dan bij de uitleg rond het werk, waardoor het rijke aantal concepten en thema’s uitgelicht worden: ‘anderstaligheid’, ‘eenzaamheid’, ‘wreedheid ten opzichte van de fysische eigenschappen van de vrouw’, ‘wachten’, ‘schilderkunstige tradities’, ‘het menselijke lichaam voor het oog van een kunstenaar-kijker’, etc. Een aandachtig oog diept de rijkdom van het beeld uit en geniet… maar je moet durven kijken.
Heel interessant ook is dat naast de gebruikelijke biografie/bibliografie een (toch wat te beknopt) interview is opgenomen met de kunstenares. Te beknopt omdat het heel wat informatie bevat, veel topics aanhaalt, maar weinig uitdiept. Brotherus mag dan wel van mening zijn dat het visuele haar hoogste doel is, na een uitvoerige kijksessie zat ik met heel wat vragen waar haar antwoorden op zijn minst een leidraad voor hadden kunnen spinnen. De stap naar het web is echter maar één klik verwijderd en dan wordt het pas helemaal leuk: na nieuwe gezichtspunten te lezen wordt het kijken en herkijken en herkijken om uiteindelijk… te zien?
Elina Brotherus, Complete Video Works, 1996-2006
www.kunsthallelophem.be
