Mr.Blank is een oude man die wakker wordt in een kamer, zonder geheugen, zonder al te veel bezittingen, zonder gezelschap. Op zijn bureaublad ligt een stapel papier en een stapeltje foto’s. Er staan mensen op afgebeeld die hij ternauwernood herkent – met uitzondering dan van het gezicht van Anna Blume, dat een overweldigend gevoel van liefde in hem wakker roept. Anna komt even later langs, met eten, pillen en een ongeremde dosis affectie voor Mr. Blank. Ze wordt, in de loop van de dag, opgevolgd door David Zimmer, Peter Stillman, de schrijver Fanshawe, Samuel Farr en Sophie. Wie zijn deze mensen, en wat komen ze doen in wat op het eerste zicht een gevangeniscel voor het hoofdpersonage lijkt te zijn?

Mr.Blank blijkt een taak te hebben: hij moet het verhaal, dat in manuscriptvorm op zijn bureau ligt, tot een ‘goed’ einde brengen. Het zijn precies al zijn bezoekers die hem daarbij willen assisteren – ondermeer dankzij een uitgekiende medicinale behandeling, die ervoor zorgt dat hij genoeg dingen en mensen vergeet om vooruit te kunnen denken. Het verhaal (in het verhaal) speelt zich af in een verzonnen staat, die echter alles van (het huidige) Amerika weg lijkt te hebben. Een man gaat op missie naar het zuiden, waar een stam inboorlingen in opstand gekomen zou zijn – het einde dat Blank voor hem in petto heeft is gruwelijk en onverwacht, en heeft een ontegensprekelijk politieke lading. Het blijkt namelijk dat alles in ‘scène’ is gezet, en dat de zogenaamde oorlog in het zuiden niet meer dan een verzinsel is die de ‘overheid’ in staat stelt om bloedig toe te slaan. Het is een verhaal – een reis in het scriptorium, zo men wil – met een perfide achtergrond en mensonwaardige gevolgen. Maar ook Travels in the scriptorium is verzonnen, net als het gehele oeuvre van Auster zelf. Waar vindt hij rust, en waar worden zijn schulden afgelost? Wie vergeeft hem al het onheil dat hij zijn personages door de jaren heeft aangedaan?

Want daar draait het om: wie vertrouwd is met het oeuvre van Auster, heeft al de bezoekers van Blank herkend: het zijn de hoofdpersonages uit romans als The Locked Room, In the country of last things, Leviathan en Mr.Vertigo. Blank is dus een afsplitsing van Auster-als-auteur: hij is het ‘personage’ dat Auster van en voor zichzelf creëert om aan het werk te kunnen gaan, en om nieuwe fictie te kunnen produceren – zoals hij (of Blank) dus doet met het ‘nieuwe’ verhaal over de fictieve Amerikaanse staat-in-oorlog. De aanwezigheid van die laatste kwestie geeft de nieuwe roman van Auster een expliciet politieke inslag, die niets minder dan de huidige staat van de Verenigde Staten viseert. Impliciet is er echter veel meer aan de hand: Auster heeft, als rechtgeaarde ‘postmodernist’, steeds begrepen dat elk verhaal waarop een leven gebaseerd is, een inwisselbare maar ontzettend belangrijke fictie betreft. Die existentiële nadruk redt – zoals steeds bij Auster – ook deze roman van de metafictionele spielerei. Zoals in het beste werk van Auster, kan de lezer op momenten van inzicht, als in een flits, de werkelijkheid met de fictie van plaats zien wisselen – en zich de vraag stellen: wat is echt, en wat is verzonnen? Het belangrijkste gegeven daarbij is dat die vragen niet alleen het lezen van de lezer zelf gaan beheersen, maar ook het leven. 

Dat neemt niet weg dat Auster zich het een beetje gemakkelijk heeft gemaakt: hij teert sterk op zijn fantastische oeuvre, en – alsof hij hen nog niet genoeg ellende heeft aangedaan – misbruikt zijn oude personages voor het ondersteunen van dit verhaal (en van de totstandkoming van het politieke en nationale verhaal-in-het-verhaal). Het lijkt een klein beetje op een endgame, op een zeer radicale maar recyclerende oplossing voor een writer’s block. Maar het maakt Travels in the scriptorium net zogoed tot een onwaarschijnlijke beloning voor doorwinterde Auster-fans, die met plezier en ontroering oude bekenden opnieuw zien opduiken – wat jammer dat onze goede vriend Marco Fogg uit Moon Palace geen acte-de-presence maakt! Het leven is een fictie, de fictie is het leven – dat essentiële spel, dat ook scheert langs de krankzinnigheid en de vergetelheid, wordt door Travels in the scriptorium nogmaals op een zeer mooie manier toegelicht. Het gezelschap van Mr. Blank, samen met al zijn voorgangers in het universum van Auster, maakt ook dit boek tot een ervaring, die het lezen even op losse schroeven zet – en net daarom kort maar krachtig doorwerkt tot in het leven.

Paul Auster

130 bladzijden

Nederlandse vertaling: Op reis in het scriptorium, De Arbeiderspers, Amsterdam.