De man is Marcel Proust. Of juister, de Marcel die de schrijver Proust in het immense, zestiendelige boek A la recherche du temps perdu door zijn geheugen laat dwalen. Het werk is een verzameling indrukken, herinneringen aangevuld met fictieve elementen, van een man in de decennia rond 1900. Proust schreef eraan van 1909, het jaar waarin hij zich door astma gedwongen terugtrok uit het publieke leven, tot zijn dood in 1922. De laatste drie jaar van zijn leven ging hij zelfs als kluizenaar leven, alleen met zijn boek. Dat is door de onophoudelijke stroom beschrijvingen en de psychologische uitdieping van zijn personages een belangrijk tijdsdocument geworden, dat enerzijds illustreert maar anderzijds ook bekritiseert. De kortzichtige en over het paard getilde bourgeoisie wordt genadeloos op de korrel genomen door de schrijver die op eenzame afstand commentaar kon geven.

Naast de historische waarde is het ook de filosofie van het geheugen die het boek haast tot een mythe heeft verheven. Bibliotheken hebben rekken vol interpretaties, biografieën, citatenboeken en beschrijvingen, verschillende filmmakers waagden zich aan een adaptatie en nu sluit het Ro-Theater zich bij die lange rij aan. Het doel is een vierdelige voorstellingenreeks waarvan de eerste, De kant van Swann, over de jeugdjaren van Marcel vertelt. Zijn relaties met drie vrouwen, Marcels moeder, zijn jeugdvriendinnetje Gilberte en haar moeder Odette, komen aan bod en botsen met het beeld van de mysterieuze Charles Swann. Hij is de romanticus die leeft in een wereld van muziek en schilderijen en wordt met verwondering gadegeslagen door de jonge Marcel die al met een been in de twintigste eeuw staat.

Guy Cassiers, de artistieke leider van het Ro-Theater had al op verschillende domeinen zijn sporen verdiend met multimediale voorstellingen en hij trekt alle traditionele en technologische registers open om een cyberversie te maken van Prousts laatromantische leefwereld. Op het podium staan enkel drie statieven, zwaar beladen met camera’s, als glimmende robotten. De scène baadt in een diffuus, helblauw licht. Een droombeeld uit de toekomst dat niet veel later het verleden zal openbaren. Het spel begint, en de sluier van het verleden zakt langzaam naar beneden onder de vorm van een lamellengordijn. Door deze lamellen blikt de oude Marcel terug, de rug naar het publiek gekeerd, op zoek naar zijn verloren tijd. Zijn verleden komt tot leven in een opeenvolging van projecties op het gordijn die een spel met live acteurs aangaan. Ineens bevinden we ons in luxesalons met gobelijnen fauteuils en kristallen luchters, of in een groene wei, of bij een gat in de meidoornhaag. Woorden lichten op op Marcels enorm uitvergrote geprojecteerde voorhoofd en schuiven door de andere beelden heen. Het geheugen blijkt ook voor hem geen gerangschikte ladekast maar een complex en ongeordend kluwen waar je maar al te gemakkelijk in verdwaalt.

In het tweede deel evolueren de beelden. In een lange flash back over Swanns jeugd zien we de beelden niet meer naast elkaar maar door mekaar, bovenop elkaar, gespiegeld of vermenigvuldigd door de camera’s. Zijn liefde, jaloezie, opwinding en passies worden geïllustreerd door een videoclip van felgekleurde figuren, die fel contrasteert met de desolate duisternis op de bühne. Het gordijn is verdwenen en maakt plaats voor meer live acteerspel. Swanns verleden komt tot leven, zijn kennismaking met vrouwen en met de liefde vindt plaats. De virtuele wereld maakt plaats voor mensen van vlees en bloed, met hun gekonkel en achterbaksheid, maar ook met pijn en jaloezie die soms heftig naar boven komen. Maar wanneer Swann ouder wordt en tenslotte in romantische extase bij een schilderij sterft komt ook die werveling van beelden en gevoelens onvermijdelijk weer tot rust als een zwakke rimpeling op een glad wateroppervlak.

Wie een voorstelling rond Proust maakt moet nog meer dan anders rekening houden met de sfeer, die zelf haast een thema wordt. Zijn hele oeuvre baadt in een gevoel van waak-ik-of-slaap-ik. Is wat ik zie echt of is het niet meer dan een ontastbare droom? De belichting die varieert van verblindend tot aardedonker maakt dat die ontastbaarheid toch haast voelbaar wordt. De projecties vol wanstaltig uitvergrote koppen zorgen voor een op het toneel zelden gevoelde nabijheid. Het live strijkkwartet speelde muziek die schipperde tussen een dromerige Debussy en een onaardse Webern. Die schiep een uiterst efficiënt klankbeeld, ook al was hij niet altijd perfect gespeeld. En bovenal was er de traagheid, een allesoverheersende nachtelijke rust die zich uitte in het acteren, in de ingetogen manier van praten en die soms door de beelden werd onderbroken. Maar toch. Theater impliceert hoe dan ook een actie, een spanningsboog. Die kan chronologisch of verhalend zijn of net niet. In De kant van Swann zijn het relaties tussen mannen en vrouwen, tussen ouders en kinderen die op een consequente manier door de acteurs worden geïllustreerd. En dat is waar A la recherche du temps perdu inherent voor problemen zorgt en waar de voorstelling de grip op het boek verliest. Proust denkt na over handelen maar handelt zelf niet, zelfs niet vertraagd of uitvergroot geprojecteerd. Ondanks de technologische vooruitgang en alle trucs die 25 eeuwen theater hebben voortgebracht is er helaas geen enkele theatermaker die erin kan slagen de gedachte gedachte te laten zijn.

De man kijkt terug. Roerloos, stil, verstard. Eenzaam op het podium, de rug naar het publiek gekeerd. Alleen met zijn verloren tijd.