Shock and awe.

Ivo van Hove is allesbehalve een one-trick pony, maar ondanks die grote veelzijdigheid geeft hij het zelf grif toe: hij is vooral goed in ‘zijn eigen ding’. De regisseur overtuigt in de eerste plaats door de kracht van zijn ensceneringen en krijgt bij tg Amsterdam de speelruimte en de middelen die nodig zijn om zijn talent optimaal te ondersteunen. “Othello” is dan ook een visueel indrukwekkende voorstelling geworden. Het naderende onheil raast letterlijk als een wervelwind door de gordijnen van de bühne, Othello en de zijnen trotseren de storm in een glazen gondelkooi. Hun waardigheid wordt zo ondermijnd door een inkijk doorheen de ramen in het intiemste hart van hun privé-leven, die hen uiteindelijk naakt en hulpeloos zal achterlaten. Dit effect wordt ondersteund door de vertaling van Hafid Bouazza, die tegelijk plechtstatig en toegankelijk is.
Van Hove wil met zijn interpretatie afstand nemen van een klassieke benadering, die de personages reduceert tot willoze instrumenten in de handen van poppenspeler Jago. Ook de allesoverheersende zelfdestructieve passie die Othello verteert en hem tot wanhoopsdaden drijft krijgt hier geen centrale rol toebedeeld. In een wereld waar alles om macht draait gaan alle personages, inclusief Jago, eigenlijk enkel en alleen ten onder aan hun eigen onmacht. De ideaal gecaste Kesting geeft zijn personage de tragische waardigheid van een rijzige Mohammed Ali, charismatisch maar naïef, een slachtoffer van zijn eigen goedgelovigheid en onbegrip ten opzichte van de wetten in een wereld die de zijne niet is. Hij is een Arabische migrant die er niet in slaagt zich verstaanbaar te maken en uiteindelijk zijn toevlucht neemt tot de enige taal die iedereen begrijpt, maar niemand vooruithelpt: die van het geweld.
Wij gaan gelukkig zijn.

ZT Hollandia slaagt met hun benadering van “Vrijdag” in een ongelooflijke krachttoer. In hun kleinmenselijkheid heeft elk van de personages tragische vergissingen begaan. Maar bij Simons vormt dit slechts een aanleiding voor de ware boodschap van het stuk, die haast voor het eerst lijkt blootgelegd te worden. Familiedrama’s zoals incest en overspel moeten plaats ruimen voor een louteringsproces dat zich liefdevol weet los te maken van elke morele implicatie. De hoofdfiguren tasten elkaar voorzichtig af, voortdurend op zoek naar begrip en erkenning voor hun daden. De kloof tussen het aanvaarden van een situatie en vergiffenis blijkt echter moeilijk te dichten. Echtgenote Jeanne en minnaar Erik zijn bereid hun relatie op te offeren om de situatie weer leefbaar te maken. Georges beseft maar al te goed dat zij voor de rest van hun leven zullen blijven verlangen naar wat had kunnen zijn. Hij weigert de oorzaak te zijn van een daad die zijn schuldgevoel niet alleen zal vergroten maar vergiffenis voor zijn daden voorgoed onmogelijk zal maken. Daarom besluit hij met een grootse daad zijn zelfrespect in ere te herstellen. Hij wil zijn vergiffenis tonen en schenkt Erik daarom uit eigen vrije wil zijn vrouw voor een laatste nacht. Two wrongs just might make a right.

Wij gaan ons van niemand laten doen.

Er vallen heel wat parallellen te trekken tussen de beide voorstellingen. De felgekleurde, wapperende gordijnen verwijzen meteen naar de laaiende emoties waar het stuk omheen danst. De hele enscenering sleurt de blik van de omstanders mee binnen in de betekenis van het stuk. De oordelende ogen van de buitenwereld die zich op het gebroken kerngezin richten worden verbeeld door zwiepende koplampen, de aangehouden naaktscène waarin vader Georges heen en weer geslingerd wordt tussen lust en schaamte voor zijn dochter maakt dwingende plaatsvervangende gevoelens los in het publiek. Dit wordt nog in de hand gewerkt door het feit dat de acteurs praktisch bovenop de lippen van de toeschouwer spelen. Hierdoor ontstaat ook die verhoogde intimiteit, waarin het schitterende acteerspel van Bert Luppes, Elsie De Brauw, Fedja Van Huêt en Yonina Spijker uitstekend tot haar recht komt.
Hun grootse en kwetsbare menselijkheid bezorgt het stuk een dimensie waar het bij van Hove aan ontbreekt. “Othello” is vooral loepzuiver, maar ook kil. Enigszins in de lijn van de esthetische traditie waarmee Rijnders tg Amsterdam groot gemaakt heeft, zij het dan zonder diens cerebrale trekjes. “Vrijdag” wordt dan weer ingeschakeld in een lange traditie van boeren- en arbeidersportretten, eenvoudige mensen die proberen te overleven in een complexe wereld. Anders dan vroeger wordt de deur hier wijd opengezet naar een mogelijke uitweg. Hoe dan ook, in artistiek opzicht hebben de beide gezelschappen de recente hervormingen uitstekend doorstaan. (RD)

In “Othello” wordt de vandaag prangende vraag gesteld of liefde in tijden van oorlog de wereld kan redden. De Moor blijft alvast steken in zijn onmacht. “Vrijdag” lijkt een antwoord te bieden: “Dat een blijvende liefde van ons vraagt onszelf te overwinnen. Wij spelen dit stuk omdat we ervan overtuigd zijn dat alleen als we onszelf overwinnen we anderen kunnen overwinnen. En dat alleen zo’n liefde de grondslag kan zijn vrede. En dat is toch iets.”