Net als je als filmliefhebber begint te denken "nu heb ik alles gezien, nu kan het alleen nog maar achteruit gaan" komt zo'n geschifte ge-amerikaniseerde Brit als Mike Figgis aanzetten met Timecode, een film die qua vorm en opzet het meest gewaagde experiment kan worden genoemd sinds alcoholvrij bier, met al even grote kansen op wereldwijd succes. Doorheen het voorbije decennium wisselde Figgis weinig interessante, semi-commerciële films als Internal Affairs (1990) en Mr. Jones (1993) af met erg sfeerrijke en vooral stijlvolle thrillers zoals het sublieme Liebestraum (1991) en het krachtige Leaving Las Vegas (1995). Sinds die laatste film, die een onverwacht groot succes werd, lijkt Figgis eindelijk de financiële slagkracht en onafhankelijkheid te hebben gevonden om te doen waar hij zin in heeft, wat heeft geleid tot een snelle opeenvolging van verrassend experimentele films: The Loss of Sexual Innocence (1998), Miss Julie (1999) en nu de kroon op het werk: Time Code. Geen enkele van deze drie films is ooit bij ons in roulatie gekomen, wat vooral heel jammer is voor Timecode, een film die - om redenen die ik nog wel zal uitleggen - absoluut in de bioscoop moet gezien worden.

Waar te beginnen? Wat is er allemaal zo speciaal aan die Timecode? Wel, om te beginnen: in plaats van één film krijg je er bij deze vier tegelijkertijd, op één scherm. Jawel, Figgis heeft een sprong in het onbekende gewaagd en heeft het filmscherm in vier vakjes verdeeld, in elk vakje speelt zich het verhaal af van één van de vier hoofdpersonages. Het idee ontstond toen Figgis bij Miss Julie de al lang bekende 'Split Screen techniek' toepaste, waarbij het beeld in twee wordt gesplitst. Normaal doet men dit om twee gebeurtenissen te tonen die zich tegelijkertijd op verschillende plaatsen voordoen. In Miss Julie werd de techniek gebruikt om twee keer hetzelfde te tonen, maar dan met enkele seconden verschil ertussen. Vraag me niet wat dit voor nut heeft, maar het zag er alleszins erg interessant uit. Geef toe, het is eens iets anders. En nu krijgen we dus een gevierendeeld scherm voorgeschoteld. Maar, dat is lang niet het enige baanbrekende aan deze film. Om mezelf typwerk en jullie leeswerk te besparen zal ik het als volgt formuleren:

Time Code is de eerste film...

...die volledig in 'real time' werd opgenomen, wat wil zeggen, zonder ook maar één keer de camera af te zetten, in één ruk werden de vier verschillende segmenten tegelijkertijd opgenomen, met vier filmploegen dus, gedirigeerd door Figgis. Dit wil niet zeggen dat de hele film opgenomen werd op één dag. Wel werd er elke dag een versie gedraaid, die dankzij de enorme improvisatieruimte die de acteurs kregen, nooit leek op de vorige. Uiteindelijk zat Figgis met zo maar even zestig volledige films van telkens 93 minuten (de lengte van een digitale videocassette). Na lang beraad koos hij telkens de beste versie van de vier segmenten.
...waaraan achteraf niet gemonteerd werd , wat dan weer heel logisch is als je werkt in 'real time'.
...die bij enkele vertoningen 'live' van een geluidsmix werd voorzien door Figgis zelf . Aangezien er vier schermen zijn, zijn er uiteraard ook vier verschillende geluidsbanden. Door constant heen en weer te mixen tussen de vier segmenten leverde dit telkens weer een andere, unieke film op.
...die - ondanks de enorm experimentele vorm - werd uitgebracht door een grote Hollywoodstudie, namelijk Sony. Dit is niet zo verwonderlijk: om deze film te kunnen maken mocht Figgis gebruik maken van de allernieuwste, technologisch verbluffende digitale camera, gemaakt door... Sony. Dat een grote film volledig digitaal wordt gefilmd is tegenwoordig ook niet zo bijzonder meer. Dogma 95 bewees al dat het kon met Festen en The Idiots. Na Spike Lee lijken nu ook de grote geldmachines graten te zien in de digitale technologie, George Lucas heeft al laten weten dat de volgende Star Wars -episode zal gedraaid worden met een digitale camera.
...die, terwijl hij gefilmd werd, live kon bekeken worden op internet. Jammergenoeg is dat gebeuren volledig aan mij voorbijgegaan. De site waar dit alles te bewonderen viel bestaat gelukkig nog wel en bevat massa's beeldmateriaal dat dag-na-dag het verloop van de opnames toont. Surf hiervoor eens naar www.timecode2000.com en hoop dat je computer niet crashed. Je kan er ook interviews vinden met Figgis, daarin laat hij onder andere het 'scenario' zien van Time Code: een lange strook papier (waar normaal muziekpartituren op worden geschreven), gevuld met straatplannen en tijdstabellen.

Zo, een heleboel mijlpalen voor één film. Maar, er blijft één grote vraag, zoals al kon worden afgeleid uit het citaat waar dit artikel mee begon. Is het mogelijk om een film te volgen waarvan het beeld in vier segmenten is verdeeld, met vier verschillende soundtracks? De meningen lopen uiteen. De meeste critici prijzen de film de hemel in, vooral voor zijn revolutionaire vorm, anderen vinden dan weer dat Timecode inhoudelijk niet zo veel voorsteld. Maar hoe dan ook, of de film nu weergaloos goed is of vreselijk slecht, dat hij moet gezien worden is zeker, en dan vooral in de bioscoop. Timecode op de tv, dat zou wel eens problemen kunnen geven (een kleine suggestie: de vier segmenten elk op een aparte video uitbrengen en de kijker aanmoedigen om ze op vier tv-schermen tegelijk te zien).
Figgis zelf kan uiteraard niet zwijgen over al het baanbrekende en revolutionaire aan zijn film, en dat zou hij beter wel doen. Er is niets zo ergerlijk als van die trendwatchers en technologische zieners die bij elk nieuw snufje dat op de markt komt staan te schreeuwen dat de wereld en het leven van de mensen zal veranderen. Op de officiële website slaat Figgis ook regelmatig van die lulkoek uit, zoals deze: "Films as Time Code connote not only a change in the future of cinema, but also a change in movie audiences, a new generation of whom has grown up on the constancy of multiple images and infinitely revisable narratives. I think viewers who are bored with Hollywood 20th century conventions are actively seeking new experiences". Wat zegt u? Het publiek is de Hollywoodfilms en al zijn conventies beu en wil nu en masse experimentele, narratief uitdagende films zien? Hahaha! Zolang er veel reclame wordt gemaakt voor een film zullen de mensen als kuddes naar de bioscoop trekken om de nieuwe Hollywoodsensatie te zien en zichzelf vol te steken met popcorn. Dàt is het heden én de toekomst van de film. Maar, gelukkig dat er nog van die gekken bestaan die dat willen betwisten en films maken waar slechts een klein clubje andere gekken - mezelf inbegrepen - op zit te wachten.

En ons wachten wordt dan toch eindelijk beloond, nu het zomerfilmfestival van de Brusselse Arenberg Studio Timecode op z’n programmatie heeft gezet.
vanaf 19/07, info@arenberg.be