Ah, de cinema van de jaren tachtig was, zeker voor een opgroeiende tiener, een waar pretpark. Het was, jazeker, het decennium van de vaak smakeloze en oppervlakkige tienerkomedies en actiefilms, op maat gemaakt voor snelle en hersenloze consumptie. Maar minder vlug vergeten waren de vele avonturen- en SF-films waar vooral Steven Spielberg het patent op had: ET, Always, Back To the Future…., films die de personages en het publiek meesleepten in ongewone fantasiewerelden met bizarre figuren en fabelachtige decors, groots opgezette spektakels met de nodige scheutjes drama, romantiek en goedaardige humor. Regisseur Richard Kelly heeft zich bij het schrijven en regisseren van Donnie Darko, al dan niet bewust, onmiskenbaar geïnspireerd op die films. Er hangt eenzelfde sfeer van mysterie en spanning en ook de thematiek lijkt gelijklopend: familie, (high)school en 'teenage angst', al geeft Kelly daar wel een eigen, donkere twist aan.

Ergens eind de jaren tachtig. Het personage van Donnie Darko, subtiel vertolkt door Jake Gyllenhaal, is een verwarde jongeman met een neiging tot schizofrenie en destructie. Op een nacht wordt hij uit zijn slaap gewekt door een ingebeeld(?) personage, een groot freaky konijn dat luistert naar de naam Frank, die hem vertelt dat de wereld zal vergaan in 28 dagen, 6 uren en 12 seconden. Door die grillige ontmoeting ontsnapt hij echter op het nippertje aan een 10-ton vliegtuigmotor die zijn kamer binnenvalt. Een bizarre premisse, die David Lynch beslist naar de kroon steekt.

De film volgt die 28 dagen in het leven van Donnie, zijn verwarring en zoektocht naar houvast, zijn relaties met zijn zusters, ouders, vrienden en leraars. Veel van die personages lijken zo uit een film van Todd Solondz (Welcome to The Dolhouse, Happiness) te komen: zijn vader gedraagt zich als een onverbeterlijke deugniet, zijn kleinburgerlijke turnlerares predikt voortdurend hoogdravende theorieën over de lijn tussen angst en liefde, die ze op haar beurt ingelepeld krijgt van een gladde guru (excentrieke rol van Patrick Swayze). De film heeft een relatief traag tempo, wat het verhaal voldoende ademruimte geeft om deze personages dramatisch gewicht en authenticiteit te geven, zonder evenwel aan spanningskracht in te boeten.

Onderhuids woekert constant een duistere, lynchiaanse sfeer die naar het einde toe steeds beklijvender wordt. Donnie verliest steeds meer zijn vat op de realiteit, handelt onder impuls van het konijn gewelddadig en ontvangt vaker omineuze boodschappen, onder andere van een eeuwenoude 'Grandma Death' die hem influister dat "Everybody dies alone"… .

Donnie Darko ontspint zich verder als een even meeslepende als verrassende melange van thriller, science fiction en tienerdrama en beschikt over een emotionele rijkdom die binnen die genres meestal ontbreekt. Soms humoristisch en sarcastisch (let op de hilarische voortplantingstheorieën over de Smurfen), vaker melancholisch en ontroerend (vooral de relatie zoon-moeder, gespeeld door een schitterende Mary McDonnell) en filosofisch bespiegelend. Een van de directe referenties in de film is die naar Graham Greene's 'The Destroyers', een verhaal over de zin van destructie en (re)creatie, een thema die in Donnie Darko uitgewerkt wordt in een circulaire narratieve structuur. Daarbinnen worden ook intellectueel uitdagende vragen opgeworpen over lotsbestemming, tijdsreizen (wat als…?), opoffering. Je krijgt de vragen aangereikt, de antwoorden moet je er zelf bij bedenken. Dit alles is niet echt nieuw, maar Richard Kelly beschikt over voldoende visie en talent om deze elementen te breien tot een pakkende film. Niet zonder zwakke punten (Drew Barrymore?) en tekortkomingen, maar met een frisheid en diepgang die we tegenwoordig maar zelden te zien krijgen in de Amerikaanse cinema.


O ja, bezoek ook de website: een hoogst intrigerend hoogstandje dat zowel geldt als teaser als vervolgverhaal.Wie de jaren tachtig muziek een warm hart toedraagt , zal ook de soundtrack niet willen missen. Daarop vind je o.a. een cover van Tears For Fears, die wel speciaal voor deze film geschreven lijkt. Nooit gedacht dat ik door een van hun songs ontroerd zou kunnen worden.

"…I find it kind of funny, I find it kinda sad, the dreams in which I'm dying are the best I've ever had.
I find it hard to tell you, I find it hard to take, when people run in circles it's a very, very mad world…"
(Tears For Fears, Mad World)