Peter Greenaway

Ik denk dat ik zo’n 15 keer naar Prospero’s Books (1991) gekeken heb, Greenaway’s opus, en nog steeds de meest visueel verpletterende film die ik ooit gezien heb, en nog heb ik hem niet helemaal door. Daarna volgde nog het lekker choquerende, diep atheïstische The Baby of Mâcon (1993), maar sindsdien was het vet serieus van de soep. Ten tijde van het behoorlijke slappe The Pillow Book (1996) was Greenaway heel eventjes bijzonder hip, maar na het verschijnen van het volledig te vergeten 8 1/2 Women (1999) was het wat mij betreft al lang afgelopen met de idolatrie, ander en beter. Daar zat ik dan met al mijn video’s, boeken en stapels artikels, nog enkel goed om in de grote vergeetdoos te steken, samen met mijn smiley-buttons, het singeltje van 'J’aime la vie' en het verzameld werk van The Cure.

The Tulse Luper Suitcases

En dan, plots, is daar weer eens verrassend nieuws uit de Greenaway-hoek, nu ja verrassend, het was mij al jaren bekend, ik had gewoon nooit gedacht dat het er nog van ging komen. De man die nauwelijks nog iemand naar de bioscoop kan lokken heeft het in z’n kop gekregen om aan z’n meest megalomane project ooit te beginnen, The Tulse Luper Suitcases, een multimediale stortvloed bestaande uit drie films, een tv-serie van 16 afleveringen, 2 CD-ROMS (en/of DVD’s) en een internetsite gevuld met 1001 verhalen. Centraal staan de wereldwijde avonturen van regisseur, schrijver en ‘professionele gevangenisklant’ Tulse Luper, een oudgediende in het œuvre van Greenaway (zie verder). Het verhaal begint bij de ontdekking van uranium, en Luper’s geboorte, in de jaren twintig van de vorige eeuw. Naar analogie met het aantal atomen van uranium zal het hele verhaal 92 hoofdpersonages, 92 belangrijke gebeurtenissen en 92 valiezen van Luper tellen. Wie nu al moe begint te worden haakt beter af, want ik ga nog een eind door. Dit encyclopedische project beslaat dus zowat de hele twintigste eeuw en de hele wereld, als Luper gelijk waar hij komt in de het gevang belandt. De films zullen zijn wonderlijke avonturen tonen, en de talloze karakters die hij onderweg ontmoet. De wildste geruchten doen al jaren de ronde over wie nu precies al die rollen gaan invullen, en de werkelijke lijst is toch wel erg indrukwekkend: naast gereputeerde acteurs als J.J. Feild (als Luper zelve), Vincent Gallo, Amanda Plummer, Franka Potente en Isabella Rossellini, duiken ook tal van namen op waarbij de doorsnee Greenawayfan spontaan de wenkbrauwen fronst: Deborah ‘Blondy’ Harry, Don ‘Miami Vice’ Johnson, Penelope ‘Mick Jaggermond’ Cruz en Ma ‘40 Babe’ donna.
De drie films staan gepland voor 2003 en zullen vooral te zien zijn op filmfestivals: deel 1 (The Early Years) in februari op het festival van Berlijn, deel 2 (Vaux to the Sea) in mei op Cannes en deel 3 (From Sark to Finish) in september in Venetië. Daarna zouden alledrie de films in beperkte mate te zien zijn in de zalen, maar niet voor lang waarschijnlijk, want wie gaat er nu in godsnaam zes uur lang naar Greenaway-films zitten zien, afgezien van mezelf en nog een handvol zotten met niets beters te doen?

Tot zover de films, die dus vooral vertellen over Luper’s leven en wandel, net als de tv-serie waarschijnlijk (die ongetwijfeld bedoeld is om toch wat geld bij elkaar te krijgen voor dit gekkenwerk). Maar wat met die CD-ROM’s, DVD’s en de website? Wel, daar komen de 92 ‘suitcases’ aan bod die Luper bij al zijn reizen samenstelde. Peter Greenaway gelooft werkelijk dat de mensen massaal zijn CD-Rommekes zullen kopen om uit te vinden wat er allemaal in die verdomde valiezen steekt, en uren zullen bezig zijn met het traceren van de herkomst van al die objecten, zoals 92 staven Nazi-goud uit 92 verschillende plaatsen, 92 schoenen, of een koffer vol porno uit het Vaticaan. Of zoals hij het zelf zegt op zijn website : "What becomes important now is the suitcases that Tulse Luper has been packing throughout his life become more important than the man. So we begin to piece together Tulse Luper's history through his suitcases. And this, I hope, is where all the interactive media take place. And these suitcases themselves are very complicated. Like one of the suitcases for example is full of 92 bars of Nazi gold, and every single bar says where the gold came from. We can pack and unpack this suitcase of Nazi gold bar by bar, so in a sense the whole suitcase is the actual length of one feature film retracing where all this gold came from.” Ik kan al niet meer wachten om er aan te beginnen.

Voor mensen die Greenaway al een tijdje volgen is dit allemaal zeer typische praat. De man staat bekend als een grootspreker, iemand die tijdens één en dezelfde lezing verkondigt dat cinema dood is en dat ze nog moet geboren worden, oftewel “the prologue of cinema is over and now we can really begin”.

De herkomst van Tulse Luper

Voor die hard Greenaway-fans is Tulse Luper al lang geen onbekende meer, de naam bestaat al even lang als Greenaway’s filmcarrière zelf, het is zijn alter ego, en één van de vele elementen die al zijn films aan elkaar linken. Puur op het vlak van betekenis legt Greenaway het in zijn eigen wijze zo uit: “Tulse rhymes with Pulse, a vegetable fed to cattle; Luper is vaguely a translation from the Latin for the wolf, so it's "the wolf on your pulse." We zullen hem maar geloven op z’n hoge woorden.
Luper, de archivaris, vogelkenner en fraudeur dook voor het eerst erg prominent op in dat andere enorme project van Greenaway, The Falls (1980), zijn 3,5 uur durende fictieve documentaire over, jawel, 92 slachtoffers van het mysterieuze VUE (Violent Unknown Event), een onbekend, apocalyptisch fenomeen dat zijn slachtoffers, wiens namen allemaal beginnen met ‘Fall’, plots een onbestaande taal doen uitkramen, of die opeens gefascineerd zijn door vogels en vliegen, en beginnen te dromen over water. Luper duikt af en toe op in de 92, in noodtempo vertelde biografieën, en op den duur kan je niet anders dan vermoeden dat hij achter het VUE zit. The Falls is, hoe vermoeiend ook, een fascinerend intelligent werkstuk, stampensvol met zeer vernuftige linken tussen de verschillende personages, en is een clevere satira van die oude BBC-documentaires (waar Greenaway zijn carrière zelf mee begon). De film bevat ook verbazend veel verwijzingen naar de films die Greenaway de volgende twintig jaar zou maken. Zo heet de vrouw van Luper Cissie Colpitts (in Drowning by Numbers heten maar liefst drie hoofdpersonages allemaal Cissie Colpitts) en zijn aartsvijand is academicus Van Hoyten, die dan weer opduikt in de dierentuin-thriller ZOO: A Zed and Two Noughts. Ik zou nog een paar pagina’s door kunnen gaan, tot ieders verveling waarschijnlijk, dus hoe ik het hier maar bij.

The Falls kan in veel opzichten gezien worden als de voorloper van Greenaway’s nieuwste encyclopische project, The Tulse Luper Suitcases, dat dus net als die eerste film volledig gestructureerd is rond het cijfer ‘92’ (grappig detail: Greenaway verwees jarenlang naar een stuk van componist John Cage als de oorsprong van het getal, namelijk Indeterminacy Narrative, dat volgens hem uit 92 delen bestaat, maar…bij een latere hertelling bleken het er slechts 90 te zijn). Jarenlang was Greenaway van plan om een soort 'The Falls II' te maken, een 132 delen tellende update, klaar voor release in 1996. Die plannen zijn blijkbaar al lang weer verdwenen en nu dus vervangen door een nog veel grootschaliger project. De opnames van The Tulse Luper Suitcases beginnen eind maart, met een budget van 11 miljoen dollar wil Greenaway maar liefst 18 uur aan beelden bijelkaar filmen. In het onwaarschijnlijke geval dat hij daar in slaagt zal het dan sowieso de moeite zijn om eens een volledige dag in de bioscoop door te brengen. Ik duim er alvast voor.

www.petergreenaway.co.uk
www.tulseluper.net

Filmografie van Peter Greenaway: The Falls (1980), The Draughtsman’s contract (1982), ZOO: a Zed and Two Noughts (1985), Belly of an Architect (1986), Drowning by Numbers (1988), The Cook, The Thief, His Wife & Her Lover (1989), Prospero’s Books (1991), The Baby of Macôn (1994), The Pillow Book (1996), 81/2 Women (1999)