“A man's attitude goes some ways toward how a man's life will be. Is that somethin' you agree with? (...) Since you agree I guess you could be a person who does not care about the good life.” The Cowboy in Mulholland Drive

Mulholland Drive is een heerlijke cocktail van werkelijk alle typische Lynch-ingrediënten, die elementen die van zijn vorige films zo’n wonderbaarlijke belevenissen maakten. De film staat weer bol van excentriekelingen, persoonsverwisselingen, ondergrondse figuren, rode gordijnen, paranoïde achtergrondgeluiden, spookachtige Badalamenti-muziek, bizarre bejaarden, sensuele vrouwen en vertwijfelde mannen. Lynch citeert zichzelf dermate veel dat de mechaniek van zijn kunnen komt bloot te liggen, eindelijk snapte ik hoe hij er toch steeds in slaagde om je als kijker telkens met verstomming te slagen, en het gekste van al is, het levert toch nog een fantastische nieuwe film op, die enkel doet smaken naar nog veel meer. Toen de film na 2,5 uur plots eindigde riep ik "Klootzak!" naar de afwezige regisseur, omdat hij mij weer eens bij mijn pietje had genomen en mij weer nachtenlange discussies staan te wachten, net zoals dat na Lost Highway het geval was. Het valt niet mee om bekend te staan als een bescheiden Lynch-kenner, zeker als ik voor de duizendste keer moet uitleggen dat het verhaal van Lost Highway gewoon niet gemaakt is om te kloppen. Het erge aan Mulholland Drive is dat Lynch nu doodleuk beweert dat er wél een oplossing bestaat voor de puzzel die hij ons aanbiedt, alhoewel de stukjes waarschijnlijk niet op de meest voor de hand liggende wijze in elkaar zullen passen. Daar zijn we voorlopig vet mee.

Het verhaal samenvatten is, net als toen bij Lost Highway, eigenlijk al een beetje je eigen interpretatie geven, en het is goed mogelijk dat een ander in de film iets helemaal anders heeft gezien. Kijk, dat noem ik nu eens een democratische film!
Goed, een poging dan maar, geen samenvatting, maar een zo volledig mogelijke reconstructie. (OPGELET: omdat het zo goed als onmogelijk is om een recensie te schrijven zonder het hele verhaal al te verklappen, raad ik aan eerst de film te zien en dan pas dit stuk te lezen; voor gewone besprekingen kan u altijd nog ergens anders terecht).

Het eerste beeld: een onzichtbaar persoon ligt te slapen, het hoofd verborgen onder een kussen. Dus: we mogen al meteen aannemen dat een groot deel van de film, zoniet alles, gedroomd is, of dat alles zich in iemands hoofd afspeelt. Een sensuele, donkerharige vrouw overleeft een moordaanslag én een zwaar auto-ongeluk op de duistere heuvels van Mulholland Drive, de langste baan in Hollywood, "the city of dreams". De vrouw strompelt verdwaasd stadinwaarts, om ergens een villa binnen te wandelen en op het bed in slaap te vallen. In een koffiebar op Sunset Boulevard vertelt een man zijn steeds weerkerende nachtmerrie, waarna hij een acute hartaanval krijgt als hij op ijselijke wijze geconfronteerd wordt met het afzichtelijke monster uit zijn nachtmerrie, dat zich schuilhoudt in een donker steegje achter de koffiebar. De verteller van de nachtmerrie speelt verder geen enkele rol meer in het verhaal, maar het is een eerste indicatie dat werkelijkheid en droomtoestand elkaar op vreselijke wijze zullen gaan vermengen. Op de luchthaven van Los Angeles arriveert Betty, de naïeve blondine uit één of ander gat, die het wil maken in Hollywood als actrice. Ze krijgt er de wijze raad mee van twee vriendelijke oudjes om erg goed op te passen in deze stad, waarna de oudjes demonisch lachend wegrijden. Betty logeert op het appartement van haar afwezige tante en treft er de brunette aan die blijkt te lijden aan een totaal geheugenverlies, ze noemt zichzelf Rita, naar Rita Hayward, waarvan ze een poster zag in de badkamer. Vriendelijke Betty is meteen bereid om ‘Rita’ te helpen haar identiteit terug te vinden, zeker als ze duizenden dollars en een vreemde blauwe sleutel vindt in Rita’s handtas. En dan bevinden we ons plots in een meeting waar de jonge filmregisseur Adam Keshner door een paar ruige maffiamannen gedwongen wordt om een middelmatige actrice, Camilla Rhodes, aan te werven voor de hoofdrol van zijn volgende film. Het gesprek wordt via microfoons gevolgd door een nog machtiger onderwereldfiguur, de enigmatische Mr. Roque, een verlamde dwerg die zich schuilhoudt in een donkere, door gordijnen omringde ruimte. De fiere regisseur weigert het aanbod en rijdt naar huis, om er zijn vrouw in bed aan te treffen met een andere man, waarop zij hem prompt het huis uitgooit. Later leert hij dat de maffiamannen al zijn rekeningen blokkeerden en dat zijn enige redding een nachtelijke ontmoeting is met de mysterieuze ‘Cowboy’, ergens op de top van de Hollywoodheuvels. Deze even absurde als uiterst griezelige scène doet zeer sterk denken aan de ontmoeting tussen Fred Madison en de Mystery Man in Lost Highway, ook hier is de rol van het mysterieuze personage helemaal niet duidelijk, zijn aanwezigheid alleen al doet groot gevaar vermoeden. De regisseur besluit dan ook in te binden en Camilla Rhodes aan te werven, al was het maar om zijn eigen leven te redden. Ondertussen zijn we ook getuige van een erg stuntelende huurmoordenaar die met heel veel moeite en teveel doden een zwart adressenboekje bemachtigt.
Betty en Rita gaan ondertussen verder met het zoeken naar Rita’s identiteit. Het brengt hen toevallig naar dezelfde koffiebar als waar we eerder de nachtmerrie te horen kregen, een typisch Lynch-trucje om een redelijke onschuldige scène een akelige ondertoon te geven, louter door de locatie ervan. In de koffiebar krijgt Rita een schok van herkenning bij het zien van het naamkaartje van een serveerster: Diane. Ze herinnert zich de naam Diane Selwyck, misschien is dat wel haar naam. Ze vinden haar adres en gaan haar opzoeken. Maar eerst gaat Betty nog snel haar eerste en grandioos geslaagde auditie afleggen, waarna ze meegenomen wordt om voorgesteld te worden aan regisseur Adam Keshner. De twee wisselen enkele smachtende blikken uit, waarna Betty, bevangen door paniek, de studio uitrent om samen met Rita Diane Selwyck op te zoeken. Omdat er niemand open doet breken de twee binnen in het appartement en vinden er het zwaar ontbonden lijk van een vrouw, in hetzelfde bed als waar de onbekende figuur lag te slapen/dromen, helemaal in het begin van de film. Betty en Rita vluchten in shock naar huis, Rita knipt haar donkere haren en transformeert zichzelf in een rijpere versie van Betty. Die nacht bedrijven de twee vrouwen de liefde met elkaar, Betty zegt verschillende keren dat ze verliefd is op Rita, maar Rita antwoordt niet (zie Lost Highway: Alice/Renée en Pete vrijen in de woestijn, Pete fluistert "I love you" maar Renée zegt "You’ll never have me" waarna Pete weer in Bill transformeert en hij dus zijn jongere, onschuldiger alter ego verlaat).

Hier bevinden we ons op een scharnierpunt in de film. De droom wordt een droom in een droom als Betty en Rita, de kersverse geliefden, een nachtelijke trip maken naar één van die typische, onwerkelijke nachtclubs die je in elke Lynchfilm tegenkomt, de Silencio. De presentator benadrukt verschillende keren dat alle muziek opgenomen is, niets is echt, en zo gebeurt het dat een sensuele zangeres een bloedstollende, Spaanstalige versie brengt van Roy Orbison’s 'Crying', en halverwege het nummer flauwvalt, terwijl we haar nog steeds horen zingen (denk aan de halve gare Ben die in Blue Velvet Orbison’s 'In Dreams' playbackt). In de Silencio vindt Betty plots een blauw, kubusvormig doosje in haar handtas. Het koppel keert terug naar Betty’s appartement, waar Betty meteen verdwijnt, terwijl Rita met haar blauwe sleutel het doosje opent. En dan...neemt de film zo’n geweldig absurde draai dat elke reconstructie ervan puur subjectief wordt. De wendig valt opnieuw het best te vergelijken met Lost Highway waar Fred Madison, de ‘wife-killer’ in zijn dodencel plots transformeert in een veel jongere versie van zichzelf. Mulholland Drive gaat verder, er worden identiteiten verwisselt dat het geen naam heeft (hèhè) : de naïeve Betty wordt plots de verwaarloosde prostitue Diane Selwyck, ‘Rita’ wordt actice Camilla Rhodes (of is dit altijd geweest), de eerste Camilla Rhodes is plots de minaar van Rita/Camilla, de mysterieuze Cowboy is nu Diane’s pooier, Betty’s huisbazin is de moeder van regisseur Adam Keshner, de twee oudjes die Betty succes wensten op het vliegveld zijn misschien Diane’s ouders, ETCETERA! Ik probeer toch nog even een opsomming te geven van wat we nog allemaal te zien krijgen nadat de blauwe doos werd geopend. Van hierafaan is het belangrijk om af te stappen van de gewone logica, die de eerste twee uur domineerden. Want nu blijkt plots al het voorgaande ook niet meer zo logisch, aangezien het naar alle waarschijnlijkheid een droom betreft van Diane Selwyck, het eigenlijke centrale personage in de film, en dat we dus moeten overstappen op de droomlogica. Belangrijke tip: een dromer kan in zijn/haar droom verschillende of zelfs alle personages vertolken.

Dus: Betty wordt wakker in het bed van Diane Selwyck, in dezelfde houding als het lijk dat ze daar samen met ‘Rita’ vond in het eerste deel van de film. Ze is net wakkergemaakt door de Cowboy/haar pooier. Betty is dus plots Diane Selwyck geworden, het hoertje. Dit is volgens mij het eigenlijke begin van het ‘echte’ verhaal. Diane is erg verward en ondergaat de ene flashback na de andere. Eerst zien we haar en Rita, nu dus Camilla Rhodes, vrijen, waarna Rita/Camilla zegt dat ze daar beter voor goed mee kunnen ophouden. Diane beseft meteen dat Camilla een affaire heeft met haar regisseur, Adam Keshner. De bevestiging komt als Diane per limo naar een feestje in Adam’s villa gevoerd wordt (de beelden zijn bijna identiek aan die in het begin, wanneer Rita/Camilla net niet doodgeschoten wordt door de chaufeur). Op het feestje duiken verschillende personages op uit het eerste deel, zoals Betty’s huisbazin, die nu dus de moeder van Adam blijkt te zijn, en de maffiabaas die Camilla aan regisseur Adam opdrong. Later op de avond kondigt Adam aan dat hij en Camilla gaan trouwen, meteen daarna wordt Camilla gekust door de blondine die in het eerste deel Camilla vertolkte, de twee vrouwen onderhouden blijkbaar een niet zo geheime relatie. Diane is er kapot van. Ze besluit meteen om haar verloren geliefde te laten vermoorden, door dezelfde stuntelende huurmoordenaar uit het eerste deel (het zwarte adressenboekje dat hij toen bemachtigde ligt overigens op de tafel als Diane de moord aan hem voorstelt, in de ondertussen bekende koffiebar, waar plots ook weer de man opduikt die zijn nachtmerrie vertelde). De huurmoordenaar zegt dat hij haar een blauwe sleutel zal bezorgen als hij Camilla vermoord heeft. Daarna worden we weer naar het steegje achter de koffiebar geleid waar de monsterachtig verbrande zwerver uit de nachtmerrie met een blauw, kubusvormig doosje zit te spelen. Het doosje belandt in een vuile papieren zak. Uit de zak komen opeens de miniatuurversies van de twee oudjes van het vliegveld gehuppeld, hysterisch lachend. Diane ligt troosteloos in haar bed te woelen, verteerd door schuldgevoel. De miniatuuroudjes kruipen onder haar deur door naar binnen en druiven haar tot zelfmoord. Einde.

Kan er nog iemand volgen? Wat moet je hier nu eigenlijk mee aanvangen? Wel, heel veel eigenlijk. Hier volgt alvast mijn eerste poging om er een theorie rond te brouwen, mind you, na slechts één kijkbeurt, de tweede, derde en vierde zullen waarschijnlijk een steeds beter bijgeschaafde theorie opleveren. Volgens mij is de hele film een vermenging van hetgeen echt gebeurde, met Diane’s dromen en haar fantasie, dezelfde drie betekenislagen als bij Lost Highway. In die laatste film zien we hoe Fred Madison zijn vrouw vermoordt omdat hij meent dat ze ontrouw is, wat nooit bewezen wordt, de ontrouw speelt zich vooral af in Fred’s hoofd. Fred wordt veroordeeld tot de doodstraf, in zijn dodencel fantaseert hij voor zichzelf een ander leven, een jonger, onschuldiger alter ego, zijnde Pete, om zo zijn eigen wandaden beter te begrijpen en ze zelfs goed te spreken. Ook hier zien we een verregaande vermenging tussen werkelijkheid, fantasie en droom of nachtmerrie, met een schimmig figuur als The Mystery Man die in al die werelden thuis is. Deze drieledige structuur zit volgens mij ook in Mulholland Drive.

Dit gebeurde echt: Diane Selwyck, de arme prostitue, is smoorverliefd op de sensuele steractrice Camilla Rhodes. Camilla heeft haar carrière te danken aan de baldadigheid van enkele onderwereldfiguren, die haar opdrongen aan regisseur Adam Keshner. Camilla wordt verliefd op haar regisseur, en heeft dan ook nog eens een relatie met een andere blondine. Diane is zo jaloers dat ze haar geliefde laat vermoorden. Even later zien we haar huilend masturberen in haar appartement, op de tafel ligt een blauwe sleutel. Het enorme schuldgevoel drijft haar tot zelfmoord. Een klassiek drama. Maar...Camilla komt niet om bij de aanslag, ze overleeft een zwaar auto-ongeluk en dwaalt door Hollywood op zoek naar haar identiteit, wat haar uiteindelijk zal leiden naar Diane’s
appartement, waar zij het ontbonden lijk van Diane vindt. Einde. Dit alles wordt doorwoven met Diane’s fantasie, haar ‘wishfull thinking’: ze droomt dat ze als een fris, onschuldig meisje aankomt in Los Angeles, om er een succesvolle carrière als actrice te zoeken. Ze mag logeren in een droom van een appartement, ze ontmoet al snel Rita, de brunette van haar dromen en wordt smoorverliefd op haar. En tussendoor legt ze ook nog eens een geniale auditie af en leert ze de meest talentvolle regisseur van het moment kennen. Voor Betty, het droom-alter ego van Diane gaat alles op rozen.
En dan is er, zoals zo vaak bij David Lynch, het gebied tussen dromen, fantasie en werkelijkheid, waar ze elkaar raken en vervagen. De verbrande zwerver is duidelijk zo’n tussenfiguur, noch echt, noch vals, die in het bezit is van de blauwe doos, een toegang naar andere werkelijkheden. Hij is wat Bob was voor Twin Peaks, en The Mystery Man voor Lost Highway, een onverklaarbaar personage met een al even onverklaarbare invloed op de gang der zaken.

Uiteraard klopt het verhaal zo nog steeds niet helemaal, daarvoor is het nog te vroeg, bepaalde stukken van de puzzel hebben nog geen plaats gekregen, maar ik ben al blij dat ik na één volledige dag nadenken zover ben gekomen.
Kortom, David Lynch heeft ons weer een geweldige puzzel cadeau gedaan voor onze nieuwjaar, aan ons om hem zo goed mogelijk op te lossen. Ik kan niet wachten om al die verschillende theorietjes op te vangen die rond deze film zullen gemaakt worden, op kot, aan de toog en uiteraard ook op het internet. Zo, en nu jullie...


officiële site
Meer info en visies over Mulholland Drive op www.imdb.com en www.mikedunn.com