Het is opvallend hoe steeds meer Scandinavische en meerbepaald Finse muziek ons gehoorsveld bereikt. Fijne acts als Ektroverde, Vladislav Delay en Pan Sonic zijn maar het topje van de ijsberg: daaronder roert zich nog een schat aan eigenzinnige en fascinerende muziek, die het experiment en de emotie niet uit de weg gaat. Een van de meest opvallende figuren uit die scene is de 26-jarige Sami Sänpäkillä die reeds in 1995, eerder ongepland zijn eigen label oprichtte, Fonal records. Het label biedt onderdak aan obscure Finse groepen als Office Building en Vasara, maar dient vooral als vehikel voor eigen projecten als Es, Killa, Hektix en Velvolino. Met deze laatste groepen beweegt hij zich in het vreemde niemandsland tussen jazz, 'postrock', impro en elektro-akoestische muziek, terwijl de twee platen van het solo-project Es melancholische klankconstructies bevatten. Zijn eerste wapenfeit, Flick (op het Belgische (K-RAA-K)3 label ) bestond uit minimalistische gitaarsculpturen, opgebouwd uit onvoorspelbare melodieflarden en bevreemdende klanken. Een hoogst intrigerend werkstuk waar Sänpäkillä reeds in 1995 aan begon.
Sami: "De muziek op Flick was oorspronkelijk bedoeld als aanvulling bij een tentoonstelling van mijn foto's in 1995. Ik wou een soort muziek creëren met een Dolby Surround-effect, net zoals in de cinema maar dan met niet-bewegende foto's. Ik besliste om de kanalen van mijn 4-track afzonderlijk te gebruiken en de muziek erop onafhankelijk van elkaar af te spelen, met een speaker in iedere hoek van de tentoonstellingsruimte. Ik begon met vreemde klanken op te nemen, met behulp van mijn camera als klankbron, delay-pedaaltjes en alles waar enigszins interessant geluid uit voortkwam. De muziek voelde toen zeer persoonlijk aan, maar ik realiseerde me pas enkele jaren later dat ik gedurende die tijd enorm gefascineerd was geraakt door die muziek. Het was alsof ik plots een vreemde taal begreep, zonder die ooit gestudeerd te hebben... De track 'wormhole' is nog altijd mijn persoonlijke favoriet, omdat de muziek zo groots en episch aanvoelt… ik krijg bij het luisteren het gevoel dat ik aan het graven/zweven ben in een wormgat. Ik hoop dat er ooit iemand de song gebruikt als soundtrack bij een film waar iemand reist door een wormgat. Misschien maak ik de film zelf wel..."

Beelden en film blijken een grote inspiratiebron voor het werk van Sänpäkillä. Sinds enkele jaren studeert hij Media Art aan het Tampere Polytechnic instituut en is hij ook actief bezig met bewegende beelden, met als -voorlopig- meest geslaagde resultaat wellicht She puts out the fire in her heart with her tears, dat met een minimale middelen -repetitieve en gelaagde beelden en muziek- algauw uitgroeit tot een hypnotische ervaring.
Sami: "Films zijn misschien wel de belangrijkste bronnen voor de dingen die ik doe. Ik moet intussen al zo'n duizendtal films gezien hebben en geen enkele ervan vond ik echt slecht. Zet me in een zetel in de cinema en ik beloof je dat je me voor de duur van de film niet meer kunt afleiden. Mijn smaak voor muziek wordt ook voor een groot deel bepaald door films. Parabluies de Cherbourg, Dead Man, La Cité Des Enfants Perdus, Un condamné à mort s'est échappé ou Le vent souffle où il veut.. - als je deze films kent, kun je gemakkelijk een patroon vinden in de soundtracks."

Urbanmag: Regisseurs als Bresson, Demy en Jarmusch houden ervan om films te maken met een sterke meditatieve, lyrische inslag, vaak met een verwarring tussen droom en realiteit. Is dat het gevoel dat je in muziek en films wil verkrijgen?
Sami: "Meditatief absoluut, lyrisch jazeker… wel, alles wat je hierboven aanhaalt is eigenlijk vreemd genoeg accuraat, juist wat ik wil voelen in zowel films als muziek. Ik vermoed dat het antwoord ligt in het feit dat ik triestheid heel troostend vind. Ik bedoel niet dat ik me opzettelijk triest wil voelen, wel dat ik met dat gevoel meer troost kan vinden in muziek of film; meestal wordt triestheid dan getransponeerd in melancholie. Films kunnen me overtuigen dat alles wel goedkomt, iets dat ik op een of andere manier moeilijker kan geloven uit de mond van iemand die me lief is. De cinema is voor mij een kerk, het is een plaats waar ik een nieuwe start kan maken. Ik kan me echt niet herinneren dat ik ooit met een wrange nasmaak de cinema verlaten heb. …Alles wat ik nodig heb is de gedimde lichten en de trillende projectiestraal."

De structuur en sfeer van bovenvermelde films blijkt ook een bron van inspiratie geweest te zijn voor zijn tweede plaat, het recent verschenen A Love Cycle. De muziek op deze plaat is gedrenkt in eenzelfde melancholie als zijn voorganger, maar ditmaal maakte Sänpäkillä enkel gebruik van turntables, waarmee hij melodieën loopt en laagt tot bezwerende soundscapes.
Sami: "Enkele jaren geleden nam ik afstand van de gitaar. Ik speelde toen in vijf of zes groepjes en het gitaarspelen begon me echt te vervelen. Rond diezelfde tijd zag ik in België een concert van Philip Jeck en Janek Schaefer, dat een enorme invloed op me heeft gehad. Tijdens die performance bouwden ze met behulp van turntables een enorme klankcyclus op van bijna 30 minuten. Na 20 minuten viel ik lichtjes in slaap, omdat ik het een beetje vervelend vond, maar toen het stuk eindigde zonk ik weg in een ontzettend vreemd gevoel, het was de meest diepgaande emotie die ik ooit meegemaakt heb! Het was alsof ik net de beste chorus aller tijden had gehoord, dat pas na 30 minuten tot me was doorgedrongen! Later realiseerde ik me dat de structuur van dat concert gelijkaardig was als de song 'Wormhole' of de films die we hiervoor bespraken. Het leek me evident om ook met turntables te gaan werken. Ik vind dat je de ware essentie van muziek niet kan vinden zonder de juiste instrumenten en het lijkt me dat ik zo een stap dichter bij de essentie van Es gekomen ben."

Urbanmag: Je maakt op geen enkele manier gebruik van computers of digitale programmering. Is dat een bewuste keuze?
Sami: "Ik vind dat computers de neiging hebben om muziek mechanisch te maken. Niet zozeer de klank, maar wel het proces. Ik beschouw de muziekwereld niet als onderverdeeld in digitaal versus analoog, maar wel vooral organisch versus mechanisch. Veel muzikanten zijn vergeten dat je muziek niet kan bekijken, je moet het beluisteren. Sommige mensen spenderen uren en uren om patronen aan te maken met computerprogramma's maar op die manier wordt het proces gecontroleerd door het visuele aspect van de digitale wereld. Tegenwoordig maak ik wel een beetje gebruik van computers omdat ik geleerd heb om het te gebruiken als een analoog systeem, ik refereer hierbij naar cut & paste etc. Als ik een loop aanmaak met mijn computer neem ik het op met een 4-track taperecorder, als ik opneem met de computer maak ik de loop met een platenspeler, een tapedeck of een andere 'organische' methode. Ik wil de mogelijkheid hebben om te horen wat er gebeurt!"

Zoals eerder vermeld is melancholie een constante in het werk van Sänpäkillä. Bij het beluisteren van de Es platen, mits voldoende overgave, neemt een gevoel van weemoed, introspectie en wereldvreemdheid de overhand.
Sami: "Dit is voor mij de belangrijkste factor in mijn muziek: een bepaalde sfeer of gevoel creëren. Melancholie of pathos zijn goeie adjectieven maar het beste is "litost". Ik denk dat het Pools is, het staat voor een simultaan gevoel van treurnis en hoop. Het verschil tussen melancholie en litost is het besef dat het treurig gevoel dat je ondervindt niet blijft duren - het zal op termijn verdwijnen. Deze emotie is vooral aanwezig onder mensen die leven in welvaartstaten die vrij en democratisch zijn en nooit echt 'het kwaad' ondervonden hebben in de zin van oorlogen of honger. Onze cultuur in Finland is erg vredig, we hebben hopen tijd en we kunnen het ons veroorloven om kunst, media en onze eigen gedachten te verkennen. Ik denk dat je de ergste vijand hier alleen vindt in jezelf en je gedachten. Muziek is puur escapisme, wat ik, een jongen van 'peace & love' zijnde, hoog aansla"

Urbanmag: Alles wat ik tot nog toe van je gehoord heb klinkt heel persoonlijk, zelfs de Killa en Velvolino platen hebben iets ondefinieerbaars. Is dat het basisidee achter jouw muziek: persoonlijk en origineel?
Sami: "Ja, Ik denk dat het een beetje naïef is hoe ik - en al de mensen met wie ik werk- muziek beschouwen. Het is iets wat we echt heel graag willen doen: onze gedachten en gevoelens zelf uitdrukken en doen ontluiken bij anderen."

Sänpäkillä richtte in 1995 het Fonal label op. Oorspronkelijk bedoeld als eenmalig vehikel voor een kleinschalige cassettecompilatie, is het inmiddels uitgegroeid tot een respectabel muziekbedrijf dat met veel gevoel voor stijl en liefde op zoek gaat naar een eigen dynamiek.
Sami: "Kiila was de eerste band waar ik bij speelde en toen we eenmaal iets klaar hadden om te releasen waren we te ongeduldig om op zoek te gaan naar een verdeler, zodoende… . Ik heb vooraf nooit iets gepland, ik heb gewoon altijd gedaan wat me op het moment zelf interessant leek. Fonal is nu een officieel geregistreerd bedrijf waar ik behoorlijk veel werk aan heb, maar ik geniet er echt wel van. Het is echt fantastisch om op die manier te communiceren met mensen rond de wereld die geïnteresseerd zijn in gelijkaardige muziek. Creatief, experimenteel en warm zijn de drie adjectieven die het label het best omschrijven. Dat is ook mijn persoonlijke smaak, die je dus gemakkelijk terugvindt in al de release van Fonal."

Urbanmag: toekomstplannen?
Sami: "Momenteel heb ik mijn handen vol met verschillende projecten. De nieuwe Es plaat slorpt heel veel tijd en ideeën op, het kan nog wel een jaar of twee duren voor ie helemaal af is. Ik ben momenteel bezig met het bouwen van een nieuw instrument, dat Stringcycle zal heten. Het is een soort van kruising tussen een harp en een platenspeler, die ik zowel live als voor mijn volgende plaat zal gebruiken. Verder ben ik bezig aan een script dat ik ooit hoop te verfilmen. Ik ben er nu reeds een jaar aan bezig en voorlopig heb ik alleen maar een synopsis. Ik wil niet zeggen waarover het precies gaat, het verhaal is immers enkel een pijler voor de sfeer die ik wil bereiken. Alles is gewoon aan het openbloeien en daarna zullen wel nieuwe ideeën opdagen. I hope the future will be warm…"

www.fonal.com

kleine stukjes van Sami's antwoorden werden overgenomen uit een overlappend Es-interview van Dave Driesmans van (K-RAA-K)3

Es, Flick, (K-RAA-K)3, 2000.
Es, A Love Cycle, Fonal, 2001.
Killa, Heartcore, Fonal, 2001