De films van Ingmar Bergman, Lars Von Trier of Lukas Moodysson bijvoorbeeld en de boeken van William Heinesen of Selma Lagerlof ademen melancholie, mystiek en verkilde emotie. Ook in de popmuziek weerklinken dezelfde stemmingen (met uitzondering van Finland misschien, waar de muziek over het algemeen donkerder en rusteloos klinkt, zie Pan Sonic of Vladislav Delay), je hoort het in het werk van Sigur Ros, Múm en Biosphere en zeker in de liedjes van de sirenes Stina Nordenstam, Björk en Anneli Drecker (van de groep Bel canto). Hun muziek klinkt organisch en overwegend melancholisch, maar avontuurlijk van vorm, met invloeden uit klassieke, jazz, popmuziek en elektronica. Een beschrijving die ook geldt voor Smiling and Weaving van Anja Garbarek. Opgegroeid in Oslo als dochter van de bekende jazzcomponist en saxofonist Jan Garbarek, werd muziek voor haar al heel vroeg een speeltuin, waar geen regels of conventies gelden. Op haar eerste probeersels Velkommen Inn (1992) en vooral Balloon Mood (1996), dat geproduced werd door Maurius Devries (zie ook Madonna, Massive Attack en Björk) experimenteert ze al met samples, klanken en arrangementen, maar voor haar derde album lijkt ze haar draai gevonden te hebben, en hoe. De muziek drijft op een symbiose van electronica en klassieke instrumentaties, zonder ook maar een moment gekunsteld over te komen. Op dit album laat ze zich bijstaan door een indrukwekkende reeks vermaarde muzikanten, zoals Steve Jansen en Richard Barbieri (van de groep Japan), Steven Wilson (van Porcupine Tree), Mark Hollis (van Talk Talk) en Robert Wyatt, die zijn unieke stem laat samensmelten met die van Garbarek op het meditatieve 'The diver'. Referenties zijn moeilijk te schetsen, maar vaak komt de muziek op Smiling and Weaving in de buurt van het late-tevens briljante- werk van Talk Talk, die ook al complexe arrangementen koppelden aan introspectieve teksten. De dynamiek van de songs zit hem vooral in het ruimtegevoel: verstilde momenten worden afgewisseld met vleugjes triphop en jazz; 'You know' herinnert aan de muziek van Penderecki, met sombere strijkers en blazers, 'That's all' opent met spaarzame pianoklanken, maar wordt doorkliefd met abstracte beats, terwijl op de achtergrond een kamerorkest een melancholische sonate speelt. Andere tracks als 'Her Room' of 'And then' zijn kleine ijsparels: transparant, ongrijpbaar en veelkleurig, met de onderkoeld sensuele stem van Garbarek als constante. Zo moet het leven aan de kust van pakweg de Faroer-eilanden klinken, waar de wind je liefelijk toefluistert, terwijl onder je het geruis van de branding weergalmt tussen de klippen. Het geluid van glaciale schoonheid.

Wie nog dieper graaft in de Scandinavische muziekwereld ontdekt een aantal interessante labels, die binnen het Europese leftfieldmuziek-circuit steeds meer voet aan grond krijgen, zoals het Zweedse Komplott en Origin, het Noorse Runegrammofon en Smalltown Supersound en het Finse Sakho. Een buitenbeentje is het Zweedse Mjall, dat opgericht werd rond een merkwaardig concept. Men ging op zoek naar jonge elektronica-muzikanten, die de opdracht kregen om muziek te componeren op basis van foto's en teksten, willekeurig gepikt uit oude reisboeken. Het resultaat was een reeks van smaakvol vormgegeven vinyl 10"s, die beslist allemaal de moeite waard zijn. De uitschieter is wel de Xiao Fang EP van Hans Appelqvist. Deze 24-jarige Zweed maakt al enkele jaren muziek en performances onder het pseudoniem Tonefilm. Dat project bestaat erin gesampelde dialogen en filmfragmenten uit oude Zweedse film een nieuwe context te geven door middel van en in combinatie met muziek. De muziek van Tonefilm wordt later dit jaar uitgegeven op Komplott, wij staan in ieder geval te popelen want zijn eerste uitgegeven werk, Xiao Fang is een mooi visitekaartje. Als student in Beijing kwam hij in contact met de Chinese cultuur en taal, die hem in die mate intrigeerden dat hij klanken en stemmen begon op te nemen, zowel uit het straatbeeld als tijdens zijn colleges, om die later te bewerken en op muziek te zetten. Het titelnummer is gebaseerd op een gelijknamige lied dat werd voorgedragen door zijn leraar. De gefragmenteerde melodie wordt gedragen door een deinende akoestische gitaar en een bruisend ritmepatroon, halfweg onderuitgehaald door een noisegitaar en een geluidsflard van een zingende vrouw. Verder horen we een collage van vervormde stemmen en gesamplede violen, een folk- en elektrische gitaar en elektronische ritmes, onvoorspelbaar in zijn structuur en uitermate fascinerend. De B-kant is zo mogelijks nog verrassender en wordt ingenomen door een 10 minuten durend klanktapijt van minimalistische pianotoetsen, sombere viool- en fluitsamples en allerlei stemgeluiden: lachende kinderen, een mijmerende mannenstem, een vrouw die klaarkomt… Ondanks, en misschien wel dankzij de onbevattelijkheid van de woorden, gaat er een mysterieuze aantrekkingskracht en muzikaliteit van uit, die je gekluisterd houdt tot het einde. Deze 10" is een te koesteren kleinood voor muzikale avonturiers en een bewijs dat de kracht van muziek nog altijd enkele geheimen herbergt.

Anja Garbarek, smiling and weaving, Virgin. www.anjagarbarek.com

Hans Appelqvist, The Xiao Fang EP, Mjall, gedistribueerd door (K-RAA-K)3
http://Listen.to/mjall  

Ook genoten van: Burt Bacharach (ideale Post-Gentse-Feesten-depressie therapie), Fennesz, Joe Henry, Prefuse 73 (cut-up hip-hop, op Warp), Gas (op Mille Plateaux, met dank aan Ovil Bianca), stukjes Radiohead; Jim White op Cactus; Lunar, Ovil Bianca en de Portables op de Gentse Feesten; ook enkele schitterende mensen ontmoet die ik eigenlijk zou moeten leren koesteren…