Het is een foto van een zwarte man die een staf afneemt van iemand in een wit uniform. Op de achterkant staat dat de man in uniform koning Boudewijn is en dat de staf geen staf maar een sabel is. De zwarte man is een Congolees die met zijn daad de onafhankelijkheid van Congo bezegelde.
Het gezicht van de man staat angstig. Ik begrijp dat hij een daad van wanhoop pleegt. Hij kan niets doen met de sabel. Evenmin deert het koning Boudewijn dat hij zijn sabel verliest. Ook zonder de sabel is hij koning der Belgen, zoals de zwarte man met of zonder sabel dezelfde is.
Zoals de sabel een symbool is, is ook de daad een symbool. Maar haar rechtstreeks linken aan de onafhankelijkheid van Congo lijkt mij een verklaring ingegeven door politieke correctheid, veel meer dan door een verlangen de daad te begrijpen. Het programmablaadje vertelt dat mensen de man later nog hebben proberen terug te vinden maar dat hij spoorloos was. Het lijkt mij onwaarschijnlijk dat hij echt iets in de pap te brokken heeft gehad bij de onafhankelijkheid van Congo.
De angst op het gelaat van de man doet mij vermoeden dat hij niet denkt aan de onafhankelijkheid, niet aan koning Boudewijn en zelfs niet aan de sabel. Wat ik mij het beste kan voorstellen is dat hij denkt aan zichzelf en de tijd en dat hij iets wil achterlaten waarmee hij zal worden herinnerd.
Dat is hem gelukt, want op de achterkant van datzelfde programmablaadje wordt hij nu ‘een voetnoot in de geschiedenis’ genoemd. Het komt mij plots voor als een extreem begrijpelijk en menselijk verlangen een daad te willen stellen waarmee je wenst een voetnoot in de geschiedenis te worden als een doel op zich. Het is willen ingrijpen. Het is verlatingsangst, de angst te worden achtergelaten zonder iets te mogen nalaten.
Van alle acties die we ondernemen om die eindigheid tegen te gaan, is theater misschien nog de meest wanhopige, de snelst verdampende druppel op deze steeds heter wordende plaat.
Het lijkt evident dat je in contrast met de eindigheid iets wil maken dat tijdloos is. Tegelijkertijd is net dat de onmogelijkheid. Je kan alleen de tijdloosheid bestrijden met precies haar tegenovergestelde: de tijdelijkheid. Aan die tijdelijkheid, het hier en nu, ontleent theater zijn bestaansrecht.
Theater is het besef dat je toch niet kan blijven. De enige kracht waarover je dan nog beschikt is je impact op het moment.