Op Theater aan Zee haalde je de 'jong Theaterprijs' prijs binnen met Irakese Geesten maar voor de voorstelling op Het Theaterfestival heb je nog duchtig gerepeteerd. Verandert het stuk nog? 
Mokhallad Rasem: "Bepaalde scènes groeien of ontwikkelen zich nog. Ik vind het belangrijk om de acteurs nog opnieuw te laten nadenken, een improvisatie in te lassen, een andere weg te zoeken. Ik hou van repetities, maar het grote parcours blijft hetzelfde.

We hebben de voorstelling ontwikkeld aan de hand van improvisatie. Ik geef alleen de grote lijnen. Ik zeg bijvoorbeeld aan de acteurs: Wat zou je voelen één dag voor de oorlog? Vertrek niet van wat je gezien hebt op internet of op het journaal maar uit je eigen ervaring en gevoel, vanuit jouw gedrag en cultuur. 'Misschien' zeggen ze 'Ik weet het niet, ik kan het me moeilijk voorstellen.' Ook die reacties hou ik bij.

Bij de Irakese acteurs komen er andere dingen los dan bij de Vlaamse en Duitse actrices.
In Irak vertrekken mensen meer vanuit de emotie, het gevoel. In België zijn mensen rationeler maar ik moedig de acteurs aan om te doen, te laten gebeuren. Ik hou van het experiment."

In Irakese Geesten tracht je de impact van de oorlog op de mensen weer te geven.
Hoe bal je die oorlog samen op enkele vierkante meters?
MR: "Ik deel de oorlog op in drie fragmenten: een dag voor de oorlog, een dag tijdens de oorlog en een dag na de oorlog. De acteurs verplaatsen zich tussen die drie momenten op het tapijt van Alladin. Op die manier zweven ze van het ene gevoel in het andere. Oorlog is een pijnlijk thema maar ik wou absoluut geen clichébeelden brengen: geen moord op scène, geen bloed. We brengen het op een ‘zachte manier’. Je ziet de schoonheid in het beeld van de oorlog.

Een van de actrices zegt: 'Iedereen is altijd bezig over de mensen in Irak. Waarom hoor je niks over de dieren?' Tijdens de oorlog ontvluchtten de dieren onze zoo en tuinen. Ze renden vrij door de straten. Niemand heeft dat gefilmd of erover gepraat. In Irak zijn geen dierenrechten.
Tijdens de Tweede Oorlog is hier hetzelfde gebeurd. Mensen kwamen de gevluchte dieren neerschieten. Ik vind het een fascinerend oorlogsbeeld dat vaak vergeten wordt.

Geuren en kleuren veranderen in oorlogstijd. De geur van ontploffing, bommen, dode mensen op straat, de geur van lelijkheid, die hebben we geproefd. Die geur heb ik ook naar de voorstelling gebracht in de vorm van beeld.
En dan zijn er de onverwachte bewegingen: een auto die ontploft, een massa die wegrent. Mensen worden voorzichtig, kijken schichtig om zich heen. Je voelt die constante concentratie op straat. Dat ritme zit ook in de voorstelling.
Oorlog inspireert me, heeft mijn stijl en werk verandert. Ik vertrek van de onverwachte perspectieven die oorlog creëert. Oorlog heeft me artistiek gevormd."

Hoe zou je de sfeer van het stuk beschrijven?
MR: "Het stuk bevat een stevige portie surrealisme maar onder het surrealisme voel je de realiteit.
Pijnlijke situaties verwerk ik in een parodie. Ik maak bijvoorbeeld reclame over hoe mensen in Irak sterven. Ik toon op welke verschillende manieren mensen worden omgebracht maar dan in de vorm van een auditie. Als je de situatie altijd op een ernstige, realistische manier wil brengen, word je ziek. Ik geloof in een subtiel verhaal, een zachte manier van vertellen, wars van clichébeelden."

In het stuk komen vijf talen voor, waaronder Arabisch.
MR: "Dat zou chaotisch kunnen zijn maar er zit voldoende herhaling in en er is genoeg afwisseling tussen beeld en tekst, zodat de toeschouwer niet heel de tijd moet nadenken.
Taal is een structurerend element in het stuk, het is niet zomaar blablabla."

Beheerste de oorlog jouw stukken al toen je nog in Irak woonde?
MR: "Nee, ik was met Europese stukken bezig van Camus, Strindberg, Christopher Marlowe, Shakespeare. Aan het conservatorium van Bagdad lag de nadruk op de Europese theatergeschiedenis, een uitloper van de Britse mandaten in Irak in de eerste helft van de twintigste eeuw. Arabische stukken kwamen weinig aan bod. Maar toen ik naar België kwam kon ik niet meer vertrekken vanuit die Europese teksten. De beelden uit mijn land zitten in mijn hoofd. Ik heb alles gezien, meegemaakt, mensen zien sterven. Ik wil die beelden eruit halen, er kunst mee maken."

Volg je de politieke situatie, zoals de terugtrekking van de VS-troepen, op de voet?
MR: "Ik volg de situatie algemeen in Irak, niet specifiek de politiek. Als ik familie opbel, hebben we het veeleer over persoonlijke zaken. Irak heeft een rijke cultuur maar door de slechte politiek komen moderne theatermakers en dichters er momenteel niet onder de aandacht. Je kan daar een keer een stuk opvoeren maar er is geen circuit van festivals en prijzen om die stukken een verder leven te geven. Ik ben fel begaan met Irak maar ik heb gemerkt dat ik mijn vaderland gevonden heb in de theaterwereld.

Irak heeft nog tien jaar nodig om op te bouwen. Mensen zijn wel optimistisch maar ze wachten op de veiligheid, en dat is zoals wachten op Godot. Ze worden er loom van, ze hebben de neiging in de situatie te berusten.
Ken je de mythe van Gilgamesh? Hij gaat op zoek naar een plantje dat hoop en onsterfelijkheid brengt. Zo’n plantje kan de Irakese bevolking momenteel gebruiken."

In Irak regisseerde je Caligula van Albert Camus in 2006. Vanwaar die keuze?
MR: "Caligula was mijn eindwerk, direct na de oorlog. Voor de oorlog was Caligula verboden, want het stuk gaat over de dictatuur. We hebben vijfendertig jaar onder de dictatuur geleefd met Sadam Hoessein. Ik heb het stuk over de Romeinse keizer aangegrepen om iets over Irak te vertellen. Maar ik ga Caligula ook niet vereenzelvigen met Sadam, dat zou te simpel zijn. Het stuk was succesvol in Irak omdat ik het in een ander perspectief aan het publiek heb voorgesteld. Dat is mijn geheim in het theater. Ik neem een thema, ga even mee in de verwachting van de toeschouwer en haal die dan onderuit. Die keerpunten interesseren me. Ik heb de tekst van Camus beetgenomen, versneden, laten koken, er een voorgerechtje aan toegevoegd en het in mijn versie opgediend aan het publiek."
 
Na je succes met Caligula werd je in België bordenwasser in een Chinees restaurant. Hoe heb je die periode ervaren?
MR: "Ik moest hier eerst de taal leren, ik observeerde het leven hier en zag dat andere mensen met een diploma ook in een café moesten werkten om hun ambities te verwezenlijken. Ik investeerde in camera’s en ander materiaal en keerde snel naar het theater terug. Toen ik hier aankwam ben ik alles verloren, mijn toneelgezelschap dat ik met enkele vrienden had opgebouwd, mijn kleine persoonlijke geschiedenis, mijn archief, mijn familie. Alles moest ik opnieuw opbouwen. Ik leefde op een ander tempo, zag nieuwe beelden. Ik moest nadenken over hoe ik theater hier zou aanpakken. Ik ben naar alle succesvolle Belgische theatermakers gaan kijken om een referentiekader op te bouwen: Guy Cassiers, Wim Vandekeybus. Maar ik vertrek nog steeds van mijn eigen ideeën. Imiteren is niet aan mij besteed."

Klopt het dat de acteurs op Theater aan Zee gemasseerd werden na de voorstelling?
MR: "Ja, dat is waar. Het begin van de voorstelling is fysiek heel zwaar, er wordt gerend en gesprongen. Toen ik zei dat we zeven keer zouden spelen, zeiden de acteurs: ‘tuurlijk, Mokhallad, geen probleem’ maar na drie keer was er absoluut nood aan massage. Toch begonnen we elke dag opnieuw met een vers pak energie, enthousiast als we waren om ons nieuw publiek te veroveren. Theater aan Zee heeft me geleerd hoe je je energie kan verdelen als je vaak speelt."