VERDI
Verdi vond het verhaal voor zijn opera uit 1847 bij Shakespeare. Macbeth en Banquo, twee generaals in het Schotse leger, keren na vele veldslagen terug naar huis. Onderweg worden ze tegengehouden door drie heksen. Ze voorspellen Macbeth dat hij koning van Schotland zal worden. De voorspelling stijgt Macbeth en zijn vrouw naar het hoofd, en beiden zullen aan het moorden ten onder gaan.
Krzysztof Warlikowski typeert Macbeth als een oorlogsveteraan uit Vietnam. Na jaren als moordmachine aan het front, keert hij terug naar huis. Hij is vervreemd van zijn vrouw en de rest van zijn omgeving. Lady Macbeth ziet in het ondersteunen en aanmoedigen van haar man bij zijn moorden de enige manier om hun relatie nog te redden. Warlikowski nuanceert op die manier de traditionele lezing van de opera als het verhaal van brandende ambitie. Macbeth wordt verteerd door post-traumatische stress en Lady Macbeth staat haar man bij uit liefde.
Ter voorbereiding heeft Warlokowski Scott Hendricks/Macbeth gevraagd om oorlogsfilms te bekijken: Platoon, Born on the 4th of July, a Thin Red Line etc... . De invloed van die films merk je letterlijk wanneer Macbeth op het einde van de voorstelling in een rolstoel op scène komt. Een duidelijke verwijzing naar Tom Cruise in Born on the 4th of July. Er is ook een duidelijk citaat uit Der Untergang (2004) wanneer een moeder haar kinderen vergiftigt.
Hendricks zelf is als Amerikaan goed geplaatst om zich in het personage van een oorlogsveteraan in te leven. Hij groeide op in Texas; in de buurt van een militaire basis waar jonge Amerikaanse soldaten opgeleid worden. Recent keren er veel veteranen terug uit oorlogsgebieden in Irak en Afghanistan. Allemaal hebben ze problemen om zich opnieuw in het gewone leven te integreren. Warlikowski heeft de persoonlijke baggage van zijn hoofdacteur handig in het verhaal verwerkt.
Ook de 3 heksen weet Warlikowski op ingenieuze manier in zijn verhaal in te passen. Het grote drama in de relatie van Macbeth en Lady Macbeth is het feit dat ze kinderloos zullen blijven. Macbeth draagt dan wel de Schotse kroon, maar volgens de voorspelling zal het nageslacht van Banquo de koninklijke lijn verderzetten. De rol van de heksen wordt in deze enscenering dan ook vertolkt door kinderen. En zo krijgt de openingsscène iets heel gelaagds. Het stichten van een koninklijke lijn verandert voor deze Macbeth in een illusie, zelfs een nachtmerrie. Het wordt voor Macbeth en zijn vrouw een frustratie die het moorden kan verklaren. Een extra detail is trouwens dat Maestro Verdi zelf ook kinderloos bleef. Warlikowski is hier op z'n best.

RASKATOV
A Dog's Heart vertelt het verhaal van professor Filipp Filippovitsj uit Moskou. Op een dag besluit hij bij een zwerfhond de teelballen en hypofyse van een mens in te planten. De hond Sjarik transformeert tot de mens Sjarikov. De schepping van de professor komt in opstand en het verhaal eindigt met het ongedaan maken van de ingreep. Sjarikov wordt opnieuw een hond.
Deze creatie mist de uitvoeringstraditie van Macbeth, maar McBurney en componist Raskatov hebben een sterke prestatie neergezet. Het libretto is gebasserd op het werk van de Russische schrijver Boelgakov. Zijn gelijknamig verhaal uit 1925 was een duidelijke satire op het Stalin-regime. De intelligentsia hadden de Russische Revolutie van 1917 vurig gesteund. De eerste jaren na de revolutie heerst een anarchistische artistieke vrijheid. De dood van Lenin en de komst van Stalin veranderde echter alles. Terreur en censuur zorgde ervoor dat veel kunstenaars Rusland moesten ontvluchten. Diegenen die bleven, zoals Boelgakov, hadden het bijzonder moeilijk. De auteur legt in zijn verhaal de ontsporing van de revolutie bloot.
Raskatov's opera zit bijzonder goed in elkaar en haalt zijn sterkte uit de vele ensemblescènes. De componist geeft zelf toe dat de suggesties van McBurney bij het schrijven bijzonder waardevol zijn geweest. McBurney suggereerde wijzigingen, coupures en ook toevoegingen. Ook muzikaal is dit werk bijzonder theatraal. Zo heeft Raskatov de hond Sjarik twee stemmen gegeven: een aangename stem, gezongen door een countertenor, en een onaangename stem van een sopraan.
De enscenering van McBurney gaat in grote vaart vooruit. Je kunt het verhaal makkelijk als een eenvoudige vertelling lezen over een dokter die erin slaagt een hond tot mens te maken. Het verhaal doet bijvoorbeeld denken aan Mary Shelley's Frankenstein. Professor Filippovitsj meent zich met God te kunnen meten, maar faalt. De sleutels worden echter aangereikt om ook meer te zien in dit verhaal, namelijk een bespiegeling over de rol van de intellectuelen tegenover de massa in de straat. De wereld zit vol Sjarikovs die ons bedreigen zodra wij hen teveel ruimte geven. Maar ook: we hebben die Sjarikovs zelf geschapen!

WARLIKOWSKI vs. MCBURNEY
Beide regisseurs hebben de laatste jaren van zich laten spreken. McBurney heeft een paar Britse theaterprijzen gewonnen. Warlikowski zorgt overal waar hij komt voor heftige reacties. Er zijn belangrijke verschillen tussen beide regisseurs, maar wat ze wel gemeenschappelijk hebben, is dat ze een boeiend verhaal kunnen vertellen. McBurney past binnen de beste Britse theatertraditie. Warlikowski kiest voor een meer intellectuele benadering en analyseert bijna tot op het blote bot. Hij wil het repetoire actueel houden, en legt linken met de wereld nu.
McBurney verleidt het publiek om binnen te treden in zijn universum. Hij houdt het tempo van deze voorstelling hoog en ook humor zorgt voor een mooi evenwicht met de meer ernstige momenten. Zijn fantasie werkt. Zo heb je als toeschouwer geen moeite om te geloven dat de hond Sjarik echt bestaat, ook al zijn er drie figuranten en twee zangers nodig om hem tot leven te wekken.
Warlikowski noemt zijn eigen aanpak anti-theatraal. Hij introduceert veel ideeën in zijn enscenering, maar je hoeft ze niet allemaal te begrijpen. Intuïtie is voor hem veel belangrijker. Warlikowski wil teveel vertellen en dat zorgt bij zijn publiek voor verwarring. Het is bijvoorbeeld niet duidelijk wat de noodzaak van travestieten en homosex in deze voorstelling is. Ook de typering van de personages blijft niet helemaal zuiver. In het midden van de voorstelling lijkt de veteraan MacBeth te transformeren in een traditionele koning. Op die manier ondergraaft Warlikowski de sterkte van zijn eigen analyse.
Ook het gebruik van video is problematisch. Tijdens de banketscène draait een camera minutenlang in het midden van de tafel rond om de gezichten van de gasten in close up te tonen. Het blijft allemaal teveel decoratie en opvulling. Video zou de regisseur in staat kunnen stellen om andere verhaallijnen of invalshoeken toe te voegen. Wat speelt er zich op dat moment op een andere locatie af? Wat gaat er op dat moment echt om in het hoofd van Macbeth? Andere theatermakers zoals Wayn Traub hebben die mogelijkheid wel al toegepast.

SLOT
Ondanks bepaalde tekortkomingen, tonen deze regisseurs vooral aan hoe springlevend het operagenre wel is. Daar kan niemand rouwig om zijn. Het gaat al lang niet meer (alleen) om mooie stemmen en mooie kostuums. McBurney en Warlikowski staan beiden voor een totaal andere benadering van het regisseren, en het hangt af van smaak welke van de twee je verkiest. Of misschien kun je ook wel van beiden houden? De gustibus et coloribus non est disputandum.