Deze Griekse inwijkeling bracht een groot deel van zijn leven door in het Spaanse Toledo, dat een ruim aantal van zijn bekendste werken bewaart. De tentoonstelling had het moedige doel enkele van deze werken te onthullen en in een ruimer kader te plaatsen. Zijn evolutie in stijl en kleurgebruik zou een leidraad vormen en medewerkers en navolgers kregen hun plaats naast de meester.

UITDAGING

Te vaak zijn museums het slachtoffer van zichzelf: ze maken zich schuldig aan verzamelwoede, gooien alles op een hoopje, slaan er wat tekst omheen en hopen zo de toeschouwer te boeien. In onze snelle en oppervlakkige maatschappij is de kunstliefhebber echter op zoek naar meer. Hij of zij is niet langer tevreden met een eenzijdige overdracht van wijsheid. De kracht van Google of Wikipedia heeft immers deze rol in sterke mate overgenomen. En toch zie je keer op keer hoe curatoren bijna dwangmatig vasthouden aan dit ideaal. Deze tentoonstelling was niet anders.



Van bij het begin overvalt een muur van tekst de bezoeker. Letterlijk. Een enorme wand biedt uitleg over het leven van de kunstenaar, in vier talen. Hier is niks mis mee, de bezoeker heeft immers recht op enige vorm van begeleiding en omkadering. Een audiogids kan echter deze rol in sterke mate overnemen en interactie vergroten. Maar de audiogids die Bozar voorziet, doet dit niet en verkiest het veilige terrein van informatie over de werken zelf.

De tentoonstelling opent met kopieën naar El Greco en werken van zijn ateliermedewerkers. Een ruime omkadering dus, waarmee de tentoonstelling haar doel duidelijk maakt. Geringe verlichting en absolute stilte dragen bij tot het mystieke karakter van deze werken. Portretten van Spaanse edellieden, sterke gelaatstrekken en die typerende zwarte achtergrond, zuigen de toeschouwer als het ware op en plaatsen hem voor het portret van de Heilige Sebastiaan. Dit werk toont reeds een eerste aanzet naar het latere werk van El Greco: onduidelijke aflijning en sombere gelaatstrekken, waar ook een jonge Picasso inspiratie uit zou putten. Het schilderij is sterk gepositioneerd en vraagt om aandacht, de witte figuur (in het verleden in twee stukken gezaagd) springt uit de donkere achtergrond. De volgende zaal begroet de bezoekers met opnieuw veel tekst, teveel tekst. Steeds meer toeschouwers laten de tekst links liggen, ze kijken alleen maar. En dat is tenslotte de essentie: kijken en bewonderen, overweldigd worden en genieten. Tekst zal nooit deze rol kunnen overnemen, hoe goed de bedoelingen van de organisatoren ook zijn.

Doorheen de volgende zalen ontwikkelt zich langzaam de rode draad van de expo. De stijlevolutie die El Greco doormaakte, is op z’n minst indrukwekkend te noemen. Van eenvoudige taferelen tot ingewikkelde portretten, van kleurrijke ensembles tot gestileerde figuren op sombere achtergronden. En net daarin schuilt de kracht van de meester, de reden waarom deze tentoonstelling zoveel bezoekers aantrekt: als geen ander weet El Greco te overtuigen met krachtige figuren in prachtige kleuren, figuren die zoveel emoties uitstralen, portretten die zo sterk in contrast staan met die van tijdgenoten. De aandachtige toeschouwer zal zich onmiddellijk verbinden met de werken aan het begin van de expositie, die getrouw het ideaal volgen, maar niet tot leven komen. El Greco maakt deze overstap wel, kleurt ze in en laat ze de toeschouwer aanspreken. Een bijzonder spektakel.



Tot slot worden de bezoekers opnieuw naar een muur van tekst geleid, de Apostelen. Aandachtig lazen sommigen de overvloed aan letters, maar het ruime deel jongere bezoekers haastte zich richting de laatste zaal. Een ware apotheose, zo bleek. Twaalf apostelen en centraal de Verlosser, uniek afgebeeld en samengesteld. Deze reeks toont het meesterlijke van De Griek, de reden waarom hij begin twintigste eeuw opnieuw ontdekt werd. Tekst zou echter geen eer brengen. Ik laat het aan de bezoeker om te ontdekken.

Samengevat is El Greco een meester in ruime zin, iemand die de zoektocht naar een eigen stijl doorstaan en volbracht heeft. Zijn werken getuigen van een immense verbeeldingskracht en doen verrassend modern aan. Geen wonder dat onze moderne kunstenaars hem begin vorige eeuw herontdekten. De tentoonstelling biedt El Greco de ruimte die hij verdient. Alleen jammer dat een aantal werken niet aan Bozar werd uitgeleend en dat de massale hoeveelheid tekst na verloop van tijd een storend element wordt.
Maar ondanks deze minpunten valt er nog genoeg te bekijken en bewonderen!

De tentoonstelling loopt nog tot 9/05/2010. Tickets aan de kassa of online via de website van Bozar (www.bozar.be).