"Deze keer is het eigenlijk een atypisch jaar geweest" vertelt Mortier als hem wordt gevraagd over het ontstaan van de huidige editie. "Meestal begint het met één of twee werken die je heel sterk vindt van kunstenaars die je kent en waarrond je wilt werken. Vanuit waar de werken elkaar raken, ontstaat dan een bepaald thema. Dit jaar was er eerst het thema. Al komt het wel voort uit hetzelfde principe, maar dan op langere termijn. Ik liep al jaren met dit onderwerp in mijn hoofd. Ik wilde iets met archieven gaan doen, en heb er veel onderzoek naar gedaan. Maar het was te open. De laatste jaren viel me toch op hoeveel er niet is, wat niet aanwezig is."

In de expositie is bijvoorbeeld het werk 'The Sound of Silence' te zien van Alfredo Jaar, welke een aangrijpend levensverhaal vertelt rond een foto die volgens velen nooit gemaakt had mogen worden. Het feit dat men de filminstallatie binnen mag gaan bij groen licht, zegt ook impliciet iets over de beheersing van toegang; de desbetreffende foto wordt bewaard door één van de grootste fotodatabases in de VS. Maar ook 'The State of Mind (The File-Stones)' van Daniel Knorr, een sculptuur van steenachtige vormen spreekt voor zich, opgebouwd uit vertrouwelijke documenten die de STASI wilde vernietigen en tot pulp vermaalden.  Allemaal roepen de werken ethische vragen op; wat blijft bewaard en tot welke informatie heeft men toegang. En wie bepaalt dat?



Precies dat laatste wordt opengebroken in het tweede deel van de expositie dat meer interactief is. Hier kan de bezoeker bijvoorbeeld zelf informatie toevoegen aan archieven bij de installatie ‘The File Room’ van Antoni Muntadas. Mortier legt uit: "Op een bepaald moment is er een soort tegenbeweging gekomen. Stille documenten behelst het grootste stuk van de tentoonstelling, maar het tweede deel op de benedenverdieping stelt de vraag: 'mag je zelf ook gaten creëren, of documenten stil maken?'. Zonder dat deel in de tentoonstelling zou het geheel te belerend worden, dus ik denk dat het goed is om op die manier nieuwe invalshoeken en benaderingen op te zoeken."

Kunstenaars op de eerste plaats
Toch is de thematiek niet leidend in het programmeren van de kunstwerken in de tentoonstelling. Mortier zegt hierover resoluut: “Ik vind het ontzettend belangrijk dat de tentoonstelling over de kunstenaars gaat, niet over de curator. De kunstenaar moet geen illustratie worden van het thema. Het is ook niet dat daar geen goede tentoonstellingen uit kunnen komen, maar het is absoluut iets wat ik niet wil doen. De kunstenaars zijn er niet voor ons, wij zijn er voor hen.”

Deze positie past ook bij de filosofie van het huis. Het STUK biedt residenties aan kunstenaars uit verschillende disciplines. “Ik betrek de kunstenaars ook altijd bij de tentoonstelling. Ik maak een schets, lijsten met foto’s en teksten en stuur dit naar hen als uitnodiging. Zodat ze vanaf het begin weten wat de bedoeling is, dat ze zichzelf daarin herkennen en dat voor hen de context klopt. Kunstenaars zijn voor mij ook het belangrijkste publiek, dan komt het gewone publiek en dan pas de sector en de kunstkenners. Het is hun werk, zij moeten zich comfortabel voelen.”

‘Oude en 'nieuwe' media
Alle edities van Artefact gaan op een of andere manier over de deconstructie van het medium, of dit nu oude of nieuwe media zijn. Al is dit onderscheid natuurlijk relatief. “Mediakunst blijft een lastige term. Alle kunst is eigenlijk mediakunst, maar het dekt voor mij toch wel de lading. Het gaat over kunstenaars die media kritisch analyseren. Vroeger had Artefact ook nieuwe media als ondertitel, maar daar wilde ik heel bewust vanaf. Ik wil ook geen technofetish festival, het moet gaan over media in de volle breedte."
"Bovendien gebruiken we allemaal op dagelijkse basis media; papier nog steeds, maar nu ook google en al die nieuwe vormen. Ik hoop dat het festival een plek is waar mensen nadenken over wat je doet met die media en wat ze met jou doen, hoe je het gebruikt en hoe het jou gebruikt. Daarbij wil ik meteen opmerken dat ik absoluut geen missionaris wil zijn, maar het moet ruimte geven om erover na te denken."

"Bij een festival is het een uitdaging om toegankelijkheid te bieden en toch ook inhoudelijk een hoog niveau te bereiken. We zijn heel blij met de respons van heel uiteenlopende mensen. Zij waren echt mee op bepaalde plekken en het is mooi om te zien hoe jongeren geïntrigeerd rondlopen. De rondleidingen die we organiseren zijn voor ons een belangrijke stap geweest.
Maar ik ben nog nooit helemaal tevreden geweest, ik hoop dat ik dat nu ook niet zal zijn. Als dat wel zo is, zal ik voor mijn gevoel een andere job moeten zoeken.”

Artefact Festival – STUK, Leuven – 9 t/m 14 februari 2010 – www.artefact-festival.be
Gezien: zo 14 feb

‘The Sound of Silence’ van Alfredo Jaar is nog t/m zo 21 mrt te bekijken in het STUK (www.stuk.be)