Het gebeurt zelden dat klassieke muziek concerten zoveel media-aandacht krijgen. Andsnes is nochtans geen muzikant die met de hulp van zijn sex-appeal de kranten en recenties haalt. Ook op het podium is hij niet echt extravert, maar hij is een uitzonderlijk muzikant en heeft zijn sterrenstatus bij het label EMI meer dan verdiend. Hij vatte het concert in Brussel aan met Robert Schumann's Kinderscenen op. 15. Mooie, delicate stukken waarmee de pianist erin slaagde een intieme sfeer te creëren in de grote Henry Le Boeufzaal. Robin Rhode hield zijn bijdrage hier nog beperkt. De grote beeldenstorm werd bewaard voor het laatste deel van het programma: Pictures from an Exhibition.
Robin Rhode is een jonge Zuid-Afrikaanse kunstenaar die pijlsnel de top van de hedendaagse kunstscène aan het bereiken is. Hij werd geboren in 1976 in Kaapstad, maar woont en werkt tegenwoordig in Berlijn. Hij werkt met heel eenvoudige materialen: houtskool, krijt en verf. Hij maakt een soort performances waarbij hij interageert met zijn eigen ontwerpen in een digitale animatie. Ook in Bozar kregen we er zo een paar op het centrale scherm te zien. Een jonge man wordt bijvoorbeeld tijdens een wandeling bedolven onder de papieren. De jonge man is Rhode zelf en de papieren zijn met krijt op een zwarte muur getekend.
Ook al woont en werkt hij in Berlijn, toch keert Rhode heel vaak terug naar zijn vaderland. In zijn werk vormt sociale onrechtvaardigheid en ongelijkheid een belangrijk thema. Hij gaat openbare plaatsen heel vaak als doek voor zijn performances gebruiken: de straat, een basketbalveld of gewoon een muur. Op een humoristische, lichte manier probeert hij zo sociale thema's aan te raken. Diezelfde aanpak hanteert hij dus ook voor zijn bijdrage aan Moessorgsky's bekende stuk. En dat komt nogal raar over, want wat hebben Pictures en dat thema gemeenschappelijk?
Concerten met begeleidende projectie kunnen zelden bekoren. Ze zijn een uitvinding van de cultuurmanagers die de MTV-generatie naar de concertzaal willen lokken door ze daar dezelfde beeldenstroom als op de tv-zender aan te bieden. De geslaagde voorbeelden van die aanpak zijn mij tot nu toe ontgaan. Het ziet er vaak allemaal veelbelovend uit op papier, maar als het spektakel begint valt de taart al meteen in elkaar. Zo ook gisteren.
De 6 grote schermen die als een soort aureool rond de piano van Andsnes hingen, beloofden spektakel. De teleurstelling was groot toen 5 van die schermen eigenlijk gewoon als screensaver werden gebruikt. Alleen het centrale scherm dat achter de piano hing, werd echt gebruikt voor projecties. Jammer genoeg bleven de beelden van Rhode steken binnen de categorie van de mooie plaatjes. In verschillende andere recensies was te lezen dat het ontbreken van anekdotiek de grote verdienste was van de jonge kunstenaar. Dat is waar, maar de vraag dringt zich op wat zo'n concept zou opleveren in de handen van een echte regisseur in plaats van een beeldend kunstenaar? Wat zou David Lynch bijvoorbeeld doen als concertorganisatoren hem zouden vragen om een muzikant bij te staan?
Rhode heeft het niet echt slecht gedaan, het is gewoon het concept op zich dat niet werkt. Ofwel heb je het idee dat de piano een soort stille film begeleidt - daarvoor kun je beter naar de Cinematek gaan - , ofwel leidt de beeldenstroom af van de muziek en is het alsof iemand naast je in de zaal popcorn zit te eten. Het is moeilijk om een goed samengaan van de twee te vinden. Andsnes speelt eigenlijk gewoon zijn concert en de beelden worden aangepast aan zijn ritme en zijn spel. Dit maakt al meteen de hiërarchie duidelijk. De pianist bepaalt het programma, Robin Rhode kan weinig anders dan zich daar helemaal naar te schikken.
Hoeveel boeiender zou het worden als ooit eens iemand op het idee zou komen om ook met het muzikale programma creatieve dingen te doen. Om niet alleen een goede uitvoerder op de pianokruk te zetten, maar ook een muzikant die het durft ons te dwingen mee te gaan in zijn muzikale hersenkronkels. Een uitvoerder die zich als een soort dj gedraagt en ons verbanden tussen stukken doet inzien die we anders niet zouden opmerken. Laat hem maar werken met stukken en brokken. In zo een concept zou een beeldend kunstenaar al heel wat meer te zeggen kunnen hebben en zouden die twee ook echt kunnen samenwerken. Waarschijnlijk wordt zo'n aanpak echter door velen (nog) als heiligschennis beschouwt. In het theater lukt het wel al om op een 'moderne' manier met die muzikale meesterstukken om te springen (bv 'Wolf' van Les Ballets C de la B), de concertzaal is nog altijd een conservatief bastion.
De laatste beelden van Rhode waren meteen de interessantste: een vleugelpiano stond opgesteld in een rivier en werd langzaam overspoeld door het wassende water. Het laatste dat we te zien krijgen zijn onderwaterbeelden van de piano. Niets had eigenlijk beter het concert kunnen samenvatten: de jonge kunstenaar wou waarschijnlijk niks liever dan de piano met zijn beelden overspoelen, maar werd door Andsnes strak aan de teugels gehouden. De bijdrage van de jonge Rhode werkte daardoor op deze avond meer storend dan aanvullend. Jammer genoeg lag dat niet eens aan hem.
Gehoord op 24 november 2009 in Bozar www.bozar.be
