Als puberende tiener was acteur Zachary Oberzan gefascineerd door het boek First Blood. Deze roman vertelt het verhaal van de jonge Vietnam veteraan John Rambo, een oorlogsheld die zich probeert te integreren in zijn thuisland. Wanneer hij door argwanende agenten wordt opgepakt en mishandeld, neemt zijn vechtersinstinct de bovenhand wat leidt tot een bloederige klopjacht. In 1982 werd het boek verfilmd tot de gekende kaskraker Rambo – First blood met Silvester Stallone in de hoofdrol. Zowel boek als film lopen als een rode draad doorheen de jeugd van Oberzan. Hij las het boek verschillende keren en herbekeek de film ook steeds opnieuw. Het doel van de avond: een ode aan Rambo, aka The Kid, en de rol die het personage in Oberzan’s persoonlijke leven heeft vervuld.

Niet alleen het uitgangspunt van Rambo Solo hangt nauw samen met een dagelijkse, haast banale, realiteit. Ook de setting van de voorstelling plaatst acteur en publiek in direct contact. Bij het binnenkomen wordt iedereen persoonlijk begroet door de acteur. Een assistente wijst je een plaats op kussentjes op de grond. De setting die zich vormt is er een van een huiselijke woonkamervertelling. Ook wanneer Oberzan op een klein verhoog aan zijn verhaal begint blijft hij het publiek rechtstreeks aanspreken. Zijn rol als gastheer verglijdt haast onmerkbaar in die van een acteur die zichzelf speelt en zijn persoonlijke passie voor een verhaal wil delen. Oberzan wordt daarbij geruggesteund door drie schermen op de achtergrond waarop we hem identiek hetzelfde verhaal zien doen, woord voor woord. Maar dan voor een camera in zijn appartement in New York, op drie verschillende tijdstippen. Als in een multimediale playbackshow lippen de schermen Oberzans verhaal na. Of is het andersom? Maar hoe precies dat ook gebeurt, onvermijdelijk sluipen er in elke vertelling andere nuances, uitdrukkingen, klemtonen.

Op scène ontvouwt zich zo een vreemde waaier van representaties en interpretaties van hetzelfde verhaal. Het boek, dat werd herwerkt tot film, wordt op theater gebracht door een acteur die niet enkel zichzelf speelt, maar daarbij ook nog eens dat naspelen naspeelt op film. Of met andere woorden: Oberzan representeert (via live spel) de representatie (via de videobeelden) van een representatie (Rambo the movie) van een representatie (Rambo het boek). De verschillende versies van het verhaal halen elkaar onderuit en bevestigen elkaar, zetten feiten naar hun hand of ironiseren wat voorafging. Bij elke adaptatie gaat er iets verloren en wordt er iets gewonnen, onvermijdelijk. En geen enkele versie heeft het laatste woord. Met een actieheld als aanleiding wordt Rambo Solo (ook) een ode aan de overlevering, aan het doorvertellen van verhalen en hun rolmodellen in al zijn vormen en facetten.

Met hun interesse voor net de verschillen tussen al deze verschijningsvormen formuleren de makers essentiële vragen over theater en zijn werkgebied. Leeft theater niet hoofdzakelijk in de overlevering, in de uitwerking die het heeft op zijn publiek? En wat is die uitwerking meer dan het eigen maken van een verhaal, door een persoonlijke interpretatie? En het herinneren of navertellen (representeren) van dat persoonlijk verhaal. Van verteller tot verteller, van toehoorder tot toehoorder. Een representatie in deze zin maakt zich een verhaal eigen, maar biedt er tegelijk een kritiek op door het leggen van persoonlijke accenten. Theater is in dat opzicht lang niet meer het medium dat zich beperkt tot de theaterzalen, maar een proces van vertellen, interpreteren en navertellen waarmee culturen en groepen zichzelf vorm geven, een eigenheid verlenen.

In Rambo Solo worden verschillende adaptaties en interpretaties van hetzelfde verhaal naast en door elkaar getoond. Dat leidt tot een kaleidoscopisch zicht dat uiteenlopende -soms tegenstrijdige- standpunten aanbiedt aan de toeschouwer. Zo wordt het personage Rambo opgevoerd als held, maar krijgt gestalte in een anti-held op pantoffels. En wordt het idoliseren geïroniseerd in het uitvergroot naspelen van de videobeelden waarin dat gebeurt. Spetterende actiescènes van de explosieve kaskraker worden nagespeeld met –letterlijk- een appel en een ei. Het karig appartement van de acteur doet dienst als legerbasis, woud en ingestorte mijn. Ook in het camerawerk en in de speelstijl tekent zich een spanningsveld af tussen professionalisme en amateurisme, tussen artistiek experiment en kneuterige idolatrie. Deze contrasten relativeren en nuanceren elk mogelijk uitgangspunt. De clichés van de actiefilm worden enerzijds onderuitgehaald (zo wordt er aardig wat afgelachen met Rambo’s wel bijzondere gave om met een steen een helicopter te vellen). Terwijl ze anderzijds geherwaardeerd worden omdat ze net de inleving en betrokkenheid van een publiek vergemakkelijken. Maar bovenal biedt de contrastwerking van Rambo Solo een enorme ruimte en keuzevrijheid aan het publiek om het getoonde in te vullen.

In het universum van TNO wordt weinig onderscheid gemaakt tussen hoge en lage kunst, tussen acteren, interpreteren, imiteren en persifleren, of tussen boek, film of toneel. Literatuur, actiefilm en experimenteel theater gaan in Rambo Solo hand in hand in een totaalspektakel dat passie en kritiek combineert. Ook de grens tussen acteur en publiek vervaagt wanneer het duidelijk wordt dat ook Oberzan -als lezer van het boek en bezoeker van de film- in eerste instantie ‘publiek’ is. In het relaas dat hij vervolgens brengt gaat hij wel uit van het originele verhaal, maar verweeft hij dit met eigen anekdotiek samen tot een nieuwe versie. Met hun focus op teksten uit het collectieve geheugen plaatst TNO kunst in direct contact met het dagelijks leven. We zijn allemaal dragers van culturele verhalen en geven ze ook allemaal door. We gebruiken ze om zin te geven aan ons (collectief) bestaan. Binnen en buiten de theaterzaal. En dat wordt vaak vergeten. “Theatre is constantly happening, we just stop paying attention”, verklaart Pavol Liska in een interview op hun website. Met een voorstelling als Rambo Solo wordt net die creativiteit in de spots gezet die thuis verderbroedt, bij een publiek waarbij een voorstelling nog nazindert, doorverteld door liefhebbers, home made.

Op die manier brengt het NTO theater dat in het verlengde ligt van de dagelijkse realiteit maar deze tegelijk anders belicht. Daarbij blijft het de evidenties en essenties van het medium onaflatend onderzoeken. De aantrekkingskracht van dit New Yorkse theater ligt in dit talent om experiment en toegankelijkheid in elkaars verlengde te plaatsen. De slimme humor en gelaagdheid van hun voorstellingen laat de toeschouwer de keuze uit verschillende lezingen tussen stand-up comedy, een spectaculaire vertelling en conceptueel metatheater. Op volstrekt natuurlijke wijze -en zonder noemenswaardige middelen- verenigen ze scepsis en passie tot een reflexief spektakel waarin verschillende standpunten elkaar bevragen. Dat resulteert in een bijzonder veelzijdig beeld dat ironiseert en waardeert tegelijk. En ruimte laat voor persoonlijke interpretatie van een wervelend verhaal, dat het ongetwijfeld verdient om doorverteld te worden!




Rambo Solo, gezien in Vooruit op zaterdag 17/10/09, i.h.k.v. Almost Cinema


Credits Rambo Solo
Spel: Zachary Oberzan
Regie: Pavol Liska & Kelly Copper
Ontwerp: Peter Nigrini
Productie: International Summerfestival / Kampnagel Hamburg
Coproductie: Kaaitheater Brussel, Workspace Brussels, Buda Kunstcentrum, Noorderzon Festival, Grand Theatre Groningen, the Wexner Center for the Arts at The Ohio State University


www.oktheater.org
www.vooruit.be