Ik herinner me sommige schilderijen uit de oudere reeksen van Tuymans: banale schilderijen die over moeilijke thematieken gingen zoals het Belgische koloniale verleden, extreem rechts en Dutroux. Het schilderij 'Leopard' (2000) bijvoorbeeld uit de reeks 'Mwana Kitoko: Beautiful White Man', leek gewoon op de afbeelding van een luipaardvel. Het schilderij geeft echter mooi de werkwijze van Tuymans weer. Voor zijn werken baseert de schilder zich vaak op foto- of filmmateriaal en je zou zijn manier van werken best met een fotografische term kunnen omschrijven: wegzoomen. De schilder zoomt namelijk weg van de plaats waar de actie zich afspeelt; waar de betekenis zich vrijgeeft en hij een schijnbaar leeg laat beeld zien. Als kijker word je verplicht om de betekenis laag per laag terug toe te voegen. De doeken van Tuymans zijn dus allesbehalve banaal, maar je moet er als kijker de nodige energie in investeren. Vandaar het citaat van Duchamp hierboven, je hebt veel meer nodig dan alleen je ogen om een werk van Tuymans in al zijn complexiteit te verstaan. Tuymans' werkwijze verraadt ook zijn legendarisch wantrouwen tegenover het beeld. Het schilderij is immers niet in staat om de werkelijkheid te vatten. Die verhouding tegenover de werkelijkheid staat ook centraal in de nieuwe reeks 'Against the Day'. Tuymans vraagt aandacht voor de manier waarop de virtuele beelden de rol van werkelijkheid overnemen. Webcams, bewakingscamera's, i-phones etc... we gebruiken ze allemaal, maar we staan niet langer stil bij de manier waarop we hun vervorm(en)de weergave van de werkelijkheid voor die werkelijkheid zelf zijn gaan aanvaarden. Tuymans: "Een van de weinige eigenschappen die virtuele beelden bezitten is juist dat ze vervalsen omdat ze eindeloos kunnen worden aangepast. Alle banden met de werkelijkheid zijn eruit verbannen en ze creëren perfecte illusies".
De reeks 'Against the Day' bevat werken als 'Big Brother' die de captatie van een bewakingscamera toont, opgesteld in een slaapkamer. 'Office', 'Map' en 'Sweater' zijn alledrie gebaseerd op computerprogramma's waarmee perfecte simulaties worden bereikt. De aangehaalde doeken illustreren op die manier duidelijk het punt dat Tuymans met deze reeks wenst te maken. 'Against the Day' bestaat echter, op de titelreeks en een paar andere doeken na, uit minder sterke schilderijen. Ik mis vooral de spanning en het mysterie die in het beste van zijn oudere werk wel aanwezig zijn. 'Sweater' bijvoorbeeld kan gerust aantonen dat de informatica onze realiteit tot een eindeloze reeks reproducties herschapen heeft, maar de discussie daarover is interessanter dan het beeld zelf. Kritiek die het werk van Tuymans soms krijgt, is dat zijn wantrouwen tegenover het beeld ertoe geleid heeft dat het woord de rol van het beeld heeft overgenomen. Zijn schilderijen zitten verstrikt in een web van commentaren en verklaringen. Ze passen daarmee bij het beeld dat de gewone man in de straat van de moderne kunst heeft: commentaar hòòrt bij moderne kunst. Het hoger aangehaalde schilderij 'Leopard' is een mooi voorbeeld hiervan. Tuymans baseerde zich voor dit schilderij op een still uit een propagandafilm over het bezoek van koning Boudewijn aan Congo. Twee zwarte handen spreiden het luipaardvel uit op de grond waar de Bwana Kitoko loopt. Door weg te zoomen van die verklarende details slaagt Tuymans erin het onrecht van het koloniale verleden nog sterker in ons collectieve geheugen te installeren. Terwijl 'Leopard' ook zonder de commentaar blijft intrigeren, is dat zeker niet voor alle doeken uit 'Against the Day' het geval.
Het punt dat Tuymans in zijn nieuwe reeks wil maken is al tot in den treure herhaald, zowel door critici als door andere kunstenaars, en voor mij, voegt hij er niets nieuws aan toe. De nieuwe technologieën hebben er inderdaad voor gezorgd dat de werkelijkheid vele gezichten heeft gekregen, maar de nieuwe technologieën laten ook toe dat iedereen zijn eigen visie op die, uiterst subjectieve, werkelijkheid kan geven. Het is echter vooral de wisselwerking tussen de doeken van Tuymans en de ruimte van Wiels die de show steelt. Veel meer dan een reeks over virtuele werkelijkheid gaat 'Against the Day' over het tonen van het licht: licht dat uit een i-phone straalt, een zonsondergang, tot en met het bevreemdende licht van nachtopnames. In Wiels kan je met je neus op de doeken gaan zitten, vaak op groot formaat, en ontdekken hoe Tuymans zijn verf spaarzaam op de doeken plaatst. Op die manier is Tuymans er dan toch in geslaagd om het digitale licht, dat meer dan iets anders onze tijd typeert, in schilderkunst te vatten, een archaïsche kunstvorm waaraan hij sinds het begin van zijn carrière nieuw bestaansrecht heeft proberen te geven.
Wiels
