De acteurs zitten op stoeltjes aan beide kanten van de scène. Wie Decortes vorige voorstelling Müller/Traktor heeft gezien, hoort ergens belletjes rinkelen. Als je dan het boek op de lessenaar ziet liggen, weet je nog meer: Jan Decorte zal opnieuw voorlezen, want van buiten leren is voor iemand van zijn leeftijd niet meer zo evident. Maar daarmee houden de gelijkenissen met Müller/Traktor wel op. Wintervögelchen blijkt iets geheel anders.

Waar Müller/Traktor een lappendeken is van verschillende tekstfragmenten van Heiner Müller, vormt Wintervögelchen wel degelijk een compleet verhaal. De verhaallijn is die van Shakespeares “winter’s tale”. Een koning denkt dat zijn vrouw hem bedriegt met een andere koning en laat haar opsluiten in een kerker, hoogzwanger van wat hij vermoedt een bastaardkind te zijn. Ze bevalt in de kerker, maar sterft in het kraambed. De koning laat de gehate dochter wegbrengen om gedood te worden. De dochter blijft echter in leven, opgevoed door een herder en wordt verliefd op een koningszoon. Hoe het afloopt ga ik je lekker niet verraden, maar dat kan je wel raden.
Dit verhaal is vaak het onderwerp van genrestudies geweest. Het vermengt immers elementen van tragedie, komedie en het pastorale genre. De invloed die de Romeinse komedieschrijver Plautus op Shakespeare gehad heeft, is hier mijns inziens onmiskenbaar. De karakters, het soort intrige, de misverstanden, de herkenningsscène en het niet te vermijden feest op het einde doen erg denken aan Plautus’ Cistellaria (de komedie van het kastje). Bovendien is Plautus de uitvinder van de tragikomedie (of althans dat woord). En in mijn ogen doet de bewerking van Decorte wellicht onbewust het Latijnse origineel meer eer aan dan de versie van Shakespeare, door de zeer levende taal en het metatheatrale karakter van de humor.

Met Wintervögelchen zien we opnieuw een Decorte die zelf aan de slag is gegaan met teksten van zijn literaire helden en daar zijn eigen ding mee doet. De vrij moeilijke verzen van Shakespeare worden door Decorte omgezet in een taaltje dat door het kleinste kind wel te verstaan is. En niet alleen Shakespeare is een van de literaire helden van Decorte die eraan moet geloven, hij is in het goede gezelschap van de Duitse dichter Hölderlin. Zijn invloed blijkt het eerst uit de Duitse fragmenten die door Decorte worden voorgelezen, maar staat niet geheel los van Shakespeares verhaal. Ze sluiten mooi aan bij het pastorale karakter dat het verhaal krijgt op het moment dat de koningsdochter door een herder wordt opgevoed.
Naast de invloed van Shakespeare en Hölderlin is er nog die van Decorte zelf, die op zijn manier met de taal speelt, door middel van rijmpjes, opzettelijke grammaticale incorrectheden en veel onomatopeeën waarin het fluiten van de vogel centraal staat. Want ieder vogeltje zingt zoals het gebekt is. Wat het wintervogeltje met het verhaal te maken heeft, is op zich moeilijk te zeggen. Soms lijkt het een beetje aan de vleugels gerukt voorbij te fladderen, maar op andere momenten eist het zijn plaats in dit verhaal vastberaden fluitend op. Op de nok van de poppenkast overschouwt het vogeltje het geheel.

Het midden van de scène bestaat uit drie houten wanden met twee deuren aan de beide zijkanten. Het is het eigenlijke “toneel” waar het verhaal gespeeld wordt. Want dat het slechts spel is, wordt op alle mogelijke manieren duidelijk gemaakt. Door harde lichtwissels, door het feit dat de acteurs telkens van en naar hun stoel moeten gaan, door het gebruik van baarden, rekwisieten en bordjes waarop de naam van het personage staat en niet in het minst door de manier van spelen. Een beetje kinderlijk. Heel speels, vol spelplezier. Ze gaan soms wel eens overacten, maar doen dit in volle overtuiging. En er lijkt wel van alles mis te gaan, zoals een acteur die niet opkomt, of muziek die verkeerd inzet, maar dat hoort allemaal bij het komische karakter van dit stuk. Een groot deel van de humor is van metatheatrale aard. Bovendien is het leuk om te kijken naar mensen die zo opgaan in het spelen. In een interview las ik eens dat Jan Decorte het regisseren niet zo interessant vindt. Ik denk ook niet dat hij de touwtjes bij het acteren van zijn poppen in het poppenspel strak in de hand heeft willen doen. Ze doen hun eigen ding op hun eigen manier. Met plezier. Met evenveel plezier als Decorte zelf zijn tekst geschreven lijkt te hebben.

Het is een vogeltje dat beduidend anders zingt dan de rest, Jan Decorte. Dat je verbaasd naar boven doet kijken. Je doet blijven luisteren naar een geluid dat je nog niet eerder hebt gehoord. Maar dat je soms ook je wenkbrauwen doet fronsen. Het is een vreemde vogel…


CREDITS

Creatie: Bloet vzw, in coproductie met Compagnie Marius en Kaaitheater
Tekst en Regie: Jan Decorte
Spel: Jan Decorte, Sigrid Vinks, Waas Gramser, Kris van Trier en Herwig Ilegems

Gezien op 22 januari 2009 in de Minard in Gent