Misschien wordt het stilaan tijd voor Al Galidi om als succesrijke schrijver in Vlaanderen en Nederland definitief uit de kast te komen. Na een uiterst geslaagde dichtbundel (De herfst van Zorro) en een even succesvolle roman (Dorstige rivier, dit jaar uitgegeven bij Meulenhoff/Manteau), talloze nominaties en ontelbare mediaoptredens is de tijd voorbij om louter opgevoerd te worden als een vreemde aap die kunstjes uitvoert voor een geïnteresseerd Hollands en Vlaams publiek. Een schrijver van zijn statuut en met zijn achtergronden mag de zaken niet langer verbloemen. In deze woelige tijden is het bijna een plicht om zich te engageren voor zijn minder fortuinlijke en minder mondige lotgenoten.

In de kelder
ben ik geboren.
Terwijl ik uit de baarmoeder geduwd werd,
hoorde ik een politieagent:
'Vanaf nu
kan alles wat je zegt
tegen je gebruikt worden.
Je hebt het recht
om te huilen.'

(uit: 'De geboorte van de laatste slaaf')

In België, dat momenteel zijn thuisland is, is het lot van de ‘mensen zonder papieren’, zoals ze tegenwoordig aangeduid worden in media, immers nog schrijnender dan in Nederland. In Vlaanderen is zelfs in de verste verte nog geen sprake van een regularisatie of een ‘generaal pardon’, maar wel van amechtig opgestelde omzendbrieven, onmachtige ministers, communautaire twisten en een vleugellamme regering. Spirit, de enige partij in Vlaanderen die in haar verkiezingspamfletten openlijk durfde pleiten voor een regularisatie, is uit elkaar gevallen. De wekenlange bezettingen en hongerstakingen aan de VUB en de ULB maken duidelijk dat in dit land structureel iets schort aan het beleid en de opvang van de verschoppelingen van de 21ste eeuw, de zogenaamde ‘mensen zonder papieren’, en dat er voorlopig geen verandering komt in hun trieste lot.

Ik, de strontvlieg,
landde op honing
zoals kiespijn op een glimlach.

Geoefende handen
proberen mij van de honing te trekken,
maar ik bijt in de honing
en de honing in mij.

(uit: ‘Het bijten in het balkon’)

De laatste slaaf kun je in die zin makkelijk lezen als een allegorisch pamflet. Al Galidi maakt een onderscheid tussen de mensen in de kelder en de mensen op het balkon. ‘Het verhaal van het boek is simpel’, schrijft hij in zijn nawoord. ‘De wereld is veranderd in balkons voor heren en kelders voor de slaven…. De slimste is de sterkste en de sterkste beklimt de trappen naar balkons. De domme blijft in de kelder.’ De positie van Al Galidi is in die zin zeer ambigu. Alhoewel hij In de kelder geboren is, beklom hij door zijn éclatante succes als immigrantschrijver in luttele tijd de trappen naar het balkon van de rijken. Maar daar kan hij niet aarden. In plaats van zich te laten betuttelen en zich in slaap te laten wiegen door de mensen van het balkon, kiest hij er vrijwillig voor om opnieuw in ballingschap te gaan en als eerste vrije opnieuw af te dalen naar de kelder tussen zijn lotgenoten. Een teken dat de schrijver van plan is om zijn engagement daadwerkelijk op te nemen?

Ik ben terug
met meer ervaring,
minder wijsheid
en met een even groot hart.

Ik heb de tijd, het horloge en de bushalte,
de teruggekeerde dorst
en de wachtende kraan.

(uit: ‘De laatste slaaf is weer afgedaald naar de kelder als eerste vrije’)

De laatste slaaf is geen makkelijke dichtbundel. Voorbij het ogenschijnlijk eenvoudige taalgebruik – met als leitmotief 'de vlinders, de vlinders, ach, de vlinders' - schuilt een wereld die we niet kennen en die we moeten ontdekken. Al Galidi slaagt erin om in zijn gedichten met simpele woorden evenveel te verbergen als op te roepen. In de bedekte termen van het gedicht schuwt hij bovendien het grove taalgebruik niet en tussen de regels door uit hij bittere en scherpe kritiek op de Westerse samenleving. ‘Toen het boek af was, ontdekte ik dat het een boek tegen het Westen was geworden’, zo omschrijft hij de ontstaansgeschiedenis van De laatste slaaf in zijn epiloog. ‘Ik schreef het nog eens en het werd een boek tegen Amerika. Ik veranderde het opnieuw en het werd een boek tegen geweld. Ik liet het een tijdje liggen, ging ernaar terug en ontdekte dat het boek tegen het Westen en tegen Amerika was en dat het op sommige pagina’s geweld opriep en dat was eng.’ Rodaan Al Galid is opnieuw een vogelvrije slaaf!

Liefde
voor de vriend.
Vriendschap
voor de vijand.
Muntthee, stokbrood en Schengenvisum
voor iedereen
en zeker
de goede lezer
voor dit boek.

Bedankt voor de moeite
om tot de laatste pagina
te blijven hangen.

(uit: ‘Vlinders en aarde’)


De laatste slaaf. Biografie van een terugkeer van Rodaan Al Galidi, Meulenhoff/Manteau 2008, ISBN 978 90 8542 166 5.