Batelaan: Het mooiste van jeugdtheater is het spelen van schoolvoorstellingen. Daar komt een doorsnee van alle Nederlandse kinderen naar toe en speel je bijvoorbeeld ineens voor een hele klas Marokkanen. Die schoolvoorstellingen, daar gebeurt het echt, daar gaat gelijk het hek van de dam. Bij vrije voorstellingen is het allemaal veel beschaafder.

Hoe komt een kindervoorstelling bij jou tot stand?
Tijdens het maakproces zie ik echt een zaal kinderen voor me. Zo’n hele bak met groep-achters, in dit geval (in NL 11 à 12 jaar, JR). Ik denk dan vanuit die specifieke leeftijd. Een stuk voor elfjarigen maken, is totaal anders dan voor achtjarigen. Elfjarigen prikken theaterillusies direct door. Een montagevoorstelling zoals Voorstelling waarin hopelijk niets gebeurt met absurde, fantasievolle scènes is aan hen niet besteed, terwijl de 8+ groep, waarvoor het bedoeld is, het fantastisch vindt. Het geheven vingertje is dan ook veel realistischer. Een conceptuele voorstelling waarin de constructie af en toe rare bochten maakt. Het maakproces was hier ook veel meer zoeken. We hebben nu dit en wat komt hierna? Eigenlijk is het gemaakt als een soort schaakspel. Eerst zetten we deze pion, daarna die zet. Puur chronologisch is het einde dus ook als laatste bedacht.

Hoe krijg je al die herriemakers geconcentreerd?
Om hun aandacht te krijgen, plaatsen we ze in een situatie die ze totaal niet kennen of in een theaterzaal zouden verwachten. Dat brengt alles voor ze aan het wankelen. We spelen met het gezag van volwassenen en beginnen de voorstelling met een actie. Ik verklap niet wat voor één, want anders is de lol eraf, maar interessant is de respons van de kinderen. Je hebt er gehoorzame tussenzitten die als een reflex automatisch heel stil worden en het eens zijn met wat de acteurs zeggen, maar er is ook muiterij. Kinderen worden er lacherig van. Bij een schoolvoorstelling gaan leraren dat gedrag corrigeren. Ze willen koste wat kost hun kinderen stil houden. Terwijl dit juist precies is waar de actie over gaat. De kinderen hebben dat in de gaten, maar die volwassenen niet. Hen ontgaat de grap. Uiteindelijk zitten zij er als geslagen honden bij en hebben de kinderen het grootste plezier.
Na dat strenge begin, slaan de acteurs los. Dat alleen al is idioot, maar het werkt ook heel bevrijdend. Er vindt als het ware een revolutie plaats. Wat er op toneel gebeurt, is totaal buiten alle proporties en buiten de normale orde. Het kan echt niet! In Rotterdam sprongen de kinderen op banken en riepen “Terror!” Geweldig. Daarbij hebben de spelers toch een soort autoriteit. Zij horen als volwassenen bij de wereld van orde en toch doen ze wat ze doen. Dat is absurd en precies wat de kinderen grijpt.

Wat haal jij zelf uit het maken van een kindervoorstelling?
Natuurlijk moet het mij persoonlijk ook raken en ik moet het zelf ook absoluut leuk vinden, maar dat is wel een bijeffect. Ik kom er niet los van dat ik zelf volwassen ben en dus vanuit een andere leefwereld dan de kinderen voor wie het stuk bedoeld is de voorstelling ontwikkel. Dat dicteert wat ik maak.

Waar zie je dat in terug? 
Een ouder gaat met zijn kind naar een voorstelling omdat hij hoopt samen iets te kunnen ondernemen, samen te beleven. Maar dat gezamenlijke gaat helemaal niet op bij Het geheven vingertje. Volwassenen ervaren dit stuk heel anders dan een kind. Het is voor hen soms helemaal niet aangenaam, maar juist behoorlijk somber en hard. We zijn cynisch over volwassenen, dus dat raakt die ouders, terwijl hun kinderen er heel erg om moeten lachen. Dat maakt het spannend.



Foto: Joep Lennarts


CREDITS
Theaterfestival 2008 - DE KEUZE '08
Theatergroep Max
Het geheven vingertje
Van: Jetse Batelaan. Met: Marien Jongewaard, Tjebbe Roelofs, Bianca van der Schoot, Willemijn Zevenhuijzen.
Decor: Hester Jolink