Shakespeare toont de achterkant van de politieke systemen van het Romeinse Rijk, een weinig fraai beeld bevolkt door corrupte machtswellustelingen die gedreven worden door jaloezie en eerzucht. Precies die messcherpe dissectie wil dit stuk vertalen naar het optreden van de machthebbers van vandaag. In dat hedendaagse politieke landschap zijn de rollen van mannen en vrouwen als niet gelijk, dan toch aanzienlijk méér gelijk verdeeld dan in het tijdperk van de Romeinse overheersing. Op de scène manifesteert die realiteit zich als de toewijzing van de vertolkingen van mannelijke personages aan zowel mannelijke als vrouwelijke acteurs. Klopt, de correcte weergave van een historische werkelijkheid wordt daarmee geweld aangedaan: Augustus’ politieke en strategische optreden werd mede bepaald door het feit dat hijzelf als man de wapens moest opnemen tegen een vrouwelijke heerser.  Maar deze vervorming is tezelfdertijd een logisch en zelfs noodzakelijk gevolg van de actualisering die Ivo Van Hove doorvoert.

De lijn die van het Romeinse Rijk naar vandaag doorgetrokken wordt, is die van het gefoefel achter de politieke schermen, en de menselijke zwakheden die achter het uiterlijk vertoon schuilgaan.  Voor die vertaling naar het nu zorgt het gebruik van de media, onder de vorm van camera’s en televisieschermen manifest aanwezig op de scène: zij registreren de hypocrisie en machtswellust van de politici en slijten de beelden aan het publiek. De toeschouwer zapt, van de werkelijke taferelen naar de gemediatiseerde, van het perspectief in de zaal, afstandelijk, naar de positie op het podium, middenin de geschiedenis. In welke positie dan ook is hij niets dan een passieve observator, die kritiekloos gelooft wat hem voorgeschoteld wordt.

Een cruciale observatie bij dit stuk lijkt mij dan ook dat de aantrekkingskracht van de media vandaag hem niet zozeer zit in de doorstroom van informatie, maar in de illusie van nabijheid en waarachtigheid. Romeinse Tragedies wil de toeschouwer het gevoel geven dat hij bij de politici in de huiskamer zit.  Dat in dat opzet de media als hulpmiddel ingezet worden, zegt iets over de media zelf: dat het precies dát gevoel is dat zij de kijker met succes verkopen.


Foto: Jan Versweyveld

Tegelijkertijd is het theatrale concept, de vrije doorstroom tussen zaal en podium, bepalend voor deze indruk van werkelijk contact.  De illusie van nabijheid en waarachtigheid is immers niet alleen cruciaal voor het charisma van de media, maar óók voor dat van het theater zelf. Zoals de media de kijker de illusie schenken dat hij de politieke realiteit van nabij meemaakt, en zicht krijgt op het ware gelaat van de machthebbers, zo verschaft een plaats op het podium mij als toeschouwer het gevoel dat ik tot de kern van deze theatrale realiteit kan doordringen.

Naarmate het stuk vordert en ik mij bijna vijf uur lang op de scène bevind, voel ik dat ik mij verlies in de realiteit die ik in deze ruimte zie ontstaan. Ik sta op hetzelfde niveau als het speelvlak. Ik ken deze mensen, zij tonen zich in hun ware aard aan mij. Zij huilen waar ik bij ben, gedragen zich hysterisch, zonder gêne. Ik raak steeds meer betrokken bij wie zij zijn, dat is; wie zij zijn als ik bij hen ben en wie ik op basis daarvan geloof dat zij zijn.  Zij komen los van wat hen in hun leven buiten deze theaterzaal bepaalt. Ook ik verlies alle contact met mijn eigen werkelijkheid en ga op in een nieuwe, die van de taferelen uit de levens van de mensen die ik van dichtbij gadesla. Steeds meer vertrouw ik dat alles wat ik zie, echt is, niet omdat ik dat werkelijk geloof, maar omdat ik dat werkelijk wíl geloven.

Onbegrensd bereid toon ik mij, deze illusie als waarheid aan te nemen. Ivo sluit een pact met mij. Ik mag het podium betreden, waar, voor zover ik kan zien, niets nog achter de coulissen gebeurt. Voor mijn ogen vouwt dit theater zich open als een machine, samengesteld uit niet alleen acteurs, maar ook technici, schminksters, cateraars, muzikanten, kabels, decorwissels én publiek. Het zet zichzelf te kijk als een goed geolied apparaat ontworpen om een fictieve realiteit tot stand te brengen. Zonder schroom. Dit theater vertrouwt mij. Het durft zijn ware aard van constructie aan mij te tonen. Het is niet bang dat het door zijn masker af te nemen mijn bewondering zal verspelen. In ruil vertrouw ik dit theater, en geloof ik dat alles wat er binnen zijn context gebeurt, echt is.  In dezelfde mate dat ik geloof dat het voor mij openstaat, sta ik open voor dit theater, dat is, volledig.

Merk de ‘ik geloof’ op in deze laatste zin. Merk op dat wat ik op de scène zie wanneer ik er rondloop, nog steeds slechts het tipje van de ijsberg is. Merk op dat achter dit podium, waar alles schijnbaar (letterlijk) en plein public gebeurt, nog steeds coulissen schuilgaan. De genialiteit van het theater is wendbaar als water: Romeinse Tragedies creëert niet de illusie van echtheid, maar de illusie van de ontmaskering van onechtheid. Met hetzelfde resultaat: ik val als een blok voor de werkelijkheid.


CREDITS
Het Theaterfestival 2008 - DE KEUZE '08
Toneelgroep Amsterdam
Romeinse Tragedies
Van/met: William Shakespeare (tekst), Ivo Van Hove (regie), Tom Kleijn (vertaling), Bart Van den Eynde, Jan Peter Gerrits, Alexander Schreuder (dramaturgie), Jan Versweyveld (scenografie), Barry Atsma, Jacob Derwig, Renée Fokker, Fred Goessens, Janni Goslinga, Marieke Heebink, Fedja van Huêt, Hans Kesting, Hugo Koolschijn, Hadewych Minis, Chris Nietvelt, Frieda Pittoors, Alwin Pulinckx, Eelco Smits, Karina Smulders (spel), Bl!ndman (muziek), Eric Sleichim (compositie), Tal Yarden (video), Lies Van Assche (kostuums).

Lees ook de volgende artikels over Romeinse Tragedies:
Tom Bruynooghe - DE DOOD ALS LEIDMOTIEF
Tom Bruynooghe - Interview met Frieda Pittoors over Romeinse Tragedies
Tom Bruynooghe - EEN CONSERVATIEFJE