No country for old men begint veelbelovend. We zitten middenin Texaanse hoogtes en vergezichten die je haast doen duizelen. Het landschap in cinemagrootte is adembenemend, dompelt je diep weg in je pluchen zetel. Jaja, dit wordt een avondje cinema. We zijn relaxed en helemaal klaar voor onze vriend-psychopaat Anton Chigurh (Javier Bardem – Mar Adentro). Die maakt met zo’n zichtbaar genot cowboy, ambtenaar en duif-op-een-brug van kant, dat je er helemaal in opgaat, je spieren lekker losjes hangen. In een middle of nowhere-kantoortje wurgt hij gehandboeid een niemendalsheriff. Hij trekt hem mee in een rugwaartse val en moet alle spieren bijspannen om de sparteljongen koud te maken. Antons ogen spuwen vuur van inspanning en waanzin en zijn duivelse blik kent pas rust in de laatste stuiptrekking van zijn prooi. Genot en ontlading na het doden, hehe. Huiveringwekkend en humoristisch. Wij genieten mee, het is weekend.

In tussentijd, en om die wat te doden, poogt stoere cowboy Llewelyn Moss (Josh Brolin – In the Valley of Elah) op de countryside een reebok (of familie van) te schieten. Dat lukt maar half en wanneer het bloedspoor van het gevluchte dier overgaat in menselijk rood vocht, brengt dat Llewelyn bij een hoopje afgeknalde Mexicanen in ros gras en één half overlevende met grote dorst in een pick-uptruck, maar vooral bij een lading cocaïne en een koffer geld, type grote brieven. Bref, een deal die wat is misgelopen.

Llewelyn is niet meteen onder de indruk, tuurt kalm over de prairie naar scherpschutter achter bosje, naar verdampende smog van het laatste schot. Hij is er te gerust op, de kijker wordt er bang van. De Coens spelen het slim: ze lassen veel tijd en stilte in, temidden van een weidse omgeving. Daardoor loert het gevaar langs alle kanten, al is er, eerlijk is eerlijk, niets dat op onheil wijst. En dat werkt pas echt in op je zenuwen. Je hoort alleen botinnen kraken in droog zand en wat wind waaien. Goed om pleinvrees van te krijgen, vooral omdat er helemaal niets gebeurt. Llewelyn neemt de koffer mee. En de spanning die errond hangt.

Van dan af zijn doel, sfeer en stijl van de film gezet. Anton Chigurh gaat in opdracht achter de dief van het koffertje aan. Dat betekent in Antons pathologie dat hij zijn opdrachtgevers molt en zelf Llewelyn Moss en diens bankbiljetten najaagt. We krijgen een tijd lang een onderhoudende achtervolgingsfilm te zien waarin de regisseurs slimme trucs gebruiken om de spanning op te voeren.

De Coens trekken de beklemmende stiltes door in de hele film en maken gebruik van lichtcontrasten en beklijvend schaduwwerk. Het plakmondje van Bardem, dat plompe lijf en die sullig hangende armen – stijl gepeste schooljongen –, die uitgegroeide Eddy Wally-calotte, zijn om te gruwelen. Chigurh voltrekt zijn moorden kinderlijk simpel, met een gigantisch soort ‘gasdrukgeweer’ zonder kogels. Deze stille genieter doodt met het grootste gemak, maar geheel willekeurig. Dat maakt het telkens akelig: zal hij ook ditmaal toeslaan?

De acties van Moss en Chigurh worden parallel weergegeven en de switches versnellen naarmate de achtervolger zijn doelwit dichter op de hielen zit. Beide heren zijn intelligent, heldhaftig en niet bepaald kleinzerig. We zien hoe ze na enkele confrontaties beide hun schotwonden verzorgen. Deze kerels zijn mekaar waard, waar leidt dit heen, wie wint de strijd? No country for old men stuwt moeiteloos naar een climax, wij waren al snel gevangen.

Des te jammer is het dat deze film de verwachtingen die hij oproept allesbehalve inlost. We willen u de ontknoping niet prijsgeven, maar teleurstellen doet ze. Geen verrassende intrige, geen puzzelstukjes die plots in elkaar vallen. De strijd der antagonisten houdt op een gegeven moment simpelweg op en de film wordt onnodig gerekt met bijverhalen en randpersonages die niet uitgewerkt worden. Warempel duikt daar de getypecaste Woody Harrelson (Natural Born Killers) op, die mee achter het geld aangaat en even zinloos verdwijnt als hij is opgedoken. Er is verder het vrouwtje van Llewelyn, Carla Jean, een rol van Kelly Macdonald (Gosford Park, Trainspotting), die vooral bezorgd en naïef kijkt en een pruillip trekt. Wat doet zij hier meer dan feministen op stang jagen?

Helemaal onnodig is het langgerekte optreden van sheriff Ed Tom (Tommy Lee Jones – Men in Black), die de voortvluchtige Llewelyn in bescherming wil nemen. Die moegetergde flik klaagt steen en been, het liefst over Mexicanen, en zeurt dat het allemaal niet meer zoals vroeger is en dat een oude vent als hij niet in zo’n criminele wereld kan overleven. No country for old men, hebt u ‘em?

Joel en Ethan Coen (Fargo, The Big Lebowski, O Brother, Where Art Thou?) maakten een vermakelijke en knappe film, maar gooien te veel verhaallijntjes uit die ze niet binnenhalen. Een vorm van camouflage voor de schamele ontknoping? No country for old men is degelijk, maar mist focus.