‘Datumloze dagen’ kan als een sluitstuk van Brouwers’ oeuvre opgevat worden. De typische Brouweriaanse thema’s zijn duidelijk aanwezig: de haat-liefde verhouding met het andere geslacht, zwangerschap, de dood, de zwaarte waarmee herinneringen op het heden kunnen drukken en de onrust waardoor het naamloze hoofdpersonage getekend wordt. In zekere zin vormt ‘Datumloze dagen’ de perfecte samenvatting van al wat Brouwers tot schrijven gedreven heeft. Het is het literaire testament van een schrijver. Alleen al vanuit dit ‘literatuurhistorische’ standpunt gezien is dit boek het waard om gevierd én herinnerd te worden.
Maar, u merkt het al, Brouwers is niet meteen de meest lichtvoetige schrijver die er is. Soms druipt de pathetiek van de bladzijden, maar – en dat onderscheidt Brouwers van andere schrijvers – het stoort niet. Op het eerste zicht banale emoties worden bij hem zodanig verpakt en in nauwkeurig gezochte metaforen gegoten dat ze pure poëzie worden. Een voorbeeld: ‘De grauwe zee onder nog grauwere lucht, geen mens, geen hond, geen paard op het strand, alleen een uit elkaar gewaaide verregende krant die omhoog wilde in de stuwende zeebries, maar door het neerkletterende water aan de grond werd gehouden. Als die krant, zo voelde ik me.’ Weet dat het hoofdpersonage het hier over zijn wittebroodsweken heeft. Nee, blijdschap en levensvreugd moet je Brouwers niet gaan zoeken.
Tot dit laatste leent het verhaal zich ook niet. Centraal staat een oude man die door het bos omheen zijn huis zwerft en bomen telt om een zekere innerlijke rust te vinden. Dat is het kader. Binnen dat kader ontvouwen zich de herinneringen van de man. Herinneringen die doorsneden worden van spijt en wroeging omwille van een mislukt liefdesleven en een zoon die hij, omwille van die liefdesperikelen, nooit echt gekend heeft. ‘Datumloze dagen’ is een sferisch aandoende aquarel over de uiterst moeizame relatie tussen vader en zoon, maar dan volledig geschetst vanuit de zichzelf tergende vader.
Toegegeven, de thematiek is niet bijster origineel. De manier waarop over deze thematiek verteld wordt, is dat wel. ‘Datumloze dagen’ is werkelijk een stijlpareltje. In iedere zin zit ritme, de tekst bevat geen woord teveel of te weinig. En ja, wie op stijl hoog scoort kan het zich permitteren om een wat minder spectaculair of origineel verhaal te vertellen. Want de manier waarop Brouwers vertelt, sleept je in ieder geval mee – los van wat hij eigenlijk vertelt.
Verdient dit boek dan een Gouden Uil? Jawel. Omdat niemand anders er in slaagt om mooier Nederlands te schrijven dan Brouwers. Toch valt ten zeerste af te wachten of Brouwers de juryprijs van 2008 zal ontvangen. En misschien zal dat niet zozeer liggen aan ‘Datumloze dagen’ zelf, als wel aan de houding die Brouwers aanneemt ten aanzien van literaire prijzen. Toen hij in 2001 het podium van de Gouden Uil uitreiking mocht bestijgen, verwoordde hij zijn enthousiasme ten aanzien van literaire evenementen als volgt: ‘En nu ik hier toch sta, kondig ik aan dat ik me niet langer ter beschikking stel voor opluistering van evenementen als deze, die minder en minder met de ware aard van literatuur te maken hebben. Deze circussen van ijdelheid, maar ook van zakelijke belangen en van handjeklap achter de schermen worden opgevoerd ter meerdere gloria van niets anders dan de commercie’. Brouwers heeft zich trouwens al laten ontvallen sowieso niet aanwezig te zullen zijn op de uitreiking van deze Gouden Uil. Wel verklaarde hij met graagte het eventuele prijzengeld te ontvangen. Vermoedelijk speelt die houding niet meteen in Brouwers’ voordeel.
Of hij gelijk heeft? Wel ja, natuurlijk: de Gouden Uil is van groot commercieel belang voor uitgevers en boekhandels. En commercie ruikt altijd een beetje vies. Maar wie niet in commercie gelooft, hoeft ook geen belang te hechten aan centen. En net over dat laatste horen we de heer Brouwers wel eens mopperen. Brouwers lijkt soms al te veel op een ongenietbaar opaatje dat met geheven wandelstok ten strijde trekt tegen het literaire establishment dat hem groot maakte.
Och … geef die man gewoon een Gouden Uiltje. Dan zwijgt hij stil
