Eén. Gij zult geen afgoden vereren, maar mij alleen aanbidden en boven alles beminnen. Een professor hecht enkel geloof aan zijn computer en verliest daardoor zijn zoon in een ongeluk op het ijs, waarvan zijn computer de draagkracht berekend had. Twee. Gij zult de naam van de Heer, uw God, niet zonder eerbied gebruiken. Een dokter zweert bij zijn kinderen en vertelt een vrouw dat haar man zal sterven. Als bij wonder overleeft hij. Drie. Wees gedachtig dat gij de dag des Heren heiligt. Op Kerstavond brengt een taxichauffeur de nacht niet door bij zijn familie zoals de traditie het voorschrijft, maar raakt hij verstrikt in een web van leugens, gesponnen door een affaire uit zijn verleden. Vier. Eer uw vader en uw moeder. Een dochter houdt teveel van haar vader. Ze doet alsof ze een brief van haar overleden moeder vindt, waarin die schrijft dat haar vader niet echt haar vader is. En vijf. Gij zult niet doden. Een roofmoordenaar krijgt de doodstraf.

Zolang er regels zijn, zullen er regels overtreden worden. En toch moeten er regels zijn. Om de orde te bewaren. In Tien geboden verschijnen een aantal personages die hard aan deze orde gehecht zijn. De professor aan de orde van de wetenschap en zijn computer. De vader aan zijn eigen mantra dat alles in orde is. De advocaat aan de orde van de gerechtigheid. Ze zijn vaak een soort plaatsvervangers van god op aarde. De professor die weet hoe de wereld in elkaar zit, de dokter die beslist over leven en dood van de mensen, de vader als vaderfiguur, de moordenaar die levens neemt en de advocaat die de gerechtigheid voorstelt. Toch wordt de door hen nagestreefde orde nooit bereikt.
Na het eerste verhaal lijkt het wel duidelijk. Er is een verbod, er is een overtreding van het verbod en er is de onmiddellijke sanctionering. Toch blijkt al gauw dat de structuur helemaal niet zo vast is. De orde verdwijnt en het is niet meer zo helder te zien of de sfeer van negativiteit waarin de verhalen baden al dan niet het gevolg is van de overtreding van het gebod dat centraal staat.

Op het eerste zicht lijken er vijf verhalen verteld te worden die losstaan van elkaar en waarin telkens een ander gebod centraal staat. Voor de vormelijke eenheid zorgt het feit dat alle verhalen zich in hetzelfde appartementsblok in het Polen van de jaren ’70 afspelen, waardoor dezelfde personages in de verschillende verhalen optreden. Maar het zijn meer dan losse verhalen. Er zit een duidelijke opbouw in. Een opbouw naar het vijfde gebod. Op de muur achteraan de scène staan de vijf geboden opgeschreven en na elke scène wordt er één afgeveegd. Het vijfde gebod staat bovenaan. Het vijfde gebod wordt niet afgeveegd. Gij zult niet doden. Een gebod dat in ons rechtssysteem wellicht als het belangrijkste aanzien wordt. Het stuk wordt dan ook zwaarder naar het einde toe, de sfeer wordt bedrukter en grimmiger. Dat vertaalt zich ook in het licht. In het begin baadt de scène soms nog in neonlicht, naar het einde toe is het heel wat donkerder.

Hoe zet je een televisiereeks om in theater? Door te spelen, natuurlijk. Door te spelen met decor, dat in dit geval bestaat uit rijen naast elkaar geplaatst meubilair dat goed de sfeer van de Poolse appartementsblokken slaagt weer te geven. Door te spelen met vertelperspectief, dat constant wisselt tussen alwetende vertellers, personagetekst en personages die tegelijkertijd fungeren als alwetende verteller. Door te spelen met realiteit en fantasie. Een personage kan zus beschreven worden, maar er zo uitzien. Er wordt van een personage verteld dat hij een sigaret rookt, maar op scène doet hij niets. Rekwisieten worden beschreven, maar zijn er niet altijd. De fantasie van de toeschouwer mag ook wel eens werken. En voor wie dat allemaal te moeilijk vindt, is er ook nog de muziek. Sfeerscheppend zoals in de televisiereeks, interessante contrasten leggend en vooral verpozend. Want Tien geboden is een stuk dat veel concentratie vergt van de toeschouwer.

Tien geboden is een samenwerking van acteursgroep Wunderbaum met een aantal acteurs van NTGent (te weten Els Dottermans, Frank Focketyn en Oscar Van Rompay) en regisseur Johan Simons van NTGent. Het sluit goed aan bij de vorige voorstelling van Wunderbaum, Kamp Jezus, die recent nog te zien was in de schouwburg van het NTGent. Ook dat was een voorstelling met een religieus thema als basis en waarbij resoluut gekozen werd om geen sluitend antwoord te bieden op de vragen die religieuze onderwerpen vandaag nog steeds oproepen. Een voorstelling waarbij veel stof tot nadenken opgeworpen wordt en maar weinig gestofzuigd wordt. Maar dat is ook helemaal niet nodig.

Want het is toch belangrijk dat er vragen gesteld worden? Niet?


CREDITS

Regie: Johan Simons
Naar Dekalog van Krzysztof Kieslowski en Krzysztof Piesiewicz in een bewerking van Koen Tachelet
Spel: Els Dottermans, Frank Focketyn, Wine Dierickx, Walter Bart, Maartje Remmers, Marleen Scholten, Matijs Jansen en Oscar Van Rompay.


Gezien in de schouwburg van NTGent op 12 maart 2008