Spilfiguur en godfather in Eastern Promises is restauranthouder Semyon (Armin Mueller-Stahl), wiens pompeuze zaak een dekmantel is voor prostitutie, duistere intriges en vuil trafiek. Hij ruilt een Georgische minderjarig meisje voor een paar kratten betere Franse wijn: dàt type. Als maffia voetbal is, spelen we hier in de Serie A. Zoontjelief Kirill, fantastisch vertolkt door Vincent Cassell (Irréversible), kan op dat niveau niet mee, speelt een klasse te hoog. Deze dronkaard is te gevoelig voor het wereldje, maar te mak om eraan te ontsnappen, te verwend om eraan te weerstaan. Hij is een mus en geen arend. Om zijn eer hoog te houden geeft hij papa’s orders door aan chauffeur en beschermeling Nikolai (Viggo Mortensen). Die voert met de glimlach uit. Nikolai beweert graag only a driver te zijn, maar voor hem is Kirill een nuttige idioot, een middel tot macht, een poortje dat naar de echte baas leidt. De homoseksualiteit van Kirill en diens genegenheid voor Nikolai zijn daarin extra instrumenten.
Intussen sterft een Russische jonge vrouw, die sporen van mishandeling en verkrachting draagt, in het kraambed van het ziekenhuis waar de onschuldige vroedvrouw Anna (Naomi Watts) werkt. Anna - gedreven door verontwaardiging, zin voor rechtvaardigheid en een hevige kinderwens - gaat op zoek naar de familie van het kind en belandt zo als vanzelf in dit gevaarlijk nest. Een adres in het dagboek van de moeder leidt haar tot bij Seymon, aan wie ze, godbetert, de vertaling van het dagboek toevertrouwt. Dat had ze beter aan haar bokkige maar wel Russische sprekende oom overgelaten, maar daarvoor is ze te trots. Anna draait op gevoel, dat drijft haar naar het noodlot. Wie kan ze vertrouwen in dit duister wereldje? Die schijnbaar zachte restaurantbaas? En wat moet ze met die schimmige chauffeur, een gruwelijke man die toch charmeert in Armani-pak. Is het zijn macht die erotiseert?
Cronenberg heeft het met Eastern Promises mooi voor mekaar. Hij maakte een ongemeen spannende intrige door wederzijds wantrouwen en uitingen van achterdocht voortdurend en dus beklemmend aanwezig te houden. De kijker weet zelf niet wie te moeten geloven. Dat brengt hem op het randje van zijn stoel, met de broeksriem als haak aan een klif. Eastern Promises is een geduldige film. Het is een Russische roulette, waarin de regisseur zelf kiest hoeveel en hoe vaak hij valse schoten lost, al blijft de kogel beslist zitten tot het laatst.
De mysterieuze rol van Nikolai wordt uitstekend neergezet door Mortensen, maar vooral de casting van Mueller-Stahl als maffiabaas is helemaal op zijn plaats. Deze lookalike van Philippe Noiret doet geloven dat we naar de Chileense dichter Pablo Neruda in Il Postino zitten kijken, maar met de gemene trekken in zijn gelaat boezemt hij niet minder angst in dan Marlon Brando in The Godfather of Jack Nicholson in The Departed.
Het geweld in Eastern Promises is zo expliciet als we van Cronenberg mogen verwachten. Nu al memorabel is de scène waarin Viggo Mortensen naakt in een badhuis met sikkels bewapende kleerkastkerels weet af te weren. We zien ruggen openrijten en Viggo weet goed te mikken wanneer hij met volle kracht zijn opponent een oog uitsteekt. Het bloed drupt in de popcorn, je bescheurt het.
De sarcastische humor sluit prachtig aan op al dat geweld en is pertinent aanwezig. Wanneer een lijk uit de diepvriezer wordt gehaald, zegt Kirill dat de man “vroeger een vriend was, now he looks like an ice cream”. Nikolai vindt het nodig diens nagels “en vingers” nog wat bij te knippen.
Eastern Promises is bescheiden verteld, maar u zal de prent niet meteen vergeten. Hij heeft geen minuut intro nodig. Hij snijdt meteen door de keel.
