Het tweede luik van Herman Schmerman is een duet waarin twee dansers met brio de conventies van een klassieke pas-de-deux opvoeren om ze daarna des te meedogenlozer onderuit te halen. Tot en met de verticale spagaat, die doorn in het oog van feministische danscritici, krijgt hier een veeg uit de pan. Geneviève Van Quaquebeke blinkt uit in het soort rol waarin ze haar krachtige persoonlijkheid in de arena kan gooien. Met schijnbaar gemak gooit ze in dit strijdtoneel ook partner Alain Honorez in strogeel rokje over haar schouder - als danser is hij voor het overige aan haar gewaagd. Hun danslichamen mogen bij regelmaat plaats maken voor lijven van vlees en bloed als ze hijgend voorover gebogen tegenover elkaar uitblazen of als ze uitbreken om op eigen tempo op zoek te gaan naar nieuw élan.
De meester was aanwezig in de zaal en toonde zich tevreden.
Het balletlichaam als constructie krijgt ook een plaats in M/C, de choreografie van Cayetano Soto. Hij transponeert een relaas van schrijver Truman Capote over zijn vriendschap met Marilyn Monroe naar het podium. Zes dansduo’s zetten met veel humor en panache filmische impressies neer van deze twee excentrieke media-iconen uit de jaren vijftig. Soto weet bovendien een intrigerende gelaagdheid van lichaamsbeelden te creëren: de Monroe uit de dichterlijke verbeelding van Capote vermengt zich met het gemediatiseerde beeld van de actrice Monroe als kinderlijke femme fatale, en zij op haar beurt wordt geïncarneerd door deze jonge, perfect gedisciplineerde danslichamen. ‘Squeezing the reality’ heette Capotes vernieuwende literaire techniek om de werkelijkheid aan te passen aan zijn literaire ruimte. Soto slaagt erin om vragen op te roepen over hoe ballet als dansdiscipline hetzelfde recept toepast op zijn dansers. Als in de laatste scène Nat King Cole Unforgettable inzet met op het podium een eenzame spot die een cirkel vormt rond een afwezig lichaam, is het plaatje compleet.
De revelatie van de avond is de Fin Jorma Elo. Helemaal in de filmsfeer rondt hij het programma af met Lost by Last, een werk dat hij speciaal voor het KBvV-gezelschap creëerde. Hij liet zich inspireren door de Amerikaanse filmcomponist Bernard Herrmann, vooral bekend om zijn muziek voor films van Alfred Hitchcock. In snel wisselende scènebeelden, op muziekpassages uit North by Northwest, Vertigo en Psycho jaagt ook Elo op magistrale manier schokgolven door balletvocabularium en –lichamen en toont zich daarmee een waardig leerling van Forsythe, voor wie hij ooit danste. Elo dwingt je naar het puntje van je stoel want wat je ziet en wat je krijgt loopt nooit gelijk op.
Zes danseressen in koningsblauwe glittertutu’s, getooid met zilveren kroontje glijden blootsvoets in en uit de armen van vier dansers die strak over hen heen kijken. De onheilspellende muziek dirigeert het ritme en de kwaliteit van hun beweging. Af en toe bevriest een perfect gracieuze pas-de-deux om wat later via houterige rompen en hoekige armbewegingen te verbrokkelen tot tenslotte een compleet verlies aan lichaamscontrole de dansers krachteloos doet neerzijgen. Voor je goed weet wat er gebeurt is het moment alweer voorbij en heeft de danser zich als een marionettenpop opgericht in een nieuwe klassieke pose. Dat alles speelt zich af in fel licht en blauwige tinten, in een sfeer van omineuze afstandelijkheid die doet denken aan een andere filmmaker, David Lynch.
De Italiaan Matteo Moles valt enigszins buiten het innoverende spectrum van de drie vorige choreografen. Samen met Soto was hij in 2005 laureaat van het Uncontainable-concours voor jonge choreografen wat hen beiden een opdracht opleverde voor een choreografisch werk voor het KBvV. Moles creëerde voor de gelegenheid Insiders een groepschoreografie in musicaltinten. Muziek van Scanner geeft het onrustige ritme aan de van grootstad waarna een strijkkwartet van componiste Sofie Gubaidulina de dansers van extraverte, chaotische energie naar meer ingetogenheid en harmonie moet leiden. Een moderne en vlekkeloos gedanste versie van Westside Story zou je dit kunnen noemen waarmee hij bij dit programma toch nog aansluiting vindt qua filmthematiek.
Wat opvalt is hoe hecht en professioneel de dansersgroep van KBvV het programma aflevert. Kathryn Bennetts, sinds 2004 artistiek leidster van het gezelschap, levert onverdroten inspanningen om het gezelschap op wereldniveau te brengen. Dit seizoen wordt er alvast getoerd in tien landen met als eindpunt het Lincoln Center in New York.
Forsythe, Soto, Moles, Elo
Tot en met 2 december in Theater ’t Eilandje Antwerpen
(03-203 95 85 / www.balletvlaanderen.be)
Op 6 december in C.C. De Spil Roeselare
(051 265 700 / info@despil.be)
Op 8 december in Cultureel Centrum Hasselt
(011_22 99 33 / plaatsbespreking@ccha.be)
Van 12 tot 15 december in de Opera Gent
(070-22 02 02 / www.vlaamseopera.be en www.mvwfonds.be)