Een jonge man van Maghrebijnse afkomst komt op, spreidt een gebedsmatje uit en richt zich tot Mekka. Na zijn gebed slentert hij naar het publiek en vraagt de mensen op de eerste rij beleefd, maar met aandrang om een sigaret. De openingsscène van We People toont de vooroordelen ten aanzien van Arabische allochtonen in een notendop: het zijn a) religieuze fanatici en b) profiteurs. Wij, progressieve theaterliefhebbers, vatten natuurlijk de ironie van deze handelingen. We voelen ons allesbehalve aangesproken en glimlachen veelbetekenend naar elkaar. Het gaat gelukkig niet over ‘ons’, maar over ‘hen daar’, die enge racistische Vlamingen die zelden of nooit de drempel van het theater overschrijden. Het lachen vergaat wanneer die geruststellende gedachte al vlug een illusie blijkt te zijn.
Het is even wennen aan de wrange toon en de sobere vormgeving van We People voor wie Union Suspecte enkel kent van uitbundige voorstellingen als De Leeuw van Vlaanderen en Onze Lieve Vrouw van Vlaanderen. Er bevindt zich welgeteld één decorstuk op het podium, en wat voor één. Het massief uitgebrand autowrak roept meteen herinneringen op aan de beelden van de hevige rellen van november 2005 in de banlieues van Parijs. Een verkoolde wagen en twee allochtone hangjongeren eromheen, dit moet één van dé dominante angstbeelden van onze huidige samenleving zijn. Ben Chikha en Zeguendi kruipen in de huid van twee sociale drop-outs, beiden gefrustreerd door hun uitzichtloze situatie en belust op wraak. “To have or not to have a job, that’s the question,” blaft de ene tegen de andere. Opgezweept door elkaars woorden, worden zij gaandeweg steeds agressiever. De twee slagen erin om de dreiging van de straathoek zó overtuigend op het toneel te brengen, dat de grens tussen acteerspel en werkelijkheid soms lijkt te vervagen. Vooral van Zeguendis bijtende woede en minachting deinst het publiek achteruit. Ben Chikha is minder bedreven in het creëren van deze werkelijkheidsillusie. Zijn spel vormt om die reden soms een geruststellende pauze. Je kan even naar adem happen en denken: “Oef, het is toch maar theater.”
Wat We People bij momenten zo onrustwekkend maakt, is juist die vreemde cocktail van feit en fictie. Op het podium heet Zouzou nog steeds ‘Zouzou’ en Mourade blijft ‘Mourade’. Er blijft twijfel omtrent de vraag of de acteurs zelf instaan voor hun harde woorden, of het personage dat ze vertolken, dat doet. Tussen twee nerveuze halen van hun sigaretten door, fulmineren de acteurs-theatermakers tegen het theaterwereldje waar ze zelf deel van uitmaken. Ze hekelen hun rol als ‘voorbeeldallochtoon’. Fragmenten uit romans, zoals La Passion Selon Moi van de ‘nepallochtone’ auteur Paul Smaïl, spekken hun bitse scheldproza met fictieve elementen. Ook wij, theaterliefhebbers die ons graag beroepen op onze tolerante houding, worden aangesproken. Al is dat een eufemisme voor wat eigenlijk je reinste ‘publikumsbeschimpfung’ is. Ben Chikha en Zeguendi werken zich uit de naad om de goede bedoelingen en de ‘political correctness’ van het theaterpubliek grondig onderuit te halen. De toeschouwer krijgt beschuldigingen naar zijn hoofd geslingerd, die soms op het lachwekkende af onredelijk zijn. Een zoveelste scheldtirade die begint met “Jullie, met jullie dikke BMW’s...”, doet mij onwillekeurig denken aan de verroeste tweewieler die buiten trouw op mij wacht.
Welk statement wil Union Suspecte met We People precies maken? Dat ook diep in ons (de soms moegetergde toeschouwers) kleine xenofoobjes schuilgaan? Door met een fel beschuldigende vinger in het donker van de publieksruimte te wijzen, trachten de acteurs ons in het defensief te duwen en onze onderdrukte angst en verontwaardiging ten aanzien van de ander op te delven. Achter het schaapachtige masker van de tolerantie schuilt telkens een bange blanke man, zo lijken ze te willen suggereren. Het is zonder twijfel van het grootste belang om het dogma van de politieke correctheid aan te vallen, maar We People gaat gebukt onder een verlammend fatalisme. De voorstelling hamert erop hoe diep de kloof wel niet is tussen de zogenaamde ‘autochtonen’ en ‘allochtonen’, zonder zelf aan een brug te bouwen.
Of wil We People de veilige afstand opheffen die ons scheidt van de brandende voorsteden? De ‘wij-zij’-tegenstellingen van de straat naar het podium transporteren, door de razernij en het wederzijdse onbegrip quasi ongefilterd te tonen? Dat zou in elk geval enkele loze beschuldigingen verklaren, want, hoe begrijpelijk ook, woede en frustratie zijn zelden goeie raadgevers bij de analyse van samenlevingsconflicten. De muren tussen het theater en de rauwe maatschappelijke realiteit worden in We People neergehaald. De vraag is of dit per se een goeie zaak is. Wat kunstfilosoof Frank Vande Veire over het museum beweert, geldt immers evengoed voor het theaterinstituut: “Het gehele drama van het menselijke bestaan kan er zo indringend worden uitgediept omdat het museum dit drama zelf buiten haar muren houdt.” De enscenering van een politieke toogdiscussie na veel te veel Rodenbachs is evengoed populistisch. We People stemt minder tot reflectie en actie, dan tot moedeloosheid en passiviteit.
www.unionsuspecte.be
