De ambitieus getitelde The Punk Rock Movie opent met de mededeling dat de opnames van de concerten niet geremixt werden om zodoende de authenticiteit en sfeer van de optredens ongefilterd weer te geven. Punk rock zoals het was, dus. Het gebruik van een 8MM-camera benadrukt de ongemedieerde aanpak van Don Letts nog meer. Hij zit de subjecten van zijn documentaire dicht op de huid; letterlijk zelfs, in de shots waarin hij inzoomt op cleavages en kortgerokte of in netkousen gestoken punkmeisjes. Of in de beelden waarin een jongeman zijn borstkas in fijne bloedstrepen zet met een scheermesje.

Als huisdeejay van The Roxy Club was Don Letts dan ook geen buitenstaander. Hij stond met beide voeten in de punkscène en had op die manier toegang tot verscheidene belangrijke spelers in het milieu. Hij is er bij wanneer zangeres Siouxsie Sioux van Siouxsie and the Banshees haar make-up aanbrengt voor een optreden, volgt bands op de tourbus en legt zonder veel poeha druggebruik op film vast. Letts maakt geen deel uit van het establishment of de door punks vervloekte media en slaagt er in een exclusieve, authentieke inkijk te verschaffen.

Hij heeft oog voor de revolutionaire aspecten van de punkbeweging. Het zij via de registratie van agressieve, revolterende optredens die de onvrede met het toenmalige bestel uitdrukken of via beelden van het plaatsen van een drugshot en het ongecontroleerd slikken van medicijnen. Tijdens een optreden slaan zanger en gitarist in op een varkenshoofd om deze aan het einde van het optreden het publiek in te werpen. In de laten jaren zeventig was punk in Engeland op zijn gevaarlijkst en Letts is er bij; met zijn camera, maar zonder waardeoordeel.

Tegelijkertijd brengt Letts de (jeugdige) onschuld van de punks in beeld. Terwijl ze zich stierlijk vervelen, kibbelen ze op de tourbus, halen kwajongensstreken uit, of zetten maskers op. Een band (The Slits) moet eerst zelf alle stoelen aan de kant schuiven alvorens het podium in een school op te kunnen kruipen. Deze momenten staan ver af van het archetypische anarchistische imago en contrasteren sterk met de repercussies van de autoriteiten. De reacties van het gezag tonen zich via afkeurende titels van krantenartikels (o.a. Fear and Loathing in The Roxy) en in een wat dommige ingreep van de politie. Na klachten van passanten halen drie agenten een in de etalage van een punkwinkel uitgestald oor, vinger en neus weg. De glazen bakken met de … plastieken lichaamsdelen verdwijnen zonder al te veel uitleg en de eigenaar dient zich bij de politie aan te melden. De slotbeelden waarin Johnny 'Rotten' Lydon een platenspeler aan diggelen mept, incorporeert de dualiteit van de (muzikale) dreiging en de (net niet of net wel) speelse provocatie in een ironische pose, kenmerkend voor Rottens punkattitude.

De documentairemaker houdt zich afzijdig van dit alles. Het schaarse commentaar verschijnt – net als de namen van de optredende groepen en de songtitels – in een onderschrift. Er is geen voice-over die de kijker begeleidt, deze krijgt een aaneenschakeling van live-opnames en behind-the-scenes footage geserveerd. De vaak ironische ondertitels in schreeuwerige kleuren projecteren af en toe fragmenten uit de songteksten en leveren de enige houvast. Door het ontbreken van mixage is het merendeel van de teksten dan ook zo goed als onverstaanbaar. De al bij voorbaat vaak rommelige muziek komt met deze aanpak, hoe authentiek ook, niet helemaal tot zijn recht. De optredens van bands als The Sex Pistols, The Clash of Siouxsie and The Banshees vormen niettemin de kern van deze documentaire. Letts doet zijn reputatie eer aan door reeds in zijn eerste film de muzikale horizonten van punk te willen uitbreiden. De scènes waarin het spelen van reggae wordt aangeleerd zorgen niet alleen voor een komische noot, maar lopen ook vooruit op latere muzikale ontwikkelingen van (ondermeer) The Clash.

De Do It Yourself-aanpak en de weigering toegevingen te doen, maakt van The Punk Rock Movie een karakteristieke manifestatie van de punkspirit. Don Letts is dan ook doordrongen van het belang van een betekenisvolle tegencultuur, die verder gaat dan louter punk. Deze inspiratie is terug te vinden in het vervolg van zijn werkzaamheden als filmmaker, muzikant en auteur. Don Letts verzorgt momenteel een radioprogramma op BBC 6 en heeft een uitgebreide catalogus muziekvideo’s (o.a. The Clash, P.I.L., Bob Marley) en compilatiealbums achter zijn naam. Zijn documentaire Westway to the World won in 2003 een Grammy en dit jaar kwam zijn autobiografie Culture Clash: Dread Meets Punk Rockers uit.

Als historisch beeldmateriaal is The Punk Rock Movie ongetwijfeld waardevol. We krijgen immers een ‘ongemedieerde’ blik op de interne keuken van een milieu dat al te vaak (door eigen toedoen) lijdt onder het eigen imago. Voor makers van documentairereeksen als The Seven Ages of Rock, onlangs uitgezonden op de BBC (en naar verluid overgenomen door Canvas), is dit waarschijnlijk onschatbaar bronmateriaal. Het ontbreken van een contextualisering en een registratie die de muziek in al haar kracht weergeeft, liet mij wat op mijn honger zitten. De documentaire zal dan ook niemand die nog niet overtuigd was van de relevantie van punk over de schreef halen. Voor mensen die – terecht – geen verder bewijs voor het belang van punk nodig hebben, biedt The Punk Rock Movie niet veel meer dan zeldzaam archiefmateriaal. Een verdienste op zich, maar toch.


Don Letts, The Punk Rock Movie (1978), MuHKA donderdag 12 juli