Gezocht: acteur/actrice (m/v)

Absence van Christophe Girardet is een videomontage die beelden uit films samenbrengt. Elke scène wordt getypeerd door de onzichtbaarheid van een agens, de actie zonder acteur. Dit leidt soms tot een zeer desolate sfeer: een primitieve platendraaier zonder luisteraar of de blik op een gebroken raam met links en rechts gordijnen die hulpeloos hangen mee te wiegen met de wind. Elke link naar een narratief verhaal is afwezig.

Sommige scènes zijn mysterieus: een houten stok die breekt onder een onbekende kracht, vuur dat plotseling, zonder enige aanleiding ontstaat. Op andere momenten wordt Absence eerder humoristisch: de vering van een oude stoel gaat op en neer wanneer een onzichtbaar (of afwezig?) individu herhaaldelijk gaat zitten en weer rechtstaat. Even voordien krijgen we een auto te zien die door niemand bestuurd lijkt te worden. Wie echter goed kijkt ziet nog twee benen die de pedalen bedienen. Het lichaam boven de knieën lijkt weggegomd, als om de toeschouwer een betere blik op het landschap te bieden.

Absence stelt op een pertinente wijze de vraag waar de grens ligt tussen afwezigheid en onzichtbaarheid. Ligt het verschil niet enkel bij onze perceptie? Zien we werkelijk minder als iets of iemand onzichtbaar is, of kijken we net diep(zinnig)er, waardoor we veel meer zien?

Zonneadem

Solar Breath is een video van de Canadees Michael Snow die aanvankelijk zeer eenvoudig en saai lijkt, maar net door die essentiële afwezigheid, enorm intrigeert. De camera blijft de hele video lang scherpgesteld op een geopend raam met een gordijn ervoor. De wind lijkt met het gordijn te spelen, waardoor dit herhaaldelijk even naar binnen waait. Op deze momenten kunnen we een glimp opvangen van de eenvoudige tuin die het achterliggende landschap vormt. Op de achtergrond horen we geluiden die zowel van binnen als van buiten lijken te komen, wat perfect logisch is in een kamer met een geopend raam. We horen geschuifel van stoelen, een kuchende man, fluitende vogels, gerammel van borden en bestek. Na een tijdje dringt het door dat in dit schijnbaar eenvoudige en zeer logische beeld iets niet klopt. Wanneer het gordijn de kamer is binnengewaaid en vervolgens weer naar buiten waait, gaat het immers niet voorbij de raamopening naar buiten, maar slaat telkens weer tegen een afwezig/onzichtbaar doorschijnend vlak aan, alsof er wel gewoon glas in het raam stond. In dat geval kon de wind echter onmogelijk van buitenaf komen. Is de beweging het gevolg van een zuig- en blaaskracht uit de kamer zelf? Neen. De titel van deze mysterieuze video biedt een sleutel tot interpretatie. Als we er immers vanuit gaan dat de zon ademt en de impact van de zon – in tegenstelling tot die van de wind – doorheen ramen gaat, kunnen we de kracht achter deze vreemde beweging detecteren. De uitademende zon stuurt dan het gordijn de woonkamer in. Wanneer de zon inademt slaat het gordijn gewoon terug tegen de binnenkant van het venster, waartegen het aangezogen blijft tot aan de volgende uitademing. Michael Snow laat in Solar Breath op betrekkelijk eenvoudige wijze zien hoezeer betekenis tot stand kan komen doorheen het onzichtbare.

Fantoompijn

Matthias Müller heeft met Phantom een film gemaakt die als gegoten in de thematiek van deze Artefact past. Gordijnen en ramen gaan open en toe alsof het een lieve lust is. Er wordt gesluierd en ontsluierd, verhuld en onthuld ad infinitum. Phantom draait helaas iets te veel uitsluitend rond een constante mysterieuze spanning zonder meer. We zien voornamelijk vrouwelijke personages (waarschijnlijk net zoals bij Absence afkomstig uit samples uit oude films) voor opengegooide ramen en deuren. Het is niet echt duidelijk of ze hun blik op de wereld werpen of zich er net voor afsluiten. Men kan zich de vraag stellen of de personages zich willen verbergen voor een zichtbaar of onzichtbaar gevaar. Moeten we een geest als een onzichtbaar, of een simpelweg onwezenlijk wezen beschouwen? Is Müllers fantoom wel een geest, of is het een afwezigheid, en dus een soort van waanvoorstelling?

Het paparazzi-effect

Close Up,is een installatie die het beste werkt wanneer ze individueel wordt bezocht. Rafael Lozano-Hemmer presenteert op een beeldscherm een mozaïek van opnames van vorige bezoekers. Na even zoeken en tasten wordt duidelijk dat men als bezoeker de weergave van de beelden op het scherm bepaalt door zich rond te bewegen in de ruimte. Wie lang genoeg blijft kijken, kan zijn eigen beeld terugvinden tussen de honderden miniclose-ups. Close up kijkt u met uw eigen blik terug in de ogen. Met een glimlach om de lippen treed ik buiten en kruis de volgende bezoeker, me afvragend of ze me zal kunnen identificeren.

De tweede editie van Artefact biedt een gevarieerd programma dat tegelijk een coherent geheel vormt. De programmabrochure geeft een gouden raad mee die op alle werken van toepassing is: “Zie of zie niet, maar kom en kijk…”. Artefact drukt de toeschouwer dit jaar met de neus op zijn verantwoordelijkheden: ook uw aanwezigheid bepaalt immers mee de inhoud van het festival.