Aan de inkomhal kan je niet ongemerkt voorbijgaan aan een bedreigend uitziende bolvormige structuur. Dit futuristisch aandoend oorlogstuig van Jonathan Schipper [US] heeft de naam Invisible Sphere [2005] met zich meegekregen. De bolvormige sculptuur bestaat uit 215 monitors en evenveel camera’s. Het grote gevaarte absorbeert en registreert alles rondom zich. De camera’s zijn als tentakels die elke vierkante centimeter in de ruimte observeren. Het ding lijkt dan ook elk moment uiteen te kunnen spatten omdat de ondraaglijke drang om alles in zich op te nemen elk moment te overweldigend kan worden. Snel wegwezen is de boodschap.
In de studio’s van het STUK hebben Thomas Soetens en architect Kora Van den Bulcke [BE] een virtuele omgeving gecreëerd. Als bezoeker kan je er in contact komen met andere virtuele avatars die eveneens op het netwerk zitten. Wim Janssen [BE] tast ook de grenzen af tussen game en realiteit. Deze installaties volgen wel de thematische rode draad van het festival, maar ze blijven toch de vreemde eend in de bijt door hun nadrukkelijke link met de gamewereld. Ook de kunstenares Sam Taylor-Wood [UK] eigent zich een apart eiland toe binnen het festival. Deze expo loopt nog door tot in april en heeft dus binnen het festival tijdelijk een plaatsje toegewezen gekregen. De opgelegde context maakt dat er wat magie ontglipt aan de toeschouwer tijdens Artefact, het loont de moeite misschien nog eens een bezoekje te brengen na het festival.
In de Paviljoenzaal is een andere sfeer voelbaar. Vier houten containers staan in de ruimte opgesteld, daartussen bevinden zich nog andere installaties en videowerk. De containers fungeren als kleine contemplatiekamertjes, afgezonderd van de rest van de zaal geven ze de toeschouwer de gelegenheid in alle rust het werk te observeren.
Drie van deze geïsoleerde ruimtes worden ingenomen door werk van Maurice van Tellingen [NL], dat bestaat uit schaalmodellen van erg huiselijk aandoende taferelen. Deze driedimensionale schilderijen – zoals hij ze zelf noemt - veruiterlijken een bekende en vertrouwde omgeving. Venster [2006] toont een stukje van een leefruimte waar een venster openstaat. Het geluid van de straat geeft je de indruk dat er mensen aanwezig zijn, maar het gordijn ervoor weerhoudt je van elk contact met de levendige buitenwereld. Het isolement is groot. Er is Monitor [1999] dat een anonieme trappenhal in een appartementsgebouw toont. De tapis-plain op de grond en de groezelige verlichting maken het geheel toch niet zo voorspelbaar als het lijkt. Bij Loud speaker [2005] komen de klassieke symfonieën je tegemoet vanuit een minimalistisch aandoende ruimte, bestaande uit een kast met daarop twee kleine luidsprekers. Je voelt je als Alice in Wonderland die haar eigen leefwereld is ontgroeid, waar de onderlinge verhoudingen de logica niet meer volgen. Je wordt geconfronteerd met de onmogelijkheid de ruimte te betreden. Als toeschouwer word je gereduceerd tot getuige van een kleine peepshow in andermans gedachten en herinneringen, en wacht je gespannen een dramatische wending in het verhaal af. Maar het besef van tijd lijkt hier onbestaande, het wachten kan dus eindeloos lang duren. Als in een eindeloze lus, lijkt datzelfde fragment dat we te zien krijgen zich steeds te herhalen.
Michael Snow [CA] toont een heel ander venster dan dat van Maurice van Tellingen in zijn videofragment Solar Breath [2002]. Hier hoor je niet het geluid van de buitenwereld, maar komen de geluiden vanuit het huis. Rinkelende glazen, borden en messen laten je vermoeden dat dit een alledaagse momentopname is. Ook hier staat een venster open. De gordijnen laten zich met de wind mee bewegen, af en toe vang je een glimp op van de wereld daarbuiten. Maar hoe langer je naar de dansende gordijnen kijkt, hoe minder vanzelfsprekend het tafereel wordt.
De Paviljoenzaal toont ook drie werken van Jim Campbell [US]. Het zijn elektronische sculpturen die enkel uit LED-lichtjes bestaan.
Divide en Reconstruction [2002] behoren tot de reeks Ambiguous Icons. Beide werken tonen een schaakbord vol lichtjes die aan en uit gaan. Maar dit uiterst eenvoudige binaire systeem krijgt plots een andere betekenis door de matte plaat die voor het lichtpatroon is geplaatst. De lichtjes worden pixels die deel uitmaken van een beeldfragment. Je wilt geloven dat je contouren en schimmen kan ontwaren, je kijkt ernaar zoals je graag iets wezenlijks wil herkennen in voorbijkomende wolken. De verbeelding wordt aan het werk gezet; je herkent een straatscène op het ene scherm, golven op zee op het andere. Maar het werk laat ook hier niet toe om toenadering te zoeken. Vanaf het moment dat je dichtbij staat, veranderen de filmische fragmenten in een abstract lichtveld. Het is net zoals een reclamebord dat compleet onleesbaar wordt wanneer je er vlak voor staat. Home movie [2006] wijkt enigszins af van de andere twee voorgaande sculpturen. Hier wordt het licht naar de muur toe geprojecteerd, waar zenuwachtig bewegende schaduwen zichtbaar worden. Campbell tracht de zielloze aard van het technologische te weerleggen. Maar zijn deze uiterst esthetische en poëtische sculpturen een antwoord?
In de laatste container maakt Rafael Lozano-Hemmer [MX-CA] met Close Up [2006] een registratie van iedere toeschouwer die voor het scherm staat. De beweging die je maakt, veroorzaakt een golvende beweging in een fotomozaïek van honderden andere vorige bezoekers die gefilmd zijn. Je wordt gecapteerd door de camera en in het geheugen opgeslagen, zonder dat we er ons bewust van zijn. Je wordt in honderdvoud op het scherm getoond, zonder dat we dat echt willen. Maar al snel zie je ook andere voorgaande bezoekers in het mozaïek verschijnen en blijf je staren naar het scherm. Het kijken naar anderen werkt verslavend, de aantrekkingskracht is te groot. Close Up functioneert niet zonder zijn bezoeker en is eveneens verslaafd aan het registreren van elke persoon die het voor zijn lens krijgt. Zijn geheugen zit vol portretten van mensen en lijkt ze willekeurig terug uit te spuwen op het beeldscherm. Close Up put uit zijn eigen geheugen en speelt tegelijkertijd in op het nu. Het beeldscherm is niet statisch van aard, maar bevindt zich in een continue staat van verandering.
The Incredible Nightlife in the Tropical Forest [2007] is de titel van de installatie van Wesley Meuris [BE], opgesteld in de Ateliers van het STUK. Twee nachtkooien en een viertal aquaria kan je in de donkerte ontwaren. Deze kooien zijn voortgekomen uit een zoölogisch classificatiesysteem voor dieren dat Meuris heeft ontworpen, steeds afgestemd op de noden van elk type dier en het kijkcomfort van de bezoeker. De kooien zijn erg esthetisch verantwoord, stuk voor stuk zijn ze met grote precisie ontworpen. Een verklarende tabel over het ritme van het aan-en uitschakelen van de lichten in de kooien komt overtuigend over. Het enige wat je als bezoeker nog kan doen is wachten op de dieren. Maar wanneer de ogen gewend zijn geraakt aan de duisternis, besef je dat je nooit een dier zal te zien krijgen. Vooral bij het aanschouwen van het aquarium valt de verpletterende leegte – buiten de aanwezigheid van water en zand - niet tegen te spreken.
Binnen het installatieparcours word je steeds opnieuw geconfronteerd met het grote verlangen om te zien. Dit willen zien wordt niet altijd ingelost. Het gordijntje in Venster van Maurice van Tellingen zal nooit opzij geschoven worden, we zullen nooit dieren in de kooien en aquaria van Wesley Meuris kunnen bekijken. Onze verbeelding maakt dat we in het aan-en uitgaan van eenvoudige LED-lichtjes figuren en vormen willen herkennen. We zijn gefascineerd onszelf 100 keer in miniatuurvorm te zien op het scherm van Rafael Lozano-Hemmer, en we blijven kijken omdat de voyeur in ons ook de andere gefilmde bezoekers wil bestuderen. Ook de 205 schermen van Invisible Sphere maakt van ons een verslaafd ziener, niet beseffende dat we weliswaar zelf onderwerp geworden zijn van vele andere kijklustige ogen. Zien en gezien worden. Zichtbaarheid en onzichtbaarheid. Aanwezigheid en afwezigheid. Het is een alom bekend thema dat ondanks de veelheid aan invalshoeken op dit festival toch een festijn is voor de zintuigen, die net gespaard zijn gebleven van een zintuiglijke indigestie.