Wanneer u door de gangen van deSingel slentert, op zoek naar de zaal van de voorstelling die u wilt bijwonen, moet u zich niet te zeer vergapen aan de architecturale bijzonderheden van het gebouw. Het valt inderdaad niet te betwisten dat deze kunstcampus soms opvallende gelijkenissen vertoont met het schuine en overhellende decor van Wienes Das cabinet des dr. Caligari. Maar verwijl toch ook even tussen de rode en de blauwe zaal en laat u beroeren door de foto’s van Kurt Van der Elst. Gedurende het hele Theaterfestival herbergt deSingel met de tentoonstelling jardin/cour enkele hoogtepunten uit het werk van deze theaterfotograaf.
In 1991 vindt officieel de eerste editie van Het Theaterfestival plaats maar het jonge festival heeft dan al een bewogen geschiedenis achter de rug. De drang een kwalitatief theateraanbod te serveren aan iedereen die daar behoefte aan heeft, wordt doorheen de jaren op verschillende wijzen geconcretiseerd. Aan het woord is Arthur Sonnen, groot geworden bij het Holland Festival, theaterfanaat voor het leven en jarenlang directeur van Het Theaterfestival.
Dit is al mijn tweede artikel voor de Dagkrant. Mijn eerste ging over 1990 maar dat mocht de prullenbak in nadat ik op mijn vingers telde en ontdekte dat twintig jaar Vlaams Theaterfestival zijn oorsprong kent in 1991. Het jaar ervoor was uit de kunst, dat kan ik u nu wel vertellen. TV-series als Seinfeld en Twin Peaks zagen het levenslicht. MC Hammer rapte van Can’t touch this en Goodfellas van Scorsese - met de klasbakken De Niro, Liotta en Pesci - speelde op het witte doek. Ook gebeurde er in 1990 veel meer dat aan de actualiteit gelinkt kan worden. Er werden mensen vertrappeld in Mekka en olie lekte (Exxon Valdez) in Alaska. Maar daar gaat het dus nu niet om. 1991!
Uit het afgelopen seizoen puurde criticus-docent Karel Vanhaesebrouck, samen met actrice Manja Topper en performer Bernard Van Eeghem, de keuze van Het Theaterfestival. Aan de vooravond van deze editie peilden we naar enkele van zijn theateropvattingen.
Op de openingsavond van het Theaterfestival spreekt elk jaar een kunstenaar zijn of haar State of the Union uit. Dat kan een balans zijn van hoe het met het theater gesteld is, een manifest over waar het naartoe moet, een analyse, een voetnoot, een frisse wind, iets anders. Voor de twintigste editie van Het Theaterfestival is het de beurt aan Benjamin Verdonck maar de Dagkrant kon niet wachten tot hij op het podium klom. In een gesprek gaf hij ons dinsdagavond al een preview van wat hij in zijn State “mogelijk gaat vertellen” (bij het afnemen van dit interview was zijn tekst in het geheel nog niet klaar).
De referentie naar architectuur is de hedendaagse kunst niet vreemd. Artiesten allerhande documenteren de woonst, het stedelijke of de publieke ruimte als een veruiterlijking van het maatschappelijke leven, of thematiseren het bouwen an sich als een bemiddeling van sociale en politieke relaties. De collectieve toevlucht naar architectuur is dan ook niet geheel verwonderlijk. Zoals kunstcriticus Wouter Davidts recent aangaf, vormt de architecturale belofte van permanentie, zwaarte en materialiteit een vehikel van verzet tegen de algehele verijling en vervreemding van de hedendaagse beeldcultuur (1). Architectuur wordt meer dan eens binnen artistieke registers toegeëigend als een culturele expressie van de 'echte' wereld, daar waar de realiteit gaandeweg verglijdt in een mist van simulacra en simulaties.
Het seizoenseinde is voor twee operahuizen alvast geen reden om mentaal al op vakantie te gaan. Zowel in de Brusselse Munt als in De Nederlandse Opera staan twee ambitieuze producties geprogrammeerd. Brussel heeft de Poolse ster-regisseur Krzysztof Warlikowski in huis gehaald voor Verdi's Macbeth. Amsterdam brengt de wereldcreatie van A Dog's Heart, een opera van Alexander Raskatov geregisseerd door het Britse wonderkind Simon McBurney.
Sinds de jaren negentig is er een levendige cultuur ontstaan rond oude spelcomputers, zoals de Gameboy en Atari. Computers die overbodig lijken, worden liefdevol uit elkaar gehaald, gehackt en hergebruikt om (live) muziek mee te maken. Terwijl de rest van de wereld zijn oude spelcomputer zo snel mogelijk inwisselt voor een nieuw model, omarmen bepaalde kunstenaars juist de beperkingen van een oud toestel. Rond dit fenomeen retrotechnologie heeft het iMAL de expositie Playlist: Playing Games, Music, Art geopend.
The old garage space of Lokaal 01 is dusky and a bit chilly, it seems empty and swept out. But on entering I am immediately drawn to three middle-sized paintings hung prominently on the back wall. On the right two paintings of a water jug are hanging next to each other. They are loosely painted with wide brushstrokes and thin paint. Their style is swift; parts of the greyish canvas are left untouched, while the image is minimally indicated by a bold line that draws its contour.
Het Graphic Design Festival Breda (GDFB), dit jaar de tweede editie, blaast een aangename fluisterbries door de stad. Je moet als bezoeker weten waar je moet zijn, maar dan wordt je moeite ook ruimschoots beloond.
Twee mannen. Daar vat je het volledige scènebeeld van Still Standing You mee samen. En bakken spelplezier. Want in hun nieuwe dansvoorstelling doen Pieter Ampe en Guilherme Garrido vooral waar ze zelf zin in hebben. En of dat dan past binnen wat je mag verwachten van een hedendaagse dansvoorstelling?
In 2008 publiceerde het S.M.A.K. in samenwerking met het Museum van Bommel van Dam en P-Pers Publishers een bijzonder fraai boek over het werk van de Nederlandse conceptuele kunstenaar en ‘dode monochromenschilder’ Loek Grootjans. In aansluiting daarbij loopt in datzelfde S.M.A.K. nog tot 16 mei onder de titel Leaving Traces, een tentoonstelling van drie grote installaties die de vele facetten van Grootjans’ intrigerende en inspirerende oeuvre tonen.
Ronald Detige (1978) is een jonge kunstenaar die op zoek is naar zijn eigen taal en die daarbij de twijfel niet uit de weg gaat. Terughoudendheid, fragiliteit en breekbaarheid zijn inherent aan zijn taal. Maar ook humor komt telkens terug.
'The Cemetery of Reason' is een overzichtstentoonstelling van de Amerikaanse kunstenaar Ed Templeton (°1972). De kunstenaar brengt meer dan 1.200 foto's, schilderijen en sculpturen die hij de afgelopen vijftien jaar creëerde. De tentoonstelling focust op zijn eigen leven en dat van de mensen die hem omringen. Hij portretteert zichzelf en zijn vrouw Deanna, vrienden, familie, en de vele mensen die hij ontmoet tijdens zijn skateboard tournees. Ook willekeurige straatfoto's zijn zeer present aanwezig in zijn werken. Dikwijls beschrijft Templeton zijn werk met anekdotes, gevoelens en gedachten om de bezoeker een verdiepend beeld te geven. Een verhaal dat het autobiografische overstijgt en sociaal- maatschappelijke fenomenen zonder schroom noch vingerwijzing blootlegt. Voor UrbanMag bracht ik een bezoek en kwam danig onder de indruk van ’s mans werk.
El Greco of De Griek. Zijn echte naam? Domenikos Theotokopoulos. Mocht u daar nog nooit van gehoord hebben, geen nood, velen zijn met u. De Brusselse Bozar nam het initiatief om deze uitzonderlijke meester te tonen aan het ruime publiek. Voor de meeste mensen is deze naam geen onbekende, voor anderen is het verbazend hoe modern zijn werken lijken. Vaak stoot je op ongeloof wanneer zijn sterfdatum, 1614, in het gesprek weerklinkt.
Wat als niet alleen uw geliefde maar ook het paasklokje u ’s morgens hartelijk begroet, uw flirtzieke kat plots haar ziel bij u wil blootleggen en u de noodkreten van de bomen op uw laan kan ontcijferen? Stel u voor te ervaren dat werkelijk álle materie bezield is, zowel rots als plant, zonder onderscheid in rang. De wereld zou op zijn minst een levendige boel (op zijn meest een helse kakafonie?) wezen, opnieuw betoverd met wondermooie taferelen. Net als in een animatiefilm zouden mensen ook emotioneel verbonden zijn met hun directe omgeving. Heel gewoon is dat, alsof het medium film die relatie transformeert. Dergelijke metamorfose wordt ook binnen de beeldcultuur afgetast. Het hedendaagse kunstbetoog Animism doorboort op kritische en eigenzinnige manier de heersende, typisch ‘moderne’ betekenis van het concept animisme. Aangedreven door wijzigende politieke constellaties, ecologische crises, technologieën en macht-verschuivingen, probeert de tentoonstelling nieuwe vormen van engagement aan te gaan met de geschiedenis en de realiteit. Wat overblijft, is een visueel sterke hypothese die opnieuw laat dromen van een wereld waarin alles leeft en alle leven één is.
De Vlaamse Opera is terug van weggeweest! Begin maart werd de komst van een nieuwe chef-dirigent aangekondigd, Dmitri Jurowski, en ook de nieuwe producties uit de Tsjaikovski-cyclus laten weer van zich horen. Ondanks krappe budgetten en de weinig ambitieuze Vlaamse visie op cultuurbeleid wordt bij de Vlaamse Opera gewerkt aan een open huis dat probeert om de operaklassiekers te laten aansluiten bij de wereld van vandaag. Allemaal dankzij de Zwitser Aviel Cahn. Sinds vorig seizoen staat de jongste opera-intendant van Europa aan het roer van één van onze Vlaamse culturele vlaggenschepen en het moge ondertussen duidelijk wezen dat de kapitein zijn schip niet rustig in de haven wil laten liggen.
Het is een alom gekende, vervelende, sociale situatie: je bent goed op dreef tijdens een boeiende conversatie (die dreigt te ontaarden in een monoloog) tot je woordwaterval op een bepaald moment stokt omdat je niet op het juiste woord kan komen. Want, bestaat er wel een woord voor … ? Soms schiet de Nederlandse taal gewoon tekort. Of, zoals Stijn Meuris het zo mooi weet te verwoorden: soms zit een mens met een moeilijk te omschrijven gemis in het verbale deel van zijn hoofd. Een lacune in zijn innerlijke bibliotheek, een waar manco. En daar moet dringend iets aan gedaan worden. De luisteraars van het Klara-ochtendprogramma Espresso voelden deze noodzaak en schoten te hulp. Het leuke Woordkramerij-woordenboekje is het resultaat van hun maandenlange, creatieve gewroet.
Karl Marx wist het al: cultuur is de bovenbouw van de economie. Als het economisch goed gaat, bloeien de kunsten en als de knip op de portemonnee moet, dan deelt ook de cultuursector in de klappen. Het duurde een kleine eeuwigheid voor de Europese hoofdstad eindelijk zijn eigen centrum voor hedendaagse kunst kreeg, en nu dreigen administratieve en financiële onduidelijkheid het centrum voortijdig te sluiten. Het Wiels vestigde zich nochtans snel met een stevige reputatie tussen de andere centra voor hedendaagse cultuur in België. Vorig jaar bijvoorbeeld ging de nieuwe reeks schilderijen van Luc Tuymans er in première en ook werk van Ann Veronica Janssens was er de afgelopen maanden te zien.
Nog tot 14 maart loopt in het Gentse S.M.A.K. een wat ongewone maar bijzonder boeiende tentoonstelling. Onder de titel GAGARIN, the Artists in Their Own Words worden de eerste tien jaargangen van het gelijknamige tijdschrift gepresenteerd en geconfronteerd met kunstwerken van enkele van de vele kunstenaars die reeds in het eigenzinnige kunstblad aan bod zijn gekomen.
Eindelijk nog eens naar buiten, waar het theater zich altijd heeft afgespeeld. Met de hele groep toeschouwers gaan we op pad en gaan het metrostaion Yser binnen, net buiten de muren van KVS. Het is hier waar het echte Brussel opleeft: clochards, prostituees, migranten, culturele Vlamingen, nieuwsgierige toeristen...
Jaarlijks vindt in Leuven het Artefact Festival plaats. Pieter-Paul Mortier is voor het vijfde jaar op rij curator van dit festival voor kunst en media, en heeft er ondertussen zijn eigen stempel op gedrukt. Een gesprek over het huidige thema 'On Gaps & Silent Documents' en over de rode lijn die door alle festivaledities loopt. "De kunstenaars zijn er niet voor ons, wij zijn er voor hen."
Al meer dan tien jaar staan Eric Joris en CREW garant voor baanbrekende performances op de grens van theater, film en nieuwe media. Project per project sleutelt het Belgisch gezelschap aan een unieke technologie die de toeschouwer in staat stelt zelf deel te nemen aan een verhaal. Ook in CREW's nieuwste voorstelling, Line-Up, word je met een videobril en hoofdtelefoon door een fantastische wereld geleid op de grens van het (onaan)tastbare. En dat roept vragen op. Over theater, over nieuwe technologie en over de plaats van de mens in een wereld die steeds sneller draait.
In de 17e eeuw ontstond in Antwerpen een nieuw genre in de schilderkunst: de kunstkamer. Deze schilderijen tonen kamers boordevol kunst, musea in het klein voor de ware kunstliefhebber. Het Rubenshuis brengt een klein maar bijzonder mooi ensemble kunstkamers samen van Frans Francken de Jonge, Jan Breughel de Oude, Willem van Haecht en David Teniers de Jonge.
Begin dit jaar werd in Shanghai het kunstenaarsgezelschap MadeIn opgericht. De naam verwijst naar het herkomstlabel ‘Made in’, maar betekent hetzelfde als ‘zonder dak’ in het Chinees. Meesterkunstenaar achter dit alles is Xu Zhen (°1977), een provocerende artiest die de regels van de kunst graag hertekent met een zeer persoonlijke invulling van wat kunst dient te zijn. Samen met Europalia kunnen we nu ook in het S.M.AK. kennismaken met Xu Zhen en Madeln. Of de kunstenaar zelf zijn opwachting zal maken is zeer de vraag, want vliegangst houdt de man aan de grond. Voor Urbanmag bracht ik een bezoek aan de tentoonstelling.
“Ik heb geld en iedereen moet het weten!” Een leuze die nooit echt is weggeweest. Al eeuwen lang halen we alles uit de kast om toch maar beter te doen dan een ander. Cornelis van der Geest (1555 – 1638) was geen uitzondering. Hij riep Willem van Haecht bij zich en liet zijn collectie op 3 doeken vereeuwigen. Voor de eerste maal in de geschiedenis worden ze samengebracht en zijn ze te bezichtigen in het Antwerpse Rubenshuis.
De economische crisis is bijna ‘voorbij’ en sommigen hebben het nog niet gevoeld of erger nog, ze weigeren over de crisis te spreken. En als er dan crisis zou zijn, dan komt het goed want dan kan men rekenen op het kapitalisme. Betere tijden en geld zijn terug in een mum van tijd.
Pf! Het S.M.A.K. verwacht van me dat ik een blogbijdrage lever over de retrospectieve Plans d’évasion van de Belgische 'multimediale beeldhouwer' Michel François. Nou, het kan ernaar fluiten! Had het museum zijn vers gerekruteerde pennenridders maar even grondig moeten screenen. Dan was al subiet aan het licht gekomen dat ik een vluchtgevaarlijke escapist ben: telkens als ik het apocalyptische tweespan Verplichting & Verantwoordelijkheid zie opdoemen, pak ik nog vlugger mijn biezen dan een schrijnwerker die Jan De Cock per ongeluk 'collega' heeft genoemd.
De Noorse pianist Leif Ove Andsnes was even in het land om in Europese première zijn versie van Moessorgsky's Pictures from an Exhibition voor te stellen. Hij kreeg daarbij de hulp van de jonge Zuid-Afrikaanse kunstenaar Robin Rhode die op 6 projectieschermen zijn ding mocht doen. Samen wilden ze de grenzen van het klassieke concert verleggen. Daar zijn ze jammer genoeg niet in geslaagd.
“Als, als, as, asse, asse. Asse zijn verbrande kolen, daar zedde niks mee.” Raymond, geboren en getogen Antwerpenaar en hoofdpersonage van Zeewater is zout, zeggen ze beseft maar al te goed dat een leven vrij van spijt onmogelijk is. In het licht van die opvatting lijkt achterom kijken dan ook een zinloos tijdverdrijf. Toch zijn we blij dat Simone Lenaerts zich er in haar debuutroman aan gewaagd heeft, want ze bewijst zo dat geschiedenis soms brandend actueel kan zijn en dat verandering niet noodzakelijk gepaard gaat met vooruitgang.
Lang kan Walter van den Broeck niet gewacht hebben om met het schrijven van zijn Terug naar Walden aan te vatten. Een dik jaar nadat de financiële en economische crisis losbrak, ligt zijn literaire verwerking ervan al netjes gedrukt, gebonden en verkoopsklaar in de boekhandels. Men moet het ijzer smeden wanneer het heet is. Een zeer vermakelijke en venijnige roman is het geworden, een slinkse afrekening met de hebzucht en hubris van de bankier en een felle kritiek op het ongebreidelde kapitalisme. Maar overtuigt het ook? Is het reilen en zeilen van de wereldeconomie niet een wat droog, in de ogen van velen zelfs saai onderwerp voor de literatuur?
Boksen, het is een zware sport. Je traint hard om fysiek in topconditie te zijn. Je moet extreem beweeglijk zijn om klappen te vermijden. Krijg je toch slaag, dan ben je best stevig gebouwd of heb je op zijn minst een taai gestel. Ook mentaal sta je sterk. Niet enkel tijdens de wedstrijd, maar ook erna. Want winst is niet gegarandeerd, je krijgt één kans op twee. Wie verliest moet verder trainen. En ascetisch leven: geen sex, drugs en rock 'n roll. Maar wat gebeurt er als een bokser gaat schilderen, of een schilder gaat boksen?
Moet een kunstenaar maatschappelijk geëngageerd zijn? Ik vind van niet. Hij heeft tenslotte al een engagement ten aanzien van de kunst. Hij verplicht er zich toe om een bijdrage te leveren aan de kunstgeschiedenis. Die opgave is zwaar genoeg, waarom zou hij er nog problemen als armoede, oorlog en honger bijnemen? Trouwens, welke vorm moet dat engagement dan aannemen? Als zanger kan je een protestsong schrijven, cineasten filmen de rauwe werkelijkheid, een schrijver schrijft een aanklacht. Maar wat doet pakweg een schilder? Erover schilderen?
Less is more en dat bewijst schrijver-regisseur Duncan Jones zonder twijfel met zijn eerste scifi-boorling Moon (2009). In slechts 33 dagen en met een beperkt budget wist hij een melancholische en beklemmende film af te leveren, niet in het minst dankzij rasacteurs Sam Rockwell en Kevin Spacey.
In het kader van Connections, een internationaal theaterproject dat samenwerking tussen verschillende generaties kunstenaars en disciplines bevordert, ging Dirk Pauwels de uitdaging aan om met jong talent een voorstelling klaar te stomen. De vijf kunstenaars uit evenveel windstreken die hij bijeen bracht vertellen het verhaal van hun onderlinge confrontatie in Five People. In een spanningsveld tussen af- en aanwezigheid, tussen harmonie en dissonantie gaan ze na wat het vandaag betekent om als groep samen kunst te maken.
Een ontwikkeling die al langer bezig is op het gebied van de digitale media - maar nu ook echt begint door te sijpelen in allerlei niveaus van de maatschappij - is het principe van DIY, ofwel Do It Yourself. Op de POST-FLUX conferentie, die op 6, 7 en 8 november in Brussel plaatsvond, werd duidelijk dat technologie een grote invloed heeft op de huidige kunstpraktijk. Binnen de kunstwereld pikt men dan ook gretig in op dit DIY-fenomeen.
We mogen nog zo hard proberen om de tijd tegen te houden, uiteindelijk raken we alles kwijt. Onze bezittingen, onze geliefden en uiteindelijk onze eigen lichamen.
‘Sommige beelden zijn niet aangeraden voor gevoelige bezoekers, niet in het minst voor kinderen’. Deze fotografische wandeling doorheen de tijd, van de uitvinding van de fotografie tot nu, capteert inderdaad momenten die vaak een absoluut weerzinwekkend gevoel opwekken. Door het beeld op zich. Maar ook omwille van de context die, ongewoon voor een fototentoonstelling, een even belangrijke plaats opeist. Een context die het beeld meer zeggingskracht geeft dan de spreekwoordelijke duizend woorden. Want niets is wat het lijkt. Zo getuigt elk beeld van een ophefmakende controverse, van juridische tot meer morele inslag, die aanleiding gaf tot een rechtszaak of een maatschappelijk debat op gang bracht. Een oefening in anachronistisch kijken.
Pavol Liska en Kelly Copper, de spilfiguren van The Nature Theater of Oklahoma (NTO), zijn gefascineerd door theater. Als medium bij uitstek van het dagelijkse leven blijft het hen met nieuwe vragen bestoken. Hun gezelschap, dat zijn naam ontleende aan Kafka, verliest zich dan ook graag in de talloze ongekende mogelijkheden van hun kunstvorm. Op Almost Cinema in de Gentse Vooruit bespeelden ze met Rambo Solo de grens tussen boek, film en persoonlijke beleving. Of hoe het navertellen van een film weer uniek theater kan opleveren.
Een allegorie is een vorm van beeldspraak, die een hele zin of meerdere zinnen wordt volgehouden, in tegenstelling tot de metafoor, waarbij één woord door een beeld wordt vervangen. De Iraaks/Nederlands/Belgische Rodaan Al Galidi schrijft vanuit zijn Iraakse verteltrant allegorische teksten in het Nederlands, zowel romans als gedichten. Als we zijn nieuwe roman 'De autist en de postduif' beschouwen als een allegorische roman, dan is dat vooral omdat hij de Nederlanders beschrijft als een oersaai, bijbelvretend, simplistisch volkje van duivenmelkers. Maar er zijn meerdere redenen te bedenken waarom het procédé in deze roman niet werkt.
In vogelperspectief een zwartwitillustratie van een kat rustend op een tafel met twee stoelen, waarvan één alvast vooruitgeschoven. Een anoniem personage staat klaar om aan te schuiven. Je ziet alleen de benen en een stuk van de badmantel. De auteursnaam in witte letters. De titel in rooie letters. Het typeert de statische wereld van Krijn Peter Hesselink. Ik was niet mals voor zijn debuutbundel 'Als geen ander'. Zijn tweede 'Stil Alarm' vertoont wat beterschap. Er is flink gewied in woordenschat en beeldtaal, er is een gerijpte dichter aan het woord. In sommige gedichten lukt het om een wereld op te roepen voobij het triviale, dat het debuut van Hesselink kenmerkte. Toch ontwringt 'Stil Alarm' me een luide geeuw van verveling. Het talent van Hesselink is inconsistent.
De huidige tentoonstelling ‘Sculpturaal’ die naast de overzichtstentoonstelling van Raf Buedts plaatsvindt, brengt een aantal hybride sculpturen uit de SMAK-collectie samen en zet het oeuvre van Raf Buedts in een ander perspectief.
En dat de schaduw voor extra textuur zal zorgen, zo verzekert de gids ons. Pal om acht uur steekt een groepje van een twintigtal mensen van wal, op ontdekkingstocht doorheen het betoverende Antwerpse Middelheimpark. Dit openluchtmuseum, dat sinds 1950 opmerkelijk werd uitgebreid en nog steeds aangroeit, bezit een schitterende verzameling moderne en hedendaagse beeldhouwkunst, van Rodin tot het heden. Ook deze editie van ‘Kunst om 8’, met de titel Untitled door gastcurator Stef Kamil Carlens, belooft een spannende avond voor jongeren in dit Antwerps museum, mét openlucht effect. Geen beeldenstorm, maar wel een zorgvuldig samengestelde selectie aan beeldhouwwerken die samen het verhaal van het park inleiden.
Het Louvre wijdt tot en met 4 januari een tentoonstelling aan de 3 grote meesters van de 16e eeuwse Venetiaanse schilderkunst. De periode die belicht wordt gaat van 1540 tot en met 1594, het jaar waarin Tintoretto als laatste van de 3 overlijdt.
Het Toneelhuis maakt zijn naam en reputatie waar en blaast het nieuwe seizoen leven in met een trefzekere klassieker. De combinatie van Guy Cassiers, Malcolm Lowry en Josse De Pauw vereist volle zalen. Het verassend gemengde publiek komt en kijkt, in absolute stilte. Uit ontzag of twijfel, overdonderd of verveeld?
Moet uw echtgenoot de laatste tijd steeds vaker overwerken? Pleegt hij stiekeme telefoontjes die stilvallen vanaf het moment dat u de kamer betreedt? Of zijn er andere schijnbaar opvallende aanwijzingen dat uw man overspel pleegt? Hij is lang niet de enige. Zowat iedereen doet het. Want, ‘het civilisatieproces van de mens is niet afgelopen zolang de drift nog bestaat.’ Aldus Arthur Koenen, privédetective met als specialisatie dierentuinen en overspel. Via deze protagonist waagt Dirk Kurbjuweit zich in Niet de hele waarheid aan het gevoelige onderwerp van echtbreuk. De populaire auteur-journalist verhoogt bovendien de inzet door de Duitse politiek als strijdtoneel te kiezen. Het resultaat is een intrigerend verhaal over een onderzoek zonder moord, maar niet zonder slachtoffers.
Absurd! Dat is het enige predikaat dat ik kan bedenken bij de banvloek die de lijkenpikkers van het Vlaamse pontificaat uitspraken over de zelfgekozen dood van Hugo Claus. Anderhalf jaar later pivoteert getande raadsels van Patrick Conrad rond dit heikele thema. Claus zelf zou versteld staan over hoeveel dood zijn leven overschaduwt.
Acht romans, waarvan een proloog, vier volwaardige episodes (een ervan in twee delen), een apocrief gepubliceerd fragment en een intermezzo. Zo ver staat A. F. Th. van der Heijden reeds met zijn cyclus De tandeloze tijd, maar een vijfde episode alsook een epiloog staan nog in de steigers. De veelgerespecteerde en alom geroemde auteur staat er echter om bekend zijn cycli – naast De tandeloze tijd is er ook Homo duplex, waarvan reeds vier delen in de rekken van de betere boekhandel – niet op voorhand uitvoerig te plannen; hij volgt waar het verhaal hem mee naartoe neemt. Stof die oorspronkelijk slechts een hoofdstuk in beslag zou nemen, groeit zo plots uit tot een uitvoerige roman, en Van der Heijden laat het graag gebeuren. Het is een continu proces van voornemens aanpassen en plannen bijstellen, en Doodverf is daar een uitgelezen voorbeeld van. De roman is geen poging om De tandeloze tijd verder te zetten, maar wel om hem deels te herzien. Uit de cyclus lichtte A. F. Th. namelijk de verhaallijn over de zogenaamde Gipsmoord, knipte deze in stukken uiteen, hermonteerde en vulde hem aan tot hij een roman bekwam die minder wijdlopig is dan Het Hof van Barmhartigheid en Onder het plaveisel het moeras – de boeken waarin de verhaallijn voor het eerst aan bod kwam – net doordat het zich tot de Gipsmoord beperkt, en er daardoor tegelijk veel uitvoeriger op kan ingaan. Het maakt van Doodverf op zijn minst een hoogst fascinerende roman.
Abstracte, hedendaagse dans als een bezwerende, bijna hallucinatorische trip, waar je je ogen bij uitwrijft? Het kan. Zo’n ervaring bood deze zomer de installatie Viewmaster op Theater Aan Zee. Het Brusselse trio Heike Langsdorf, Ula Sickle en Laurent Liefooghe bouwde een simpele triplex box met twee kamers die in een rechte hoek op elkaar aansluiten. Een schuin spiegelglas scheidt beide kamers, volgens de principes van de negentiende-eeuwse machine ‘Pepper’s ghost illusion’. Met wisselende belichtingen kun je het publiek, dat via een centraal raam de box inkijkt, de illusie geven dat er twee dansers, elk in hun eigen kamertje, op dezelfde plek dooreenvloeien als geesten, als in een live videoclip. Het zorgde voor een van de hoogst denkbare artistieke ervaringen. Je ogen bij de neus genomen.
‘(…) cet art qui épouse les mouvements d’un monde bousculé à une cadence de plus en plus forcée.’
François Pinault
‘Perhaps art can be one way out of a world ruled by leveling impulses and dull sameness. Can each artwork be a principle of hope and an intriguing plan for escape?’
Daniel Birnbaum
Wat heeft kunst te vertellen over de wereld waarin we willen leven, en wat maakt haar in die zin politiek? De hedendaagse kunst die momenteel op de Biënnale in Venetië te zien is, suggereert verschillende antwoorden.
Na ruim dertig jaar is de Amerikaanse band Sonic Youth nog steeds springlevend. De nieuwe releasesblijven elkaar aan een gestaag tempo opvolgen en nu is er met Sensational Fix ook een koffietafelboek. Op The Eternal, de recentste schijf, laat de groep vooral zien dat ze in eerste instantie (of beter: nog steeds) een erg goede rockgroep is, veel meer nog dan de peetmoe van de artistieke noise.
Op 30 mei voerde Chris Burden een Beam Drop uit in het Antwerpse Middelheim: tientallen stalen balken werden van veertig meter hoogte verticaal in een put cement gedropt, met een kolossale sculptuur als eindresultaat. In de schaduw van dit spektakel werden echter ook een aantal schaalmodellen van bruggen en zelfs video’s van Burdens vroegste performances getoond. Niet toevallig, want Beam Drop is een synthese van Burdens artistieke traject.
Deze zomer stelde Museum Dr. Guislain de tentoongestelde mens tentoon: de lilliputter, de rimboeneger, de gekke heks als bijzondere objecten van een specifiek kijken. Je kunt het over die mens hebben, maar nog interessanter is onze blik. Exotisme als amusement.
Vrouwen: ik hield van de kleuren van hun kleding; van de manier waarop ze liepen; van de wreedheid in sommige van de gezichten; af en toe de bijna zuivere schoonheid in een ander gezicht, een en al betoverend vrouwelijk. We konden niet aan ze tippen: ze planden veel beter en waren beter georganiseerd. Terwijl de mannen naar de football-wedstrijd zaten te kijken of bier dronken of kegelden, zaten zij, de vrouwen, over ons na te denken, ze verdiepen zich erin, ze bekijken het van alle kanten en ze be-slissen – of ze ons zullen accepteren, afdanken, omruilen, vermoorden of gewoonweg in de steek zullen laten. Uiteindelijk deed het er nauwelijks toe; wat ze ook deden, we kwamen eenzaam en geschift aan ons eind. (Bukowski, Vrouwen, 1979: 205)
Een omkaderende zaaltekst bij een tentoonstelling is een erg fragiel gegeven waarmee niet altijd met evenveel zorg en tact wordt omgesprongen. Dat hedendaagse kunst zelden onmiddellijk begrepen kan worden, is waarschijnlijk een van haar grote kwaliteiten in een wereld van hapklare consumptiebrokken. De vraag is hoe je daar als tentoonstellingsmaker mee omgaat.
Er is in elk geval één positieve bijwerking aan alle migratiestromen. Wij westerlingen worden door kunstenaars met gemengde achtergrond al eens sneller in beeld gebracht als buitenstaanders in eigen land. Dat het in film niet altijd zo plat hoeft als Borat toont Cherien Dabis’ geschakeerde inwijkelingsportret Amerrika. Al wringt er ook hier iets aan de lichte toon van de prent. Die lijkt voor dit soort cinema wel verplicht. Waarom?
Toenmalig Vlaams minister van cultuur Bert Anciaux legde op 12 april van dit jaar in aanwezigheid van dolenthousiaste camera's en een handvol celebrity's de eerste steen van het Vlaams-Marokkaanse culturenhuis Daarkom. Die steenlegging vormt zonder twijfel een buitenkans voor cultuurminnend Vlaanderen, want in de creatie van dat huis ligt een nieuw theatraal genre verborgen: het postkoloniale drama. Een prelude op wat niet zal zijn, aan de hand van Marokko's mooiste prentbriefkaart: de riad.
Sinds het splijtende Oscarsucces van Slumdog Millionaire is het officieel: Bollywood verovert Hollywood. Omgekeerd beïnvloedt het westen al langer de Indiase cinema, de grootste filmindustrie van de wereld. De populaire Bollywoodfilm Om Shanti Om, in 2008 in première op de Berlinale en daarna een bescheiden hit in Europa, toont precies waar de bevruchting plaatsvindt, en wat subtiele culturele verschillen blijven.
Geen leek die er zijn geld op durfde inzetten, maar ook opera heeft de eenentwintigste eeuw gehaald. Hoe staat dit medium er nu voor? We bundelen twee teksten die opera bekijken door een aparte bril. Erwin Jans toetst de nieuwe politieke lijn van de Vlaamse Opera, bij uitstek te zien in Samson et Dalila, aan de Midden-Oostenbeschouwingen van Daniel Sibony. Evelyne Coussens trok naar drie verschillende opvoeringen met theatermaker Benjamin Van Tourhout, net als zij een verdoken operaliefhebber, en laat hem een boom opzetten over regie in opera. Laat het klassieke muziektheater zich wel actualiseren?
‘Een goede opera achtervolgt je op weg naar huis, een slechte ben je tijdens het applaus al vergeten.’ Aan het woord is Aviel Cahn, de flamboyante intendant van de Vlaamse Opera die sinds 1 januari op verfrissende wijze de scepter zwaait over het huis. De laatste jaren lijkt het hele genre het stof uit de haren geschud te hebben. Maar wat betekent dat dan, een goede opera? Gaat het om de interpretatie van de regie, de balans tussen muziek en beeld, of toch vooral om het zingen zelf?
Lieve zes lezers (nummer zeven heeft ondertussen een eigen mening kunnen ontwikkelen en hoeft dit soort bladen niet meer te lezen), dit zijn de nieuwe tijden, dit zijn de rustige tijden. Brussel voelt verlaten aan nu de helft op bezoek is in het thuisland, waarschijnlijk om de glorie van het cultuurhuis Daarkom te bezingen en te vertellen over Rachida Lamrabet die weigert gekenmerkt te worden als puur allochtone schrijfster en nu na twee boeken over allochtonen een stuk over allochtonen zit te schrijven voor ‘t Arsenaal.
Met de oprichting van het nieuwe gezelschap OMSK nam de Nederlandse theatermaakster Lotte van den Berg afscheid van haar voormalige uitvalsbasis in het Toneelhuis. Het Antwerpse stadstheater wuift van den Berg uit met een afscheidsweek waarin enkele van haar meest recente producties werden hernomen. Een adembenemend uitzicht op een oeuvre dat spreekt door stilte en uitblinkt in eenvoud.
Zhang Huan, de Chinese kunstenaar die naam, faam en vijanden maakte met zijn performance Angel, waarbij hij - op het binnenplein van het Chinese Nationaal Kunstmuseum! - naakt en bedekt met bloed een pop met afgerukte ledematen vasthoudt, waagt zich aan een interpretatie van Händels Semele. Het hoeft niet te verbazen dat hij deze klassieke barokopera in een Chinees en controversiëel – sommigen zullen het woord commercieel prefereren – kleedje steekt.
Kris Verdonck’s End is a bleak, apocalyptic landscape through which humans and machines struggle, trapped in a continuous cycle that tests both audience, and theatrical form. Urbanmag* spoke to Kris Verdonck about his work, and whether there’s hope for us yet…
Terwijl het internationaal storm loopt voor Tuymans en Borremans, werkt collega-schilder Hans Vandekerckhove eerder in de luwte aan een eigenzinnig oeuvre. Zijn kenmerkende landschappen kunnen intussen op een trouw schare bewonderaars rekenen, al benadrukt hij zelf dat hij niet louter een landschapsschilder is. “Ik zat als schilder op een dood spoor, tot ik in 1997 op het Zuid-Engelse schiereiland Dungeness terecht kwam.”
Het verhaal van haar leven. Of: haar leven in verhaal. Alleszins háár levensverhaal dat ze ‘tentoonstelt’. Als een kind dat met volwassen technieken speelt, kruipt ze in de huid van verschillende personages, bedenkt ze verrassende rituelen en ‘vertelt’ ze verschillende stukken van haar leven. En ze gaat geen onderwerp uit de weg: ze praat over alles, ook over zogenaamd intieme perikelen. Onderweg legt ze zichzelf keer op keer haar eigen spelregels op om zo “het leven te verbeteren” en het structuur en zin te geven. En ze doet dat wondermooi: de wandeling doorheen deze tentoonstelling voelt als poëzie in beweging met een opmerkelijke humoristische toets. Het lijkt wel of La Calle haar persoonlijk (liefdes)leven in dienst van haar artistieke project plaatst. Of geldt haar kunst net eerder als excuus om haar leven te leiden?
Jimmy Kets en Duane Michals, foto’s kijken in het grootste beeldenmuseum van Europa, een salontafel vol tijdschriften en de bedreigde fotojournalistiek in Vlaanderen: ze hebben veel en zelfs alles met elkaar te maken.
In de zomer, met zijn allen op strand of wei, zien we alles door een andere bril. Festivals her en der leiden zo ver mogelijk weg van het alledaagse. Naar buiten trekken we, weg van de instituten en de vaste denkkaders. Maar voor te veel festivals lijkt die niet-doordeweekse cultuur op zich al hun bestaan te rechtvaardigen: ze bieden eigenlijk niet zo veel meer dan ‘feestelijke’ of voorverwarmde kost. Terwijl seizoensgebonden voedsel vooral vers moet smaken. Omdat velen dezelfde droom delen: samen met geestesgenoten proeven van frisse creaties op festivals waar inhoudelijke dialoog en artistieke bevruchting centraal staan, waar je dingen kunt ontdekken die doorgaans minder voorhanden zijn, waar je samen grenzen opzoekt en overschrijdt. Er mag in de vakantie eens wat meer écht buiten de lijntjes gekleurd, vinden we.
De meeste critici zijn unaniem: Üç maymun (Three Monkeys, Nuri Bilge Ceylan, 2008) is een verpletterende kijkervaring. De film leverde Ceylan vorig jaar tijdens het filmfestival van Cannes de Regieprijs op en kreeg terecht een pak positieve recensies. Ceylan durft zich te verhouden tot de poëtica van de Europese art cinema en meer bepaald tot het werk van Michelangelo Antonioni, maar Üç maymun is meer dan Antonioni revisited.
De anonieme Britse graffitikunstenaar Banksy is de Maradona van de beeldende kunst, die op zijn eentje de salonanarchisten naar huis speelt. In zijn beelden lichten hoop en schoonheid op. Met een schijnbaar gemak herstelt Banksy in één beweging een geloof in het beeld en in vrede, rechtvaardigheid en vrijheid. In al datgene waar de beeldende kunst zoveel slimme en zure bezwaren tegen heeft.
Non-fictie over klassieke muziek. Klinkt als droge kost? Ten onrechte: de Amerikaanse journalist Alex Ross illustreert met De rest is lawaai hoe de juiste noten op de juiste plaats onze geschiedenis helpen te bepalen. Van Gustav Mahler tot Steve Reich: componisten zijn evengoed de architecten van hun tijd.
De set is die van een livetalkshow. Op de achtergrond een terrarium met kronkelende bikini-babes. In de zaal een volledig mannelijk publiek. En bier. Hun daverende applaus begroet de binnenkomst van twee al even manse komieken, die de show openen met oneliners over hoe je ‘terug’ een ‘echte’ man wordt. Het Vlaamse tv-landschap lijkt er een nieuw format bij te hebben. Weten alleen mannen waarom?
Al meer dan tien jaar moeten muzikanten de aandacht van het publiek op andere manieren trekken dan voordien. De grote verantwoordelijke hiervoor, het internet, zorgde voor dalende winsten bij de grote bands en meer financiële onzekerheid bij de kleinere. De digitalisering bracht dan wel een ongebreidelde creativiteit en dynamiek in de muziekwereld mee, maar inventieve 2.0-marketingstrategieën zijn niet voldoende om de verloren gelden via datzelfde internet terug te winnen. Een nieuw ‘stabiel’ businessmodel voor de muziekwereld dringt zich dus op. Gert Keunen, de man achter Briskey, notoir popkenner en docent aan de Rockacademie in Tilburg, is de geknipte man om toelichting te geven bij die overgangsfase.
Dinsdag 19 mei. Vandaag moest ik het voor het eerst in dertig jaar zonder een van mijn twee favoriete kwaliteitskranten stellen. De redactie staakte. Een schreeuw om meer cultuur, meer duiding, meer puurheid van journalisten met een scherpe tong en een nog scherpere pen. ‘We kunnen nochtans niet klagen, want er verschijnt in onze krant veel meer cultuur dan tien jaar geleden’, zo hoorde ik van een vooraanstaande, aalgladde big shot van die stakende krant, drie weken terug tijdens de afsluitende avond van Press For More in de Gentse Vooruit.
Recent verschenen van Jeroen Olyslaegers en Elvis Peeters twee romans met dezelfde titel: Wij. Ignaas Devisch, die in 2003 ook zelf een boek met die titel publiceerde, over de bindende (en ontbindende) factoren van een gemeenschap, belicht beide romans vanuit dat perspectief. Wat bindt ons aan elkaar en wat haalt ons uiteen? Hoe kunnen we vandaag nog nadenken over een ‘wij’? En hoe doet de recente Vlaamse literatuur dat?
Al een aantal jaren maakt het sociaal-artistieke gezelschap de Unie der Zorgelozen twee verschillende soorten voorstellingen. Enerzijds zijn er de 'wijkprojecten' waarbij het grootste deel van de ploeg het podium deelt. Een bezetting van een veertigtal acteurs en muzikanten is daarbij eerder regel dan uitzondering. Natuurlijk is het een door en door politieke keuze om niemand uit te sluiten, zelfs de valse zangers niet, of de acteurs met plankenkoorts. Voor de zogeheten 'doorstroomprojecten', zoals Actuaris, delaatste voorstelling van de Unie, wordt wel een selectie gemaakt, op basis van acteerkwaliteit en artistieke identiteit.
Nieuwsflash. Er lijkt iets tot bloei gekomen in het sociaal-artistieke werk. U weet wel, al die projecten met mensen die geen echte acteurs zijn maar wel echte problemen hebben, en dus door de ware kunsten minder serieus genomen worden. Dat werk bestaat precies vijftien jaar. Een knappe tussentijdse balans over verworvenheden en nieuwe uitdagingen biedt de beweeglijke theatervoorstelling Vidi Vici van Victoria Deluxe.
Wiels, het centrum voor hedendaagse kunst in Vorst, brengt met Against The Day het laatste deel van een drieluik dat Luc Tuymans in 2007 startte met Les Revenants (Zeno X Gallery, Antwerpen) en in 2008 vervolgde met Forever, the management of magic (David Zwirner Gallery, New York). Waar de kunstenaar in Les Revenants de maatschappelijke impact van de Jezuïeten in het onderwijs blootlegde en in Forever, the management of magic het failliet van de fantasie aankaartte dat pretparken als Walt Disney betekenen, ligt in Against The Day de kritiek minder voor de hand.
De poëziezomer van Watou is dood, leve ‘Watou 2009-Verzamelde Verhalen #1’. Een bestaand gerecht werd overgoten met een nieuwe saus. Spijtig genoeg smaakt het geheel niet naar meer.
Wat hebben de bedenkers van Merlina toch een kans gemist. Een nachtlampje in de vorm van Napoleons parafix, Polycarpus Tack als sprekende knuffel (‘Waterman roept Merlina’), een Stratego-versie met An – de schrandere – als maarschalk. En, natuurlijk, een Evarist de spelcomputer om spelenderwijs de eerste woordjes Frans te leren. Dat en veel meer behoorde tot de mogelijkheden. Merlina verdween in 1988 van het scherm, de eerste Samson & Gert-televisieshows dateren van 1989. Tussen het einde van Merlina en het begin van Samson & Gert ligt dus niet meer dan een jaar. Dat ene jaar zorgde wel voor een breuklijn, een aardverschuiving die nog altijd in de leefwereld van bijna elk kind in Vlaanderen voelbaar is. Plots was alles daar wel: Samson als donsovertrek, Samson als knuffel, Samson als worst. Samson, die rockt.
De mens is een groepsdier. En met reden. In groep voorzien we beter in onze basisbehoeften, en onze levenskwaliteit ligt er doorgaans een pak hoger. Maar aan die medaille bevindt zich natuurlijk ook een keerzijde wanneer bijvoorbeeld groepsdruk, kuddegeest of massahysterie de kop opsteken. De jongste dansvoorstelling van de Nieuw-Zeelandse Simone Aughterlony ontstond uit een fascinatie voor het complexe fenomeen van groepsprocessen. In The Best and the Worst of Us tast ze met haar eigen gezelschap de grenzen van het groepsgebeuren af. Op zoek naar zin, onzin en nieuwe mogelijkheden.
Het gebeurt niet elke dag dat er een museum met de ambitie van het nieuwe Magritte museum in Brussel bijkomt. Zeshonderdduizend bezoekers per jaar, dat is de massa waarvoor ze op het Koningsplein de rode loper uitrollen. Een uniek financieringsmodel heeft een oud gebouw omgetoverd tot drie verdiepingen waar de fantasievolle wereld van de belangrijkste Belgische surrealist centraal staat.
In zijn relatief jonge artistieke leven van ongeveer veertig jaar, dat bovendien alweer naar een voortijdig einde lijkt te hollen, is de dia in de kunst op verschillende manieren gebruikt. Still/Moving/Still, de hoofdtentoonstelling van het Fotofestival 2009, bracht de meeste ervan in kaart. De geselecteerde werken verrasten door hun diversiteit. Tegelijk maakte die diversiteit ook duidelijk dat het gebruik van een beeld soms een verraad aan het medium impliceert: niet alle werken lieten de dia immers tot zijn recht komen als dia.
Geert Buelens, Kevin Absillis, Tim F. Van der Mensbrugghe en Han Soete
Als democratie een georganiseerd meningsverschil is, dan is het gebrek aan publieke discussie over wat recent met De Morgen is gebeurd een voorbeeld van hoe men ze kan desorganiseren. Op een eenvoudig verzoek van onze redactie aan boegbeeld Yves Desmet om een weerwoord te formuleren op enkele kritieken die bij ons waren binnenlopen, bleek dit het enige antwoord: ‘Alles wat ik over De Morgen te zeggen heb, zeg ik intern. Dus laat het cultuurpessimisme welig bloeien.’ Tsja, zo wordt het nog moeilijk spreken. Iedereen heeft natuurlijk het recht om zichzelf de mond te snoeren, al dan niet met behulp van een bedrijfslogica, maar het is cynisch om alle andere stemmen dan tegelijk tot eenheidsworst te herleiden. Een makkelijke manier om er niet op in te moeten gaan. Dat is nochtans precies wat wij willen. Omdat er ook toekomst is, en wij benieuwd zijn hoe die eruit kan zien. Vier stemmen over De Morgen, niet van gisteren.
Ik wist het pas toen ik de mail kreeg. Of ik iets over hem wou vertellen op de VPRO-radio. Want ze vonden niemand anders die er iets kon over zeggen. Joost Vandecasteele, de backup van de backup van de backup van een belangrijke schrijver. En ja, ik wou wel iets zeggen over JG Ballard, de auteur die nooit stopte schoonheid te zoeken in lege resorthotels, erotische opwinding in littekens door autoaccidenten en politieke revolte in de verveling van de buitenwijken, die steeds opnieuw de relevantie van sciencefiction bewees. Je weet wel, die andere dooie schrijver van de week naast Martin Bril.
In het meinummer laat Marc Holthof er weinig twijfel over bestaan. Ondanks het succes van Loft gaat de Vlaamse film donkere tijden tegemoet. Jan-Pieter Everaerts reageert.
Mark Holthof vat het in zijn bijdrage Overleeft de Vlaamse film het recordjaar 2008? goed samen: de door het VAF en de pers verspreide zegeberichten over de ‘Vlaamse’ film, stoelen voor een groot deel op het succes van één film: de pseudo-Amerikaanse thriller Loft. Holthof heeft het daarnaast over de economische crisis die de commerciële pijlers (VTM, tax-shelter ...) van het ‘Vlaamse’ filmbeleid ondermijnt.
In het vorige nummer beweerde Renzo Martens dat zijn film Enjoy Poverty (Episode III) handelt over de machtsrelaties in ons kijken. En dus niet zozeer over wat hij daarnaast ook nog te kijken zet: Congo en de Congolezen. Volgens Matthias de Groof verzandt de kijker daardoor echter in de (niet onaangename) impasse van de kijk-act zelf. Is dat dan echt het enige wat ons rest?
Geen Vlaming of Nederlander die de grens oversteekt, of hij komt terug met de indruk dat het theater aan weerskanten uiteendrijft. Over het aantal Vlaamse voorstellingen in Nederland bestaan er cijfers, over de verschillen in cultuurbeleid is er gedegen onderzoek. Maar over de artistieke kant van dat aangevoelde verschil leven alleen clichés. Reden genoeg voor Simon van den Berg, recensent voor Het Parool, en zijn Vlaamse collega Wouter Hillaert van De Standaard om eens dieper op die kwestie door te gaan. Elke maand sturen ze elkaar naar een nieuwe Vlaamse of Nederlandse voorstelling, en kruisen ze daarover de pennen. Niet alleen in rekto:verso, maar ook in het Nederlandse theatervakblad Theatermaker. Allemaal ter eer en glorie van beide naties en vorstenhuizen. (Vijfde en laatste deel)
“Ze zijn misschien wat raar, ze zijn misschien wat anders, maar er hangt hier zoveel liefde in dit huis.”, zoiets zegt klusjesman, knecht en misschien wel minnaar Jerry over zijn twee meesteressen in “een gelukkige verjaardag”. Ik zou hem graag deze woorden uit zijn mond ontfutselen, om hetzelfde te zeggen over deze voorstelling. De acteurs op het podium gedragen zich misschien soms wel wat anders dan we van acteurs verwachten, ze zijn misschien wat raar, maar er hangt zoveel liefde in de lucht. Liefde voor het spel, liefde voor het theater.
Tahon heeft de liefde ontdekt: in zijn persoonlijke leven, voor zichzelf én van het publiek. 2009 is dan ook al een boerenjaar geweest, met als uitschieter het monumentale New Seismo, een veertien meter hoog beeld dat de hal van het Nederlandse Ministerie van Financiën siert. “Vroeger dacht ik dat sculptuur in de eerste plaats mijn leven moest redden. Nu denk ik dat ik mijn beelden vooral ook moet tonen.”
Een integraal zwarte cast. Sterotypen om u tegen te zeggen. En een Koreaans-Amerikaanse regisseuse en toneelschrijfster die vastbesloten is ‘post-raciaal’ Amerika te deconstrueren. In haar subversieve komedie The Shipment is Young Jean Lee daar helemaal niet bang voor. Integendeel. Blanke beelden van Afro-Amerikanen – ooit als Afrikaanse slaaf naar Amerika verscheept – worden zodanig verkapt en onthuld dat het publiek er zowaar paranoïde van wordt. Dat doet Lee niet met het wijzend vingertje, maar met een vette, grensoverschrijdende knipoog. Ligt de kern van de vooroordelen immers niet in ons eigen zelfgenoegzaam doch onbehaaglijk lachje verscholen? Of zoals de lyrics van het gelijknamige lied door de communistische rapgroep The Coup vertellen: “The Shipment is delivered, come and get it if you bout it!”
Na Jeruzalem, Iqaluit en Bonanza streek collectief Berlin deze keer neer in Moskou, de hoofdstad van Rusland en wereldstad met het grootste aantal miljardairs per vierkante kilometer. Berlin gaat op zoek naar de ziel van de stad en brengt daarvoor een bont gezelschap personages samen: van circusdirecteur tot de voorzitter van Gay Russia. Moskou laat zich portretteren als een stad waarvan de inwoners taaie vechters zijn die proberen te overleven, en voor velen onder hen lijkt corruptie de enige uitvlucht.
Wetenschap is alomtegenwoordig in Smatch, de nieuwste productie van Dominique Roodthooft, die ze op vraag van het KunstenFESTIVALdesarts maakte. Wetenschap is het vertrekpunt van de voorstelling, en daarbij is een blije wetenschappelijke verwondering à la Technopolis is nooit ver weg. Wat is hier de functie van wetenschap in het theater? Is Smatch zogenaamd (filosofisch)-wetenshappelijk theater of eerder theater dat vertrekt vanuit een fascinatie voor de wetenschap en haar beoefenaars? Op het eerste zicht kan je Smatch lezen als een leuke maar oppervlakkige enscenering van weetjes. Toch reikt de inzet van wetenschap verder dan het ontspannend-didactische. Al is wat onder de oppervlakte zit vaak een te vrijblijvend aanbod.
Het treurspel aller treurspelen, ook wel ‘de schepping van de mens’ genoemd, werd in de literatuurgeschiedenis meermaals met succes beschreven. Gioconda Belli – bij het brede publiek beter bekend als de auteur van de bestseller De bewoonde vrouw – geeft met Oneindigheid in een handpalm haar eigen, atheïstische versie van de Genesisfeiten, vanuit een vrouwelijk en verfrissend perspectief, of zo wordt de lezer althans beloofd. ‘Een tijdloos drama over liefde en jaloezie’ heet dat dan in commerciële termen. Wie na deze omschrijving hoopte op een ongekuiste versie van Temptation Island: Het Paradijs, zal echter bedrogen uitkomen. Belli brengt immers eerder een quasi filosofisch relaas over hoe het begin van alles eigenlijk het einde van ons zoeken zal zijn.
Een circustent, vijf muzikanten en zes roterende schermen: met die elementen schetst het theatercollectief Berlin een documentair portret van de stad Moskou. De drie leden van Berlin trokken naar de belangrijkste plaats van Rusland en grepen er het dagelijkse leven bij het nekvel. Beelden van anonieme pendelaars en stoepvegende vrouwen worden afgewisseld met persoonlijke getuigenissen van jonge Russen. Rokend, bleek en vol kopzorgen. Een circusdirecteur. Een studente geneeskunde. Een journalistenkoppel. De voorzitter van Gay Russia. Een museumcurator. Ze beschrijven Moskou als “een matroesjka gevuld met bloed, vuil en goud”.
Op de tweede editie van het Working Title Festival presenteerden enkele veelbelovende kunstenaars de resultaten van hun residentie in WorkSpaceBrussels. Op 17 en 18 april gaf Agata Maszkiewicz zich bloot in haar heldere en eigenzinnige performance Polska. In die ludieke solo schetste ze een haarfijn beeld over scoren en faalangst, en weegt ze de drang om te behagen af tegen het verlangen om je vrije zelf te zijn.
Kunst is geen kwestie van het netvlies, maar van de hersenen Marcel Duchamp. De tentoonstelling 'Against the Day' in Wiels presenteert 20 nieuwe doeken van de Vlaamse meester Luc Tuymans aan het grote publiek. Het is de allereerste grote tentoonstelling van de schilder in Brussel, en twee verdiepingen van het kunstencentrum geven de bezoeker ruim de kans om binnen te treden in het universum van de Antwerpenaar die bekend staat om zijn doeken met vaalgrijze kleuren.
Materia Potency, Ghosts van de Spaanse choreograaf Norberto Segarra doet vanaf het openingsbeeld al absurd aan. Op scène zitten vier dansers op een stoel naast elkaar, met hun rug naar het publiek gekeerd. Het lijkt alsof ze aansluiten bij het publiek en wachten op wat er komen gaat. Op je eigen stoel vind je een foto van precies datzelfde scènebeeld. Na een lange stilte staat één danser op en voert enkele vrijblijvende bewegingen uit. Om beurt gaan ook de tweede en derde danser enkele sprongetjes of rolletjes maken, en verdwijnen dan kordaat van de scène. In dezelfde stilte als tijdens het begin van het stuk blijft er één danser op haar stoel zitten.
P.F Thomése, Frank voor de vrienden, schrijft een boek over J. Kessels, J. Kessels voor de vrienden. Beiden hebben een voorkeur voor Amerikaanse countrymuziek, met haar songs over verloren liefdes, nachtelijke zwelgpartijen en tochten door weidse landschappen. Daar gaat ook J. Kessels: the novel over, met een übergeile frituurmeid, een dubieuze passage op de achterbank van een Opel Kadett en een roadtrip van Tilburg naar Hamburg en terug.
In een recent interview verbaasde Brian Eno zich over de inhoud van de iPods van de hedendaagse jongere. Doowop, hiphop, indierock en klassieke muziek staan daarop broederlijk naast elkaar en worden eindeloos door elkaar geshuffeld. De traditionele grenzen tussen de geijkte genres komen daarmee meer en meer op losse schroeven te staan. Om als muzikant aan die gigantische poel nog werkelijk nieuwe geluiden of structuren toe te voegen, is vrijwel onmogelijk. Echte vernieuwing schuilt vandaag in het creatieve hergebruik van dit grenzeloze, diverse aanbod. Dit eclecticisme is inmiddels gemeengoed in hiphop, elektronische muziek en indierock, maar de wereld van de klassieke muziek bleef nog altijd hermetisch. De deuren ernaartoe waren potdicht. Totdat drie jaar geleden de jonge, New Yorkse componist Nico Muhly die deuren op een kier zette, en met enkele speelse, avontuurlijke werken het zelfgenoegzame sérieux van de klassieke muziek in twijfel trok.
Het werd een zonnige Pasen, dit jaar. Terwijl Tom Boonen voor de derde keer Paris-Roubaix won, hoorde ik de klokken luiden in een Limburg vol bloesems – een streek die graag op het beeld wil gelijken dat tv-series als Katarakt of De Smaak van De Keyser ervan hebben gemaakt. Vlaanderen vakantieland, de hervonden idylle, met de televisie als producent en de kijker als consument. Terug van nooit weg geweest, ook. In wezen ziet Vlaanderen zichzelf nog altijd het liefst als een schilderij van Emile Claus, zondagsschilder par excellence en nu in al zijn lichtheid te zien in het Museum voor Schone Kunsten in Gent: een land in de ochtend, met bedauwde velden, wanneer alles herbegint. Of liever nog bij valavond, wanneer de hitte bekoeld is en in de verte alleen nog een klokje klepelt dat vertelt hoe alles na een dag vol zindering en gewemel zijn plaats terug gevonden heeft, en rust.
De Congolezen hebben het nog steeds niet begrepen. Op uitgestrekte palmolieplantage blijven ze machteloos zwoegen voor een hongerloon van twintig dollarcent per dag, terwijl hun westerse landeigenaar tientallen keren dat bedrag neertelt voor artistieke plaatjes van hun labeur. Zonder morren trekken ze in vluchtelingenkampen onder witte tentzeilen waarvan vooral het logo van Unicef in beeld moet komen. Voor een schamele dollar per maand houden ze zich onledig met eigen feestjes fotograferen, terwijl internationale fotografen tot vijftig dollar binnenrijven per foto van hun uitgemergelde kinderen, hun verkrachte vrouwen en hun vermoorde broeders. In al die jaren is er voor de Congolezen niks veranderd, terwijl ze met hun gat in de boter gevallen zijn door de meest winstgevende grondstof van hun land te bezitten: hun eigen armoede. Goed voor 1,8 miljard euro buitenlandse hulp per jaar, meer dan alle winsten uit goud, kobalt en koper samen. Dan kan de slotsom toch enkel zijn: maak van je armtierigheid je eerste bron van inkomsten. Er is een markt voor!
Frustratie. Dat is de sfeer die steeds nadrukkelijker de zaal vult, naarmate de voorstelling Finally I am no one van de jonge choreograaf Tarek Halaby vordert. Kan een publiek moedwillig duperen zo ook zijn nut hebben?
‘Dude, look around. We are living in a heavy metal world.’ Dat is het evidente maar onthutsende antwoord van een van de bandleden van Acrassicauda, op dat moment de enige actieve metal band in Bagdad, wanneer documentairemakers Eddy Moretti en Suroosh Alvi hen vragen waarom ze doen wat ze doen. Verscheidene jaren volgden beide heren, op gevaar van eigen leven, het wel en wee van de band. Het eindresultaat, de documentaire Heavy Metal in Baghdad, ging in 2007 in première, maar is nu ook in onze contreien op dvd beschikbaar, voorzien van een hele reeks extra’s.
De relatie tussen beeldende kunst en architectuur is sinds de eerste realisaties van Robbrecht Daem Architecten hét thematische veld waarbinnen hun werk wordt gesitueerd. Die relatie mag in de eerste plaats letterlijk en ruimtelijk beschouwd worden: Paul Robbrecht en Hilde Daem hebben architectuur gemaakt die ten dienste staat van de kunst.
Beeldend kunstenaar Koenraad Tinel groeide op in een ‘zwarte’ familie. Toen de geallieerden in juni 1944 in Normandië landden, haalden zijn ouders geen Belgische vlag boven, maar vluchtten ze naar Duitsland. Ruim zestig jaar later getuigt Tinel over die bepalende episode in een boek én een theatervoorstelling: Scheisseimer.
Waaraan denk jij als je Mick Jagger weer het podium ziet oprennen in een knalroze legging waarin je zelfs niet paste toen je als twaalfjarige een talentvolle afstandsloper bleek? Misschien vind je Jagger een ware trendsetter en ben je ervan overtuigd dat PJ Harvey de mosterd voor haar roze turnpak (1995-1996) bij hem haalde. Mij doet het alvast denken aan Morrissey’s ontzetting daaromtrent, zo’n twintig geleden, toen Jagger ongeveer de leeftijd had bereikt van Morrissey vandaag.
Kiezen is de kunst. Met het oog op de verkiezingen vroeg rekto:verso alle Vlaamse politieke partijen welke specifieke cultuurpolitiek zij in de komende legislatuur willen hanteren om de samenleving waar ze naar streven een stapje dichterbij te brengen. Een vraag naar ideologie en concreet beleid ineen, dus. We zetten de antwoorden voor u op een rijtje, en zwijgen. Zodat u straks beter weet wat u te doen staat.
Deze winter liep in De Bond in Brugge de tentoonstelling Ben jij dat op die berg van rijst? van Virginie Bailly (°1976, Ukkel). Bij deze tentoonstelling kreeg de bezoeker een korte geschreven toelichting waarin werd benadrukt dat Bailly ‘in de eerste plaats schilder’ is maar ook media als video en fotografie gebruikt om ‘een beweging of subtiele verandering te tonen, iets wat niet lukt met schilderkunst’. Met deze laatste opmerking bewijst de (anonieme) auteur Bailly alvast geen dienst. Enkel slechte schilders zijn immers niet in staat om een subtiele verandering te schilderen. En Bailly is geen slecht schilder. Integendeel: de doeken en video’s die ze in Brugge toonde, waren net doordrongen van subtiele veranderingen en bewegingen.
Bijna 1,9 miljoen mensen hebben vorig jaar een Vlaamse film in de bioscoop meegepikt. Dat is een absoluut record. In vergelijking met 2007 betekent dit een stijging van 63,3%. Dat is opmerkelijk, daar algemeen wordt aangenomen dat het bioscoopbezoek in België vorig jaar met 6 à 8% daalde. Dit alles maakt dat het nationale marktaandeel voor de Vlaamse film dit jaar in de buurt van 10% zal liggen... en in Vlaanderen zelfs ergens tussen de 15 en 20%.
Boeken om naar te kijken. De naam van het project dat onder meer ook leidde tot een tentoonstelling in het Gentse Museum voor Schone Kunsten, wekt verbazing. Boeken die niet bedoeld zijn om naar te kijken, zijn immers tot nader order onbestaande. De organisatoren van het project, onder wie Gerda Dendooven en Gert Dooreman (curatoren van de overkoepelende expositie in het MSK), impliceren uiteraard dat ze van bezoekers niet verwachten dat ze boeken komen lezen. In plaats daarvan selecteerden ze een resem grafisch bijzondere boeken en tijdschriften om ons aan te vergapen, en die dus nadrukkelijk de aandacht vestigen op het boek als object. Daar is niets mis mee, maar ‘eigenzinnig’ – zoals de tentoonstelling wordt genoemd – is iets anders.
Stevige, klassieke schilderijen met forse lijsten, in een museum dat zijn muren in frisse lentekleurtjes heeft geschilderd. Brave kunst van meer dan honderd jaar geleden. Landschappen waar het impressionisme ooit een patent op heeft genomen: tegenlicht, hooi en hoogzomer. Boeren, ook. Lijven die plooiden naar de hooivork en stonken naar het zweet – in de verleden tijd. Consensuskunst voor bourgeois en kleinburger. Emile Claus (1849-1924) is back in town, en dat is goed.
U kent ze wel. Die schattige deurmatjes met ‘welcome’ erop. Een korte close-up van zo’n matje in de nieuwe film van de Franse cineast Philippe Lioret levert meteen de titel van de prent. Ironie, natuurlijk. Welcome zoomt in op de hekken rond Europa, tegen al te veel aankloppende vluchtelingen. U kent ze wel. Die mensen waaraan we onze voeten vegen. Ze leveren in Welcome het soort sociale film dat we in Vlaanderen nooit zien.
In de meest charmante musea voor natuurhistorie lijkt de tijd te hebben stilgestaan. De parkets kraken er en de plafonds zijn er hoog. Je vindt er statige galerijen met miljoenen vastgeprikte insecten en Latijnse soortnamen op vergeelde etiketten. Dergelijke musea zijn pompeus en eindeloos. En meestal ben je er alleen. Je ruikt er negentiende-eeuws kolonialisme en de vervlogen ambitie om de natuur in haar totaliteit te verzamelen, te ordenen en te classificeren. Dergelijke musea bieden een inkijk in een wetenschap die niet meer wordt bedreven. De geur van de boenwas alleen al bezorgt je er een historische sensatie.
‘Elkaar maar laten begaan, generaties hebben elkaar laten begaan... En het resultaat is dit. Waar we nu zijn. De Heining, dat is het resultaat.’ De heining van Jan Van Loy, een eigentijdse fabel die een nominatie voor de Gouden Uil in de wacht sleepte, toont waar een angstige samenleving op uitdraait: een nachtmerrie, zwart, bikkelhard. Of een spiegel van de bittere realiteit? In elk geval: een mokerslag.
Geen Vlaming of Nederlander die de grens oversteekt, of hij komt terug met de indruk dat het theater aan weerskanten uiteendrijft. Over het aantal Vlaamse voorstellingen in Nederland bestaan er cijfers, over de verschillen in cultuurbeleid is er gedegen onderzoek. Maar over de artistieke kant van dat aangevoelde verschil leven alleen clichés. Reden genoeg voor Simon van den Berg, recensent voor Het Parool, en zijn Vlaamse collega Wouter Hillaert van De Standaard om eens dieper op die kwestie door te gaan. Elke maand sturen ze elkaar naar een nieuwe Vlaamse of Nederlandse voorstelling, en kruisen ze daarover de pennen. Niet alleen in rekto:verso, maar ook in het Nederlandse theatervakblad Theatermaker. Allemaal ter eer en glorie van beide naties en vorstenhuizen.
Omdat ze waarschijnlijk al eerdere columns van mijn hand hebben gelezen in andere gespecialiseerde bladen als Doorweekt, het maandblad voor de verfijnde urinedrinker met recepten voor lekkere cocktails en prachtige fotoreportages over hun nationale pisproefdagen en het weekblad Zeker?, een tijdschrift voor de meer twijfelende negationist met een weekoverzicht van wat er misschien gebeurd is, hebben de lieve gefrustreerde recensenten, werkloze ex-culturele studies en ander gespuis van dit blad mij een column geschonken, om u de lezer, alle vijftien theatermakers en videoartiesten wanhopig op zoek ergens vernoemd te worden en niet meer blij met de vijf regels en de drie sterren in De Morgen, te plezieren. Tussen al deze langgerekte beschouwingen van obscure Balkanfilms en zogezegd relevante performances uit Zwitserland omdat iedere danser een camera vastheeft, je weet wel een beetje gelijk de oorlog in Irak.
Aan vier kanten omgeven door boeken praatte Jan Van Loy in het Brusselse literatuurhuis Passa Porta over zijn recentste boek De Heining. Dat gebeurde niet spontaan, maar in het kader van de door Het beschrijf en De Standaard opgezette leesclub. Gastheer en interviewer was Marc Reynebeau, in het panel zetelden Jeroen Theunissen en Rik Coolsaet, die beiden hun lezing van Van Loys Gouden Uil-genomineerde boek kwamen toelichten. Hun leeservaringen, die eerder al in De Standaard verschenen, geven een ruwe schets van de kritische respons op De Heining.
Aan de vooravond van een verlengd weekend naar een voorstelling gaan, waarvan de titel – ‘Sunday Smile’ - twee dagen later een self-fulfilling prophecy blijkt te zijn: zoiets gebeurt niet vaak, en dus moet je het koesteren, en aanmoedigen. Er volgen in mei en juni nog wel meer verlengde weekends, maar spijtig genoeg kan je goede voorstellingen niet bestellen. En het concert van Beirut op Les Nuits Botanique is ook al lang uitverkocht.
Het doek is gevallen in kunstenland. Bert Anciaux stelde met het toekennen van de structurele subsidies binnen het kunstendecreet 2010-2012 wellicht zijn laatste grootste politieke daad als minister van cultuur. En hij brengt blijde boodschappen: het budget stijgt (onverwacht) opnieuw met 15 procent. De sterkste stijgingen zijn er in de sectoren architectuur, dans, muziektheater en musical. Maar in tegenstelling tot eerdere berichten van stagnerende budgetten is er zelfs voor theater een (lichte) stijging.
Wanneer een cultgezelschap als La Fura dels Baus een opera onder handen neemt verwacht je vuurwerk. Zeker met een partituur van Ligeti die vanaf de jaren vijftig mee aan de wieg stond van de hedendaagse klassieke muziek. Geïnspireerd door een verhaal van Michel De Ghelderode lokt de opera de toeschouwer in een sinistere wereld bevolkt door personages uit de schilderijen van Bosch en Breughel. Gedreven door een vinnig orkest roept dit totaalspektakel van muziek, theater, beeldende kunst en video een huiveringwekkend visioen op van een Apocalyps, in een land dat van alle tijden lijkt te zijn.
“Wiens lijden is het wreedst?” Componist Dominique Pauwels van Muziek LOD probeert samen met tekstschrijver Pieter De Buysser en regisseuse Inne Goris een nieuw licht te werpen op het lijdensverhaal van Christus. Hiervoor focussen ze op Judas’ dubbele rol in dit geheel. Enerzijds kennen we hem als verrader van Jezus, maar meer nog wordt hij hier opgevoerd als de naaste vriend die Jezus in zijn lijden en de overgang van het aardse bestaan naar een geestelijk zijn begeleidde.
Een goede titel vat niet enkel een boek in enkele woorden samen; hij is meteen ook een richtlijn voor hoe dat boek geïnterpreteerd kan, dan wel moet worden. Don Juan de la Mancha, een roman uit 2007 van de veelbekroonde Duitse auteur Robert Menasse en onlangs uitgegeven bij De Arbeiderspers, heeft zo’n titel. Nathan, het hoofdpersonage, kan inderdaad als elke doorwinterde don juan een indrukwekkende lijst met liefdesveroveringen voorleggen. Maar of hij als verleider nu werkelijk zo succesvol is? Vandaar ook de verwijzing naar het Spaanse La Mancha, een streek in Centraal-Spanje, ten zuiden van Madrid. Dit is niet de regio waar het verhaal zich afspeelt – dat is hoofdzakelijk Duitsland - wél een verwijzing naar Don Quijote de la Mancha, het magnum opus van de Spaanse auteur Miguel de Cervantes. Deze vroeg-zeventiende-eeuwse roman beschrijft de avonturen van Don Quijote, een goedbedoelende idealist die door het lezen van te veel ridderromans de greep op de werkelijkheid kwijtraakt, en die gelooft in de fictie die in deze middeleeuwse vertelsels te vinden is. Deze dwaze held heeft veel met Nathan gemeen: hij liet zich namelijk tijdens zijn studentenjaren door de ideeën van de seksuele revolutie bekoren, maar na een dikke twintig jaar vallen ook hem de schellen van de ogen. Wat overblijft, is een gebroken man.
Verschrikkelijk luid en ontzettend dichtbij: zo klonk het schot dat David Nolens onlangs afvuurde, in antwoord op de vraag aan ‘sterke, stille schrijvers’ om ‘wat meer lawaai te maken’ die recensent Dirk Leyman kort daarvoor had gesteld. Die vraag was wellicht retorisch bedoeld, maar de reactie van Nolens was dat gelukkig niet. Een alarmkreet was het, een vuurpijl in de mist, ter attentie van de stuurlui aan wal. Want het blijkt alsmaar moeilijker om er nog mee te leven, met het lawaai dat het schrijven van een boek in je hoofd veroorzaakt, en de nietszeggende stilte die er vaak op volgt. Versta: met het gebrek aan een doordachte, leesbare receptie in andere media dan de strikt literaire. Ja, zult u denken, dat is de eeuwige schrijversklacht. Maar heeft u Stilte en melk voor iedereen gelezen, Nolens derde, en een van de sterkere romans van het voorbije jaar? Weet u ook waarom dat zo is? Een hele generatie die enkele jaren geleden met luide trom als literair nieuws werd ingehaald, komt stilaan op het toppunt van haar kunnen, maar een meerderheid van de bevolking lijkt dat absoluut te ontgaan omdat het de kritiek aan een taal ontbreekt om de relevantie van hun werk te benoemen én omdat het voor massamedia niet rendabel genoeg is om hun critici die taal te laten ontwikkelen.
Nu zijn ze in Rotterdam wel wat gewoon, maar de ochtend dat bewoners van wijk Middelland een Turks vlaggetje op hun auto geprikt vonden, keken ze toch vreemd op. Net als die keer dat op twee plekken in de stad een autobomwrak opdook, of toen ineens allerlei rouwfotootjes van Geert Wilders rondhingen, met bloemen en teddybeertjes, als voor een moordslachtoffer. Dader van dienst was geen moslimactivist, maar telkens Jonas Staal. Zijn werk als hedendaags kunstenaar toont de kracht van ‘nieuw engagement’, hét alternatief voor klassiek activisme.
In de theatermonoloog Missie verkondigt een Vlaamse missionaris, terugkijkend op zijn leven en werk, zijn koloniale visie op Congo. In een tijd waarin houdingen tegenover de voormalige kolonie en etnische minderheden nog steeds gevoed worden door neokoloniaal paternalisme en racisme, stemmen het stuk en zijn succes tot nadenken.
In zijn nieuwe boek, Het heilig vuur, kijkt Peter Sloterdijk met een kritische blik naar de drie grote monotheïstische godsdiensten die de westerse cultuur hebben bepaald: jodendom, christendom en islam. Hij heeft het over hun strijdbaarheid, als middel om hun moeizame plaats vandaag te begrijpen, en over de noodzaak van een nieuwe dialoog, hoe pijnlijk ook. Dat zijn kritische benadering nodig is, zal niemand ontkennen, maar de bekende Duitse filosoof was wel beter met meer historische kennis van zaken te werk gegaan, en niet met de filosofische pretentie die de man blijkbaar eigen is.
Interculturele dans betekent vandaag niet langer dat choreografen inspiratie halen uit verre culturen. Sidi Larbi Cherkaoui en Akram Khan, in Europa geboren ‘vreemde’ stemmen, vertrekken veeleer van de eigen omgeving en streven zo naar een fusie tussen verschillende culturen, tussen traditionele en hedendaagse dans. Ook hun keuze voor interactie tussen dansers, meer dan tussen vormen, is een verrijking. Alleen komt het erop aan hoe je die diverse invloeden verwerkt. En daar knelt soms nog het schoentje, tonen hun laatste creaties Sutra en Bahok.
Instant Light. Tarkovski Polaroids is een warm eerbetoon aan de meesterlijke Russische regisseur Andrei Arsenyevich Tarkovski. Het polaroidboek documenteert de periode 1979- 1984. Gedurende die vijf jaren trok Tarkovski regelmatig naar Italië om er in 1982 zijn voorlaatste film Nostalgia te verfilmen. Twee jaar later, in 1984, besloot Tarkovski niet meer terug te keren naar de Sovjet-Unie en zich met zijn vrouw Larissa voorgoed in Italië te vestigen. Oorzaken waren zijn langdurige en bijna legendarische strijd met de censuurcommissie, en vooral de afwijzing van zijn onbeperkte verblijf in Italië door de Sovjetautoriteiten. Tarkovski stierf op 29 december 1986 op vierenvijftigjarige leeftijd aan longkanker in Parijs en liet een klein maar indrukwekkend oeuvre van zeven langspeelfilms na waarin zijn poëtische visie op het leven wordt uitgedrukt. Instant Light. Tarkovski Polaroids nodigt nadrukkelijk uit om die te herontdekken.
Het grote repertoiredebat dat de theaterwereld momenteel opjaagt, dreigt een politieke schijndiscussie te worden rond cijfers en definities. Laten we liever een artistiek meer fundamentele vraag stellen. Wat is nog de status van (nieuwgeschreven) tekst in het hedendaagse podiumlandschap? Wij kondigen graag even de noodtoestand af, maar Arne Sierens, Michael De Cock en Piet Arfeuille helpen meteen nuanceren. Én komen met een concreet voorstel om de theaterauteur terug in de armen te sluiten.
Nooit eerder was een expositie, zoals nu in het Van Gogh Museum in Amsterdam, helemaal gewijd aan de ‘nachtwerken’ van de gekwelde Vincent van Gogh. Nochtans ging zijn voorliefde vooral uit naar landschappen in schemerlicht, sterrenhemels of avondlijke caféterrassen. Kennelijk heeft zijn zomerse, stroperige zonnebloemgeel ons al die tijd blind gemaakt, terwijl – volgens de schilder in een van zijn vele brieven – de sprankelende kleuren van de nachtzijde ‘levendiger en kleurrijker zijn dan die van de dag’. Van Gogh en de kleuren van de nacht toont diens belangstelling voor ‘nocturnes’, voor de poëzie van de nacht. Hij was een heel normaal mens. Een keer heeft Van Gogh zijn hand verbrand en verder alleen maar zijn linkeroor afgesneden.
Ik heb nooit echt van countrymuziek gehouden. Potsierlijke hoofddeksels, jankende violen (fiddle) en jodelende rednecks: country was niet meer dan een ergerlijke soundtrack voor een rit door Bush’s Texas, een amalgaam van kitscherige en politiek bedenkelijke symbolen, met als enige lichtpunt in de duisternis de omvangrijke boezem van Dolly Parton, goed voor een verzekering ter waarde van 600.000 dollar. En toen kwam The Broken Circle Breakdown featuring the Cover-ups of Alabama.
I wish someone would show me where to draw the line
John Cale, Dying on the vine
Als het slecht is, zeggen we het ook. De single ‘Grenzen’ van de jonge zangeres en ‘singer-songwriter’ Mira moet zowat het meest ergerlijk idiote nummer zijn dat Radio1 de voorbije tijd heeft grijsgedraaid. Faut le faire: een al door en door grijs nummer grijsdraaien. Heeft dat iets met de vergrijzing te maken? Of zitten we met quota inzake ‘Vlaams chanson’ opgescheept in combinatie met een gebrek aan talent? Het is niet dat ik van de smaakpolitie ben: iedereen haat of houdt maar van, en de radio kan ik uitzetten. Maar het punt is dat ik de laatste tijd het gevoel heb dat de smaakpolitie zich aan de andere kant bevindt, bij managers en programmatoren die een denkbeeldig publiek van louter gemiddelden willen bedienen en daartoe zo agressief een aantal keuzes door de strot rammen dat ze het nog aan het creëren zijn ook.
Geen Vlaming of Nederlander die de grens oversteekt, of hij komt terug met de indruk dat het theater aan weerskanten uiteendrijft. Over het aantal Vlaamse voorstellingen in Nederland bestaan er cijfers, over de verschillen in cultuurbeleid is er gedegen onderzoek. Maar over de artistieke kant van dat aangevoelde verschil leven alleen clichés. Reden genoeg voor Simon van den Berg, recensent voor Het Parool, en zijn Vlaamse collega Wouter Hillaert van De Morgen om eens dieper op die kwestie door te gaan. Elke maand sturen ze elkaar naar een nieuwe Vlaamse of Nederlandse voorstelling, en kruisen ze daarover de pennen. Niet alleen in rekto:verso, maar ook in het Nederlandse theatervakblad Theatermaker. Allemaal ter eer en glorie van beide naties en vorstenhuizen... Lees ook delen 1 en 2 uit rekto:verso 32 en 33.
Wat men niet begrijpt, daarover moet men zwijgen. Dat is het motto van de moeder van het naamloze hoofdpersonage in Abdelkader Benali’s recentste roman. De vrouw zwijgt zelf al sinds de dood van haar tweede zoon, nu ongeveer twintig jaar geleden. Na een slopende ziekte en de confrontatie met haar traumatische verleden doorbreekt ze eindelijk de stilte.
Dat het leven ook vóór het toneeldoek een schouwspel is met geslaagde en minder geslaagde acteurs was ook veertig jaar geleden geen revolutionair inzicht. Evenmin baanbrekend is het besef dat de rolverdeling niet steeds naar wens of plan verloopt. Richard Yates (1927-1992) portretteert dat complexe, levensechte spel wél op een pijnlijk precieze manier, in Revolutionary Road.
Sinds 1997 is Vincent Dunoyer niet langer aan een gezelschap verbonden maar gaat hij zelf aan de slag als danser-choreograaf. Uit de verschillende stukken die hij sindsdien gemaakt heeft, blijkt een terugkerende interesse voor de ‘subjectiviteit’ van het kijken en het persoonlijke karakter van herinneringen.
Als bezoeker van No Dogs, de jongste voorstelling van Ben Benaouisse, kom je terecht op een feest. Het festival De Seizoensarbeiders, gewijd aan theater en waanzin, loopt al enkele dagen. En het feestgejoel heeft zowel de scène als tribune van CAMPO Nieuwpoort volledig ingepalmd. Om je heen zie je bekende en onbekende gezichten lachen, drinken, kijken, vertellen. Een motor die na een tijdje de zaal binnenrijdt geeft dan ook het startschot van een voorstelling die eigenlijk al een tijdje bezig is…
Le Silence des Danses is een drieluik: een parcours langs drie beeldende installaties die zich ontwikkelen tot performance. Voor Merlin Spie betekent dit overzicht van haar meest recente werk een nieuwe fase. Voor het eerst ging de beeldend kunstenares installaties bouwen met ruimte voor een handeling, theatraliteit, een performer. Grote nieuwsgierigheid ook bij het publiek dus, dat in groepjes door het Kaaitheater werd geleid. In alle stilte.
Zaallicht, een leeg podium. Het publiek maakt zich klaar voor de voorstelling. Een man komt op en verklaart nogal verontschuldigend dat de show vanavond niet verloopt zoals gepland. De begeleidende muzikanten zijn er niet, de decorstukken ontbreken en ook het licht en de atmosfeer zitten niet goed. Twijfelend en gegeneerd begint de man zijn hart te luchten over de toestand en het stuk. En zo is de voorstelling begonnen, maar niet degene die ooit werd vooropgesteld. Dat zou een soort variété-avond zijn geweest met een spectaculaire entree van een skelet, overtuigend door slimme belichting en dreigende muziek. Nu staat er in stilte een eenzame acteur. In een zelfbeschilderde pyjama. Onder veel te helder licht. Zoekend naar woorden.
Ook in 2009 biedt het Gentse CAMPO geregeld een platform aan jonge kunstenaars met onmiskenbaar talent. Makers die een heel persoonlijk parcours uittekenen door hun medium en omgeving grondig te onderzoeken. Colette Sadler en Manah De Pauw weten als theatermakers hoe ze moeten zoeken. Meer nog, ze weten ook hun publiek als geen ander aan te steken met hun bevragende houding. Sadler's dansvoorstelling The Making of Doubt stelt dit zelfs uitdrukkelijk als doel voorop. Maar ook Johnson & Johnson van De Pauw roept met haar titel al vragen op. Beide voorstellingen zijn broeihaarden voor vreemde mengvormen en onoplosbare tegenstellingen. En alle twee gebruiken ze twijfel of verwarring als aanzet tot publieke reflectie.
Het album Rock Bottom uit 1974 is een van de vele onterecht vergeten pareltjes uit de muziekgeschiedenis. Componist Robert Wyatt - oorspronkelijk de drummer en zanger van de progrockformatie Soft Machine (zie Third) – leverde met zijn tweede soloalbum een van de zeldzame platen die je wereld doet daveren op zijn grondvesten.
Bij het verschijnen van De heining in de herfst van 2008 kleefde aan het Dendermondse kinderdagverblijf Fabeltjesland nog geen dramatische historie. Aan menselijke tegenspoed echter geen gebrek, ook niet in het België van de recente jaren. Een roep om draconische (veiligheids)maatregelen is evenmin nieuw. Scheppende lieden uit diverse richtingen voelen zich geroepen om dergelijke precaire onderwerpen te thematiseren. Zulke diverse filmmakers als Guy Lee Thys met Kassablanka en Suspect, en Fien Troch met Een ander zijn geluk en het recente Unspoken, en – in de Vlaamse letteren – Jan Van Loy met De heining. De verbeelding van sensitieve materie vraagt heel wat van de maker. Niet iedereen slaagt er in om de valkuilen van goedkoop sentiment en wrang populisme te vermijden. Je maakt de opdracht er niet eenvoudiger op als je bovendien – zoals Van Loy – een gevoelige, actuele thematiek als aanleiding ziet om je blikveld te verruimen over die actualiteit heen.
Jan Fabre: door wat ik in de wandelgangen heb opgevangen, kan ik me aan alles verwachten. Vier acteurs op scène, slechts gekleed in glimmende zwarte schoenen, sportsokken in rood, geel, blauw of groen en met wit ondergoed staan zich op te warmen terwijl het publiek binnenkomt. De zaallichten gaan uit en een verwachtingsvolle stilte daalt neer. Vier andere acteurs betreden het toneel, gekleed in grijze of donkerblauwe wollen truien, geweer op de rug, pet op het hoofd en lange broeken: een Europese guerrillalook. Aan hun voeten blinken echter zwarte pumps en ceremonie schoenen. Een bel gaat, de wedstrijd begint. Geen wedstrijd in hardlopen, worstelen of hink-stap-sprong. Nee, de vier atleten steken hun hand in hun onderbroek en beginnen te masturberen. Hun doel is zoveel mogelijk klaar komen. En dit is nog maar het begin.
Een witte nacht is een nacht waarin het niet volledig donker wordt. Zulke nachten komt men tegen op plaatsen die hoog boven de evenaar liggen, zodat de zon niet volledig achter de horizon kan wegzakken en ook 's nachts blijft schijnen. Men zegt dat witte nachten vaak romantische, soms ook melancholische gevoelens oproepen. Een sfeer als deze wordt voelbaar bij het betreden van de donkere ruimte in een kille loods.
Hij zou mijn grootvader kunnen zijn. Hij zou mijn grootvader ook mogen zijn, als ik hem zo bezig hoor en zie. Over zijn lessenaar gebogen leest hij een verhaaltje voor. Over een koningk en een koningingk. Hij gaat er volledig in op. Zijn ogen schieten vuur, zijn handen grijpen in de lucht, het speeksel vliegt alle kanten op. Hij legt er alle gevoel in dat iemand in een verhaal kan leggen. Voor mijn ogen komt het verhaal tot leven. Als een poppenkast, maar dan met mensen. “Pas op, hij staat achter u!”, heb ik zin om te roepen. Een avondje terug kind worden met Jan Decorte.
Ostracisme. In de vijfde eeuw voor Christus was dit voor de Grieken een eenvoudige manier om van een politiek tegenstander af te komen. Als je genoeg mensen bereid vond om zijn naam op een scherf te schrijven, kon die zijn biezen pakken. Verbanning. Dit vooral om een uitweg te bieden in gespannen situaties. In “Broeders van liefde” zien we een zelfde soort spanning in de relaties tussen de personages opduiken. Maar de hierboven beschreven uitweg is er voor hen niet. Al lopen ze dan op een oppervlak van negen ton scherven.
Laurent Cantet zal met Entre les murs geboekstaafd staan als winnaar van de Gouden Palm op het filmfestival van Cannes, maar de film die het meeste ophef maakte, komt uit een heel andere hoek. Met de geanimeerde documentaire Waltz with Bashir geeft de Israëlische regisseur Ari Folman zijn persoonlijke blauwdruk van de genocide in de Palestijnse vluchtelingenkampen Sabra en Shatila.
Ergens in de jaren 1990 is voor de kunsten voorzichtig de 21e eeuw begonnen. Nu zitten we er middenin, met een rijkdom aan culturen die middels een paar ‘clicks’ binnen handbereik zijn, en continu aangesloten op een netwerk van interactieve media waarin iedereen zijn eigen maaksels kan publiceren en delen. Interactie wint zo niet alleen dagelijks aan belang, er is ook steeds meer interactieve kunst. De Nederlandse mediatheoreticus Arjen Mulder heeft de afgelopen vijftien jaar verscheidene vaak zeer originele essays geschreven over interactie en interactieve kunst, waarin opmerkelijk genoeg vaak een grote rol is weggelegd voor de biologie – Mulder is bioloog van opleiding.
Een krakend geluid. Je hoort het krassen van een naald op een versleten grammofoonplaat. Je denkt eerst aan knappend vuur, dan aan golven, aan het zachte klotsen van het water boven je hoofd als je voor even kopje-onder gaat. Het gekraak vermengt zich met een diepe, donkere toon. Dreinend en dreigend. Vanuit de verte klinken violen. De melodie die ze spelen komt almaar dichterbij. Sommige geluiden naderen, andere worden zwakker. Je weet niet zeker of wat je hoort er daadwerkelijk is. De ongrijpbaarheid van de klanken wekt een luciditeit op die te vergelijken is met een koortsdroom. Met het moment vlak voor je in slaap valt, waarop je je realiseert dat je bijna slaapt en dus nog wakker moet zijn.
Op 4 november concerteerde de 67-jarige pianist Chick Corea samen met John McLaughlin in de Elisabethzaal in Antwerpen. Geruggensteund door een uitgelezen band brachten ze fusion, impressionistische klavierstukken en stevige jazz. Corea’s muziek en sprankelende geest zijn blijkbaar nog altijd springlevend, en nu en dan wekte zijn concert herinneringen aan twee memorabele opnames uit de jaren 1970. Ook toen al werd de speelse lichtvoetigheid van deze muzikant door sommigen geroemd en door anderen niet altijd naar waarde geschat. Maar is er iets mis met toegankelijke jazz?
Misschien is het een bewijs van integratie, maar een literatuur van allochtonen of ‘nieuwe Belgen’ komt in Vlaanderen maar moeilijk van de grond. De reden daarvoor is voor een deel ongetwijfeld een individueel gebrek aan talent, maar er schort ook wat aan hoe die literatuur door ons allemaal (de overheid, het leespubliek, de literaire kritiek en de schrijvers zelf) gebruikelijk wordt benaderd.
Waarom kunst over kunst? Voor wie het Vlaamse theater een beetje volgt, dringt zich tegenwoordig geen fundamentelere vraag op. Eén op drie voorstellingen gaat over kunstenaars, over creëren of acteren en de twijfel die daar blijkbaar bij komt kijken. Theater in tijden van subsidiedossiers? De verplichte beleidsmatige zelfbevraging die ook het podium besmet? Er is meer aan de hand, toont de spijtige mislukking die Kunstminnende heeren bij het Toneelhuis is geworden.
In het kasteel van Gaasbeek was een vergeten markiezin de kapstok waaraan een tentoonstelling van hedendaagse kitschkunst werd opgehangen. Of was het omgekeerd? Hoe dan ook: kitsch is helemaal terug, van Jeff Koons in Versailles tot een trits kleinere goden in de Brusselse rand.
Aan u valt werkelijk niet te ontkomen. Al minstens honderd jaar bent u de frontman van een combo dat De Laatste Show van deuntjes, tunes en ander geriedel voorziet. In een vlaag van magnifieke genialiteit heeft dat combo zichzelf De Laatste Show Band gedoopt. Voorwaar een visionaire naam is dat, let op mijn woorden.
auteurs Omar Jabary Salamanca, Barbara Van Dyck, Pascal Debruyne
In november en december was in Brussel de tentoonstelling Decolonizing Architecture te zien, het resultaat van een samenwerkingsverband van de in Bethlehem en Londen gebaseerde architecten Sandi Hilal, Alessandro Petti en Eyal Weizman. De tentoonstelling experimenteert met het ontwerpen van mogelijke architecturale interventies om de Israëlische bezettingsarchitectuur in de Palestijnse gebieden te beëindigen. Dit leidt tot verfrissende inzichten, maar roept ook vragen op.
Het hoofd van Theodor Herzl in zwarte graffiti. Op de muren van de hele stad, op elektriciteitskabines, kiosken en straatstenen. Onder zijn lange baard de belangrijkste woorden uit Alt-Neuland, zijn Joods-utopische roman uit 1902: ‘als je het echt wil, is het geen sprookje meer’. Tel Aviv, waar witte Bauhaus-villa’s het waargemaakte sprookje belichamen, is de realisatie van die Joods-Europese utopie, de enige plek waar ‘Zion’ in haar oorspronkelijke betekenis zichtbaar is, als de nieuwe, moderne aanvang van het Bijbelse Land van Israël. Voor cynici is Bauhaus ondertussen een herinnering aan de blinde naïviteit van de Joodse pioniers. Maar de stijl overleefde, net als de droom.
Honderd jaar geleden, op 20 februari 1909, publiceerde Filippo Tommaso Marinetti in de Franse krant Le Figaro zijn virulente futuristische manifest dat een haast onstuitbare stroom van gelijkaardige geschriften heeft geïnspireerd. Het manifest was, volgens sommigen, de geboorteakte van de ‘moderne kunst’. Toch bleven die ferm geformuleerde revolutionaire intenties na de Tweede Wereldoorlog lange tijd onderkend. Marinetti was verdacht, omdat hij dweepte met het gedachtegoed van Mussolini; de futuristen lieten zich leiden door een fascino del fascismo, ‘een bekoring van het fascisme’. Die fascinatie blijkt evenwel aanzienlijk gecompliceerder dan algemeen wordt aangenomen. In het Parijse Centre Pompidou krijgt de beweging nu een mild eerherstel, op de expositie Le futurisme à Paris, une avant-garde explosive. Zonder exuberantie, maar ook zonder het chauvinisme dat lange tijd een meer afgewogen inschatting van haar historische rol belette.
In dit nieuwe format wordt ingezoomd op een actueel artistiek kleinood: één song, één foto, één dialoog … Wie het kleine niet eert, ziet het grote verkeerd.
In april 2008 maakte de reisvergelijkingssite Tripadvisor de resultaten bekend van een enquête die peilde naar de toeristische appreciatie van de belangrijkste Europese steden. Onze hoofdstad kwam toen uit de bus als de saaiste stad van het oude continent, wat heel wat verontwaardiging uitlokte onder Brusselaars.
Dat de States de voorbije acht jaar een hoogst controversiële rol in de internationale politiek hebben gespeeld, is bekend. Maar wat hadden de Amerikaanse podiumkunsten daar intussen van terug? In Portland, Oregon peilden we de temperatuur van het politieke theater van over de plas. Is het mogelijk om tegelijk poppy én subversief te zijn?
Geen Vlaming of Nederlander die de grens oversteekt, of hij komt terug met de indruk dat het theater aan weerskanten uiteendrijft. Over het aantal Vlaamse voorstellingen in Nederland bestaan er cijfers, over de verschillen in cultuurbeleid is er gedegen onderzoek. Maar over de artistieke kant van dat aangevoelde verschil leven alleen clichés. Reden genoeg voor Simon van den Berg, recensent voor Het Parool, en zijn Vlaamse collega Wouter Hillaert van De Morgen om eens dieper op die kwestie door te gaan. Elke maand sturen ze elkaar naar een nieuwe Vlaamse of Nederlandse voorstelling, en kruisen ze daarover de pennen. Niet alleen in rekto:verso, maar ook in het Nederlandse theatervakblad Theatermaker. Allemaal ter eer en glorie van beide naties en vorstenhuizen... Lees deel 1 uit rekto:verso 32 hier.
Ken je het gevoel? Je voelt je niet zo goed in je vel, je bent alleen en dan begint het. Je begint te genieten van het verdrietig zijn, je begint je te wentelen in zelfmedelijden. Je snikt, je vloekt, je zwelgt. Tot het besef komt van waar je mee bezig bent en je jezelf nog meer begint te haten of te verachten. Dan pas word je echt verdrietig. Dan pas mag je met recht en reden klagen. Hoewel de reden tot klagen dan al ver te zoeken is en misschien zelfs geen rol meer speelt.
Ik heb iets met titels! Hetzelfde gedicht telkens weer is de titel van de debuutbundel van de jonge Sint-Niklase dichteres Lies Van Gasse. Automatisch zul je de gedichten in de bundel afwegen tegen deze overigens ondubbelzinnig programmatische titel. Schrijft deze jonge vrouw in haar drang naar perfectie inderdaad telkens hetzelfde gedicht? De gedichten in Traktaatjes van Maarten van den Berg krijgen door de verkleinvorm in de titel een zekere ambigue poëticaliteit toegemeten. De titel van de nieuwe, erg geslaagde bundel van Hanz Mirck is complexer en eigent zich een stuk realiteit toe dat buiten de dichtbundel ligt. In het laatste erg bevreemdende gedicht wordt een man overreden door een vrachtwagen met het discrete opschrift Archiefvernietiging.
Op 11 november trekken duizenden mensen naar de lijkenvelden van de Westhoek. De hoeveelheid achterneven, achternichten, verre nazaten en familieleden, die naar de oorlogskerkhoven van Ieper en omstreken komen afzakken om een laatste groet te brengen aan hun in de Eerste Wereldoorlog gesneuvelde bloedverwant, stemt tot nadenken. De Eerste Wereldoorlog sterft niet. Na 90 jaar blijft de nalatenschap bestaan. Dat komt ten dele omdat de oorlog zo tastbaar en zichtbaar is in het landschap van de Westhoek. Maar de Eerste Wereldoorlog liet ook een berg papier achter. In de jaren voor, tijdens en na de oorlog waande ieder zich plots dichter. Geert Buelens bracht met twee fenomenale naslagwerken orde in de onoverzichtelijke stapels gedichten uit de Eerste Wereldoorlog.
De Irakees Rodaan Al Galidi streek een tiental jaar geleden neer in Nederland. Dat was in de tijd dat een mens zonder papieren nog aangeschoten wild was voor de Nederlandse regering. Al Galidi bekwaamde zich van opvangcentrum naar opvangcentrum in het Nederlands en begon boeken te schrijven, zowel romans als dichtbundels. De mix van gortdroge humor, kritische en afstandelijke observatie en Iraakse verteltrant maakte van hem een ware succesauteur. Hij weigerde echter het 'generaal pardon' van de Nederlandse regering en trok naar België. In zijn vorige dichtbundel De herfst van de Zorro lag de wrange maatschappijkritiek er nog vuistdik op. Zijn nieuwste, De laatste slaaf, is een stuk complexer. De ironie kruipt hier onder de huid van de taal. Al Galidi leert met De laatste slaaf de Hollanders opnieuw lezen.
De Nachten is al jaren een van de meest geprezen literair-muzikale evenementen in Antwerpen. Voor de dertiende editie komen kunstminnend Vlaanderen en enkele gemotiveerde Nederlandse groupies zelfs in miezerig herfstweer de deur uit. De meute is bont gekleurd en gekleed, eerder jong en wellicht gulzig in het verorberen van cafélezingen en marktpleinconcerten. Eens ze erin geslaagd zijn het hamburgerkraam en de ticketdienst te passeren, worden ze overgeleverd aan de doolhof van deSingel dat voor de gelegenheid met fel TL-licht gekleurd is. Het statische gebouw komt zo tot zijn recht en leeft nu echt. De massa baant haar weg als door een bloedbaan.
Het schijnt dat Michael Stipe (REM) de States gaat verlaten als John McCain de verkiezingen wint (bij het ter perse gaan van deze rekto:verso is er nog niet gestemd). Een verdienstelijke poging om de Democraten een duwtje in de rug te geven en de Obama-mania een artistieke portie EPO toe te dienen. Het doet denken aan de verenigde krachten van de Franse hiphopscene (maar ook andere muzikanten) om Le Pen tegen te houden in de tweede ronde van de ‘Présidentielles’ van 2002.
In memoriam: Ritsaert ten Cate (1938-2008), ontwerper van publieke ruimtes
Hoe kan kunst nog politiek zijn? Terwijl het theater van de jaren 1970 expliciet de politieke discussie aanwakkerde, lijkt de kunstpraktijk vandaag moeilijker en moeilijker in staat te zijn een rol in de publieke ruimte in te nemen. Dissensus wordt daarbij angstvallig gemeden. Toch vormt die de essentie van de publieke ruimte, zo betoogt de Belgische politicologe Chantal Mouffe in haar recent vertaalde boek Over het politieke. En ook al doet ze in dat boek geen uitspraken over kunst, toch levert Mouffe een aantal mogelijke denkpistes, voor kunstenaars, beleidsmakers en al wie met de rol van kunst in de samenleving begaan is.
Over de prachtige scenografie en de indrukwekkende acteerprestaties van Ivo Van Hoves Romeinse Tragedies bij Toneelgroep Amsterdam is al veel inkt gevloeid. Minstens zo interessant aan deze zes uur durende marathonvoorstelling is het parallelle verhaal van de toeschouwers, vrij maar steeds gestuurd. Dat wij de kans kregen om te gaan en te staan waar we wilden, binnen net drie tragedies rond verschuivende politieke structuren en de rol van democratie daarin, kan geen toeval zijn. Of toch?
Via een kunstgreep herinnert beeldend kunstenaar Hans Op de Beeck de mens aan zijn oorspronkelijke omgeving. Op uitnodiging van het Holland Festival bouwde hij een gelaagde interpretatie van het festivalthema ‘Cielo e Terra’. Wat is de plaats van de menselijke soort?
Sinds het begin van het nieuwe millennium, met de opkomst van Jörg Haider en de FPÖ in Oostenrijk, worden de West-Europese democratieën op een verhevigde manier geteisterd door een ‘populisme’ dat in zijn slogans (of ‘oplossingen’) niet zelden de vloer aanveegt met de principes van de democratie zelf. Met figuren als Filip Dewinter, Jean-Marie Dedecker, Pim Fortuyn, Rita Verdonck en Geert Wilders is dat ‘duistere populisme’ bij ons vooral van extreem of toch radicaal rechtse signatuur, maar exclusief rechts is het niet.
Dagelijks pendel ik over en weer tussen de hoogopgeleide omgeving waarin ik werk en de laagopgeleide omgeving waarin ik woon en waarin ik op sociaal en politiek vlak erg actief ben. Checkpoint Charlie tussen beide werelden bevindt zich in mijn partij, de SP.a. Die telt immers nog steeds zeer veel laaggeschoolde leden, maar wordt bijna exclusief geleid door hooggeschoolden. Nochtans is een diploma een nodige, maar zeker geen voldoende voorwaarde om Checkpoint Charlie te passeren en in de hogere regionen van de partij te vertoeven.
Ik geloof niet in een verlicht populisme. Het populisme verdraagt geen daglicht. Het teert op donkere onderbuikgevoelens – niet op het erkennen daarvan, maar op het bewust cultiveren ervan, op duistere beloften die de schaduw in vluchten zodra ze met de realiteit geconfronteerd worden, op verdonkeremaande gevoelens van collectieve zelfzekerheid, die alleen vol te houden zijn op de kap van een ander: dé politiek, dé vreemdeling, dé rijken of dé armen.
Eerlijk gezegd ben ik nogal geschrokken van het pleidooi van David Van Reybrouck om het populisme te neutraliseren door meer ‘laagopgeleiden’ in het parlement binnen te loodsen. Alsof het bij uitstek laagopgeleiden zijn die gevoelig zijn voor populistische propaganda en alsof je aan die propaganda en de desastreuze gevolgen ervan een eind kan maken door de meest achterlijken onder ons tot volksvertegenwoordiger te bombarderen.
Langzamerhand beseffen we dat populisme geen incident of tijdelijke aberratie is: een reinigingsritueel dat het politieke bedrijf kortstondig heeft opgeschud voordat het zijn normale gangetje weer kon hernemen. Populisme is here to stay, het gaat in elk geval niet vanzelf weg, en het kan dus beter worden benaderd als een uitdaging dan als een bedreiging voor het bestaande politieke bestel. Ook omdat het niet simpelweg in de rechterhoek kan worden gedrukt: populisme manifesteert zich evengoed aan de linkerkant van het politieke spectrum, zoals de avonturen van Peter R. de Vries, Jan Marijnissen en Wouter Bos hebben laten zien. Bovendien hebben populistische politici eerder én effectiever dan hun traditionele tegenvoeters weten in te haken op de personalistische tendensen van de huidige mediademocratie.
‘In het politieke veld vervallen de meesten in primitieve redeneringen en vooroordelen die zij in het dagelijkse leven als infantiel zouden beschouwen’, wist politiek econoom Joseph Schumpeter. Het populisme van links en rechts speelt daar gretig op in. Nochtans liggen de randvoorwaarden voor het doorbreken van het populisme vervat in de democratie zelf.
Een meisje, een zes, zeven jaar oud, ligt in haar bloemenjurk op een bed. Ze kijkt naar een jongen van ongeveer dezelfde leeftijd die op de rand van dat bed zit. Haar blik is licht melancholisch en sluit mooi aan bij de sepiatinten van het beeld. Hij kijkt weg van haar, starend in een groot onnoemelijk gat. Zijn blik is dromerig, het lijkt wel of hij op huilen staat, zo diepbedroefd kijken zijn ogen van de wereld en het meisje weg. Er moet iets gebeurd zijn tussen die twee, hij heeft haar pijn gedaan of zij hem, zo vertelt ons de zinderende leegte tussen beide, een leegte die onze volwassen blik maar al te goed te herkent. De jongen lijkt jaren schuldgevoel en seksuele wroeging met zich mee te torsen, het meisje lijkt te weten dat nu de jaren van onschuld definitief voorbij zijn. Alleen: het zijn kinderen.
Dit jaar verscheen totaal onverwacht, en zonder de heisa die men wel zou verwachten, Ik Jan Cremer Derde Boek, waarvan de titel als zelfverklarend mag worden beschouwd. Critici hebben nooit goed raad geweten met Jan Cremer (°20 april 1940). Met zijn eersteling, de schelmenroman Ik Jan Cremer (1964), maakte hij zoveel controverse los dat literaire respectabiliteit hem sindsdien lijkt te ontsnappen. In die hele heisa gaat echter het gevoel verloren voor de complexiteit van Cremers bedrieglijk vanzelfsprekende proza.
Toeval bestaat niet, zegt het cliché, maar in de nieuwe roman van de Duitse schrijfster Juli Zeh (1974) speelt het wel een erg cruciale rol. Dat stelde ook Zehs Vlaamse collega Jeroen Theunissen vast. Sterker nog: toen hij Vrije val las, ontdekte hij dat het toeval uit het boek van Zeh zich als het ware tot in zijn eigen net voltooide (en ondertussen ook gepubliceerde) roman heeft doorgezet. De beide boeken vertonen immers enkele opmerkelijke parallellen. In deze tekst maakt Theunissen zelf de analyse van een wel erg toevallige verwantschap.
Batman mag een nominatie in ontvangst nemen voor comeback kid van de eenentwintigste eeuw. In de jaren 1990, en zeker na het desastreuze Batman and Robin (Joel Schumacher, 1997) leek het tijdperk van de actieheld in zijn vleermuispak totaal voorbij. Maar Batman Begins (2005) bleek een geslaagde en hoog gewaardeerde herstart. Christopher Nolan, begonnen als regisseur van kleine maar verrassende arthousefilms als Following (1998) en Memento (2000), mocht daarna ook voor het vervolg tekenen. Met The Dark Knight maakte hij niet alleen de zomerkaskraker van het jaar die allerlei bezoekerrecords deed sneuvelen.
Geen Vlaming of Nederlander die de grens oversteekt, of hij komt terug met de indruk dat het theater aan weerskanten uiteendrijft. Over het aantal Vlaamse voorstellingen in Nederland bestaan er cijfers, over de verschillen in cultuurbeleid is er gedegen onderzoek. Maar over de artistieke kant van dat aangevoelde verschil leven alleen clichés. Reden genoeg voor Simon van den Berg, recensent voor Het Parool, en zijn Vlaamse collega Wouter Hillaert van De Morgen om eens dieper op die kwestie door te gaan. Elke maand sturen ze elkaar naar een nieuwe Vlaamse of Nederlandse voorstelling, en kruisen ze daarover de pennen. Niet alleen in rekto:verso, maar ook in het Nederlandse theatervakblad Theatermaker. Allemaal ter eer en glorie van beide naties en vorstenhuizen...
We zijn stilaan afgedwaald naar het tijdperk van de risicoloze poëzie. Wat te doen met deze Tritsmans? Zijn poëzie is zo conventioneel en zo afgemeten braaf. Op de Boekenbeurs mag hij aanzitten naast Hertmans en Nolens. Het risicoloze publiek, dat het jaarlijkse boekenevenement bezoekt, zal hij zeker aanspreken. Op dat vlak betreedt uitgeverij Nieuw Amsterdam platgetreden paden. Tritsmans vertegenwoordigt een reactionaire stroming binnen de Nederlandstalige poëzie: de brave huisvader en gemeenteambtenaar die poëzie schrijft voor alleman.
Vorig jaar al publiceerde Meulenhoff de uitstekende tweetalige bloemlezing Even dit, met een selectie van gedichten van de Amerikaanse dichter William Carlos Williams, hertaald door de Nederlandse dichter Huub Beurskens. In zijn nawoord had Beurskens het even over de ontstaansgeschiedenis van diens gedicht ‘The Parable of the Blind’, dat geïnspireerd was op het gelijknamige schilderij van Breughel. De bevindingen van Beurskens werden nadien in dichtvorm gegoten en vonden hun neerslag in het mooie gedicht ‘Schilderkunst en poëzie’ uit de cyclus ‘Vermist’ van zijn nieuwe dichtbundel Eigenlijk heb je alles al. De bundel bevat oorspronkelijke gedichten, een Trakl-cyclus, een groot aantal hertalingen van werk van andere dichters en ten slotte de kleine, fraaie cyclus ‘Het Vlot’.
Zuurstofschuld van Hans Groenewegen is geen dichtbundel van deze tijd. De realiteit schemert er nauwelijks in door. De sfeer ademt het gewijde halfduister van een middeleeuwse kapel waar nauwelijks licht doorkomt en zachte orgelmuziek uit het niets opborrelt. De voordracht van Ben Zwaal en Samuel Vriezen op de bijbehorende cd is gedragen en cerebraal. Eén keer becommentarieert de dichter vanuit zijn monnikenerker het wereldgebeuren. ‘Overgrootvader, waarom heeft uw huis zulke dikke muren/omdat, meisje, het geen nederlands huis meer is, maar een europees fort’, klinkt het ironisch in ‘het huis van thorbecke, brokstukken’. Zuurstofschuld is een ware verademing. Wars van hermetisme is deze poëzie van de omslagillustratie van Paul Klee tot de polyfone en polyglotte voordracht van het mooie ‘winterspitsalba’ een juweeltje van discrete eruditie en intelligentie.
De Hollandse uitgeverij Nieuw Amsterdam is in een paar jaar tijd verworden van een kwaliteitsuitgeverij tot een doorgeefluik van fletse dichtbundels en poëtisch proza, dat zich vermomt als dichtkunst. Ik was - om het even eufemistisch uit te drukken - niet erg onder de indruk van hun laatste poëzie-uitgaven (cf. de recente uitgaven van Martijn Benders, slamdichter Krijn Peter Hesselink,…).Vanwaar die evolutie ? Hoe komt dat toch ? Ik zou het niet weten. Misschien ligt het aan een in tussentijd vernieuwd redacteurteam, dat het niet zo nauw neemt met de grenzen van de literatuur ? Kouwes mag op zijn website trouwens beweren wat hij wil. Wat wij afgebakend hebben als poëzie ? Kouwes is geen poëzie.
De setting voor An Angry Boy/act two, in de grote zaal van de Monty, is ongewoon. Bij het binnenkomen wordt het publiek richting balkon geleid, waar een tribune opgesteld staat. De grote afstand tot het podium heeft een bevreemdend effect. Op de vloer van de scène tekent zich een rechthoekig stuk licht af. De ruimte wordt als een filmzaal, waar zich in de verte, op een te klein, hel verlicht scherm, iets afspeelt dat nauwelijks te onderscheiden is. Een vrouw stapt schuifelend richting het vlak, maar blijft treuzelen aan de randen, die een scherpe grens vormen met de duisternis rondom. Aan de andere kant kruipt iemand het licht binnen op handen en knieën, met het hoofd voorovergebogen, het gezicht bijna tegen de grond.
Woorden zijn voor de Japanner Zan Yamashita één manier om beweging los te weken van het keurslijf van choreografie. In It is Written there. krijgt elke toeschouwer een boek om mee te bladeren op het ritme van de voorstelling. En omdat dit een voorstelling is in het kader van KunstenfestivaldesArts, krijgen de noties taal en tijd algauw transculturele trekjes. Aan de editie 08 namen immers kunstenaars uit zestien verschillende landen deel. Het thema taal was er prominent aanwezig. Anderzijds paste Yamashitas op zijn voorstelling een ritme toe dat tegemoet wilde komen aan een Europees tijdsbesef, of beter nog: aan zijn idee over dat besef. In een interview met de choreograaf toets ik na de voorstelling mijn impressies aan zijn visie.
Wie dit najaar het gure weer even wil vergeten, kan vanaf 20 september 2008 t.e.m. 18 januari 2009 in gedachten naar het Italië van de 18de eeuw reizen tijdens een bezoek aan de tentoonstelling over de Italiaanse architect, archeoloog en kunstenaar Giovanni Battista Piranesi.
De maan fascineert de man. Dat heeft ze altijd gedaan. Hoe helderder, hoe extatischer. Hoe schimmiger, hoe geheimzinniger. Ze bepaalt de getijden en voedt het bijgeloof. Haar cyclus loopt gelijk met die van de vrouw. En dat is niet toevallig. Koning Herodes vergelijkt de maan met een waanzinnige vrouw. Zijn soldaten associëren haar met de dood. En zij kunnen het weten. Ze stonden ’s nachts meer dan eens op wacht voor de poorten van het paleis.
Een georganiseerde chaos: dozen, bubbeltjesplastic, allerlei objecten en twee stille figuren met berenmaskers uitgestald op een wit plastic zeil. Het publiek komt binnen en is gedwongen over het knallende bubbeltjesplastic naar zijn plek te lopen. Het geluid hiervan is nog maar net uitgedoofd als er leven in een van de beren komt. Liggend op een trolley rolt de beer naar voren. Het voorzichtige geknal van het publiek maakt plaats voor het geratel van een mitrailleur: het spelen is begonnen.
Deze single van Benjamin Franklin, een pseudoniem van de synthwizard Benjamin Francart (Buffle, ex-R.O.T.) is de eerste release van het Brusselse Lexi Disque-label.
De scène van Venizke is ingericht als een kleedkamer, met achteraan een rij spiegels met lampjes rond de randen en links twee rekken kleurrijke, glimmende jurkjes en bloesjes. Rechts staat een kitscherige replica van de Eifeltoren. Aan de ene kant een blik op de plaats waar de acteur, danser of zanger zich opmaakt en zich in zijn kostuum wurmt, voor hij het podium opgaat. Aan de andere kant een beeld van glamour en grootheidswaan. Tussen deze twee uitersten speelt Venizke zich af: de mens achter het masker, achter de présence van de performer, en uiterlijke glitter.
Niet zo lang geleden hebben Wouter Hillaert en Steven Heene een gedachtewisseling per brief gevoerd. Dit naar aanleiding van de voorstellingen die onze jonge makers lieten zien op Theater Aan Zee. Veel was er niet te zien of, om het minder scherp te stellen, er is nog veel werk aan de winkel. Jonge makers staan deze dagen dan ook voor een enorme opdracht en een op zijn minst boeiende uitdaging. Zij dragen de verantwoordelijkheid, net als iedere generatie trouwens, om vernieuwing op te zoeken of, als dit te groots klinkt, een eigen stem te laten horen. Niet gemakkelijk in een tijd waarin alles al gedaan lijkt te zijn en waar het anders combineren van de vaste elementen binnen de context van het hedendaags theater dikwijls het uiterste punt is dat men durft opzoeken. Om het even radicaler te stellen: het hedendaags theater is vastgeroest en staat dus als gevolg stil. Het heeft zichzelf omgeven met een kader waarbinnen het steeds gebruik maakt van dezelfde bouwstenen. Het staat op het punt om zichzelf als afgebakend geheel in de geschiedenis te werpen.
Vorig jaar verscheen de langverwachte bloemlezing van Liliane Wouters en Yves Namur Poètes aujourd’hui. Un panorama de la poésie francophone de Belgique. Het boek bundelt gedichten van alle nog levende Franstalige dichters uit België (inclusief Vlaanderen, want er is nog steeds een niet onbelangrijk aantal Vlamingen dat in het Frans actief is, gaande van Frans De Haes tot Elke De Rycke), ongeacht de strekking die ze vertegenwoordigen of hun leeftijd. De presentatie van het volume is chronologisch. De bloemlezing begint met Henri Bauchau (1913), allicht beter bekend als romancier dan als dichter, en eindigt met Pascal Leclercq (1975), wat lijkt te suggereren dat er in de huidige generatie geen wonderkinderen rondlopen zoals Eugène Satizkaya, die in 1972 op 17-jarige leeftijd een opgemerkt internationaal debuut maakte met Mongolie plaine sale. Ook hij zal echter later vooral als romanschrijver bij het grote publiek bekend worden.
De Waalse rock leeft. Nauwelijks enkele maanden na het puike debuutalbum van The Tellers laat ook de tweede langspeler van Girls in Hawaii horen dat er in Wallonië popmuziek gemaakt wordt die een gewest- en landoverschrijdend publiek verdient.
Al twintig jaar houdt Ensemble Leporello zich op in de broeierige marges van het theaterlandschap, maar nu heeft de Brusselse groep een productie vast die het waard is om vol in de schijnwerpers van de grote zalen te staan. Vier seizoenen op rij hebben Dirk Opstaele en de zijnen aan Macbethbranding gepuzzeld, geschrapt en weer bijgeschreven. Resultaat is een des te rijper magnum opus.
Hoe meer taboes er op scène sneuvelen, hoe minder er soms in de coulissen benoemd worden. Een van de hardnekkigste taboewoorden in de Vlaamse podiumkunsten is zeker ‘commercialisering’. Subsidies zijn heilig, en wee diegene die iets anders durft te opperen. Na onze rondetafel met vijf tenoren en experts over de noodzaak van ‘vrij denken’ weten we beter. ‘Er is dringend een mentaliteitswijziging nodig!’
Het was mijn eigen kleine geheimpje. In de laatste jaren van mijn humaniora was ik verslingerd aan de VPRO-serie We zijn weer thuis, een dramady over de belevenissen van de weduwe Nel van der Hoed-Smulders en haar drie volwassen zonen. Deze reeks na vijftien jaar opnieuw bekijken, is getroffen worden door het soort televisie dat we hebben verloren. Het kabelvoer is vandaag van top tot teen high concept. Zelfs de platste banaliteit wordt ons met de glans en gladheid van een perfect vormgegeven leegte door de strot geramd. We zijn weer thuis dateert uit een tijd toen er nog werd geknutseld, gezocht en geëxperimenteerd op de buis. In één beweging door haalde de tegendraadse humor van de reeks bovendien de mode van de postmoderne ironie onderuit om er zowaar iets leuks van te maken.
De nieuwe biografie van Anna Nicole Smith, Une chic fille, leek een doos van Pandora: een vreemd fenomeen op zich, schijnbaar onschuldig, maar eenmaal open een doos vol vuile ontdekkingen. Maar laten we niet vooruitlopen – u bent waarschijnlijk al blijven steken bij de Anna Nicole Wiedattum-ook-alweer? En het begon ook bij mij allemaal met naïeve verwondering: als een deus ex machina belandde het boek op mijn bureau.
De films van de Oostenrijkse cineast Ulrich Seidl zijn geen publiekstrekkers. Daarvoor liggen ze iets te zwaar op de maag. In Brugge mocht zijn nieuwste film Import/Export (2007) zeven vertoningen genieten, waarvan de meeste waren weggestopt in de laatavondprogrammatie. Ik was aanwezig bij vertoning nummer drie. Er zaten nog vier andere mensen in de zaal, waarvan één medewerker van de bioscoop. De afwezigen hadden niet zozeer ongelijk. Ze hadden een slecht geweten.
Een pikzwarte scène. Kinderlijke verwachting en ongeduldig gewriemel op de overvolle tribune. Ook al ruikt het Volkshuis van Sint-Gillis niet naar zagemeel of zwetende paarden, toch wanen wij, toeschouwers van het jaarlijkse circusfestival Pistes de Lancement, ons voor even onder het gezellige zeil van een circustent. Alle blikken gericht op wat moet komen: Fantôm (2007), een intieme en lichamelijke circustheatervoorstelling die de tragiek van onze hedendaagse instabiliteit verhaalt. In een wereld die steeds groter en anoniemer wordt, in een theaterlandschap dat steeds vaker neigt naar spektakel en entertainment, bewijst de Franse compagnie Entropie dat het circustheater een grote troef heeft aan zijn kleinschaligheid en zijn intieme communicatie. v
Interessanter nog dan de vraag of het recent uitgebrachte The Fall (Tarsem Singh, 2006) een goede ï¬lm is, is de vraag waarom critici er zo moeilijk raad mee weten. Jan Pieter Ekker was in de Volkskrant tamelijk positief over de bombastische ï¬lm vanwege zijn overdonderende beeldenstroom, maar eindigde zijn recensie met twijfel. Tarsems ï¬lm is ‘misschien ook wel een tikkeltje leeg. Maar dat besef komt pas lang nadat de ï¬lm is afgelopen en je je verwonderd afvraagt waar je nu precies naar hebt zitten kijken.’1 In De Filmkrant vergelijkt Ronald Rovers The Fall met pover ontvangen ï¬lms als Southland Tales (Richard Kelly, 2006) en The Fountain (Darren Aronofsky, 2006). Zijn deze ï¬lms te beschouwen als junkfood of, zo oppert Rovers, zijn ze stiekem iets nieuws aan het doen?2
Het gordijn schuift opzij. Je brengt een hand naar je ogen. Licht verblindt. Stemmen. Er zijn mensen. Je hoort stemmen. Je doet een stap naar voren. Je ziet niemand, nog niet, maar je hoort mensen. Harder nu dan net. Nog een stap. Je ogen raken gewend. De gezichten op de eerste rij worden herkenbaar. Je test de microfoon met twee droge tikken. De fluittoon van de feedback. Weer twee tikken. Je begint een gedicht: ‘You there! Thou bird of the golden wing: how happily would you fit into my nest. You there! … You there! … You people of the planet earth forget yesterday and sorrow fly away with me to my ever living world of tomorrow.’
Madonna en Prince vierden deze zomer hun vijftigste verjaardag. Tom Van de Voorde surfte naar de States op zoek naar het mysterieuze ‘het’ dat de popmuziek sinds jaar en dag haar aura verleent. Hij schudde de kraaienpootjes van zijn vroegere pophelden, telde hun rimpels en keek diep in de ogen van de popgeschiedenis.
Al een hele tijd presenteert u samen met uw maatje Erwin Deckers een programma op de radio. Het foute uur heet dat programma. Omdat ook u recht hebt op juiste informatie, laat ik u bij deze even weten dat Het foute uur een verfoeilijk kutprogramma is.
Vrijdagavond was een religieuze avond op Het Theaterfestival. Design God van Space ging met haar deelnemers op zoek naar een nieuwe spirituele beleving, Abattoir Fermé droeg met Tourniquet een zwarte mis op in de zwarte zaal en in de rode zaal werden de tien geboden opgefrist door NTGent & Wunderbaum. De Vertegenwoordigers van Goed en Kwaad waren dus alomtegenwoordig. En omdat je tegenstrijdige krachten niet binnen vier muren kan plaatsen: een virtueel gesprek via msn. God heeft plaatsgenomen achter het klavier in de artiestenfoyer, Satan zit gezellig in de caravan van Angelo.
In Laatste Nachtmerrie gaat regisseur en actrice Laura van Dolron op zoek naar de illusie achter de illusie. Wat is een nobele leugen en wat is vuile eerlijkheid? Samen met haar twee jongens analyseert ze de filosofieën van de neoconservatieve politicoloog Leo Strauss, vergelijkt deze met het moslimfundamentalisme, maar gebruikt ook zelf zijn theorieën om haar eigen gedachten te ondersteunen. Een zelfreflectieve voorstelling over machtige mannen en persoonlijke ego’s.
Het luiden van klokken, neonlicht om de ogen van toe te knijpen en achteraan het podium een groot schoolbord met de eerste vijf geboden op geschreven. De toon voor De 10 geboden – deel I is gezet. Oorspronkelijk een televisiereeks gemaakt door de Poolse cineast Krzysztof Kieslowski, vandaag een door Johan Simons in een nieuw jasje gestoken theaterstuk.
Dat de meningen over Stockholm, de tweede productie van het jonge collectief zie!duif, nogal uiteenlopen, bleek onbetwistbaar uit de journalistieke neerslag van Theater Aan Zee. Wat er ook van zij, deze jongen was in elk geval erg tevreden dat hij deel mocht uitmaken van een verfrissende voorstelling. Maar dat kan ook liggen aan de wijnschenkende, kortgerokte dames.
Wat mag wel en wat mag niet? Het geheven vingertje heft zich op tegen zoenende ouders, vandalisme en verwaarloosde kinderen. Een hilarische kijk op gezag en verbod waarin beide zowel afgeschreven als aangemoedigd worden. Absurd, maar toch ook een klein beetje moralistisch. Regisseur Jetse Batelaan vertelt over zijn fascinatie voor kindertheater en de rol die ouders hierin toebedeeld krijgen.
Dat comic books ook existentiële wijsheden kunnen bevatten, bewijst de volgende levensles van Lady Miyako, de blinde zieneres uit cyberpunk manga Akira. Net als Tiresias, “de profeet in wie de vleesgeworden waarheid leeft”, slaagt Lady Miyako erin afstand te doen van het materiële en de werkelijkheid met andere ogen te aanschouwen.
Het is het gekende verhaaltje. Een jongen is een beetje anders dan de rest. Dus wordt hij gepest. Problemen thuis want zijn vader is twee jaar geleden gestorven en zijn moeder kan dit na hun verhuis nog steeds niet verwerken. Hij voelt zich niet goed in zijn vel. Wanneer de jongen het één bij het ander telt, beslist hij een einde te maken aan zijn leven. Zo hebben we er al meer gezien. Het is dan ook niet van het verhaal dat Thierry van JAN zijn kwaliteiten moet hebben.
"Fuck the pain away." Duidelijke taal. Onverbiddelijk dendert de controversiële elektrorock van Peaches door. Oogverblindende theaterbelichting schijnt de zaal in en schudt het publiek wakker, dat nu verplicht op het puntje van de stoel zit. De voorstelling is nog maar net begonnen.
“Twee dingen staan vast. 1. Het kan mensen niet meer schelen wat andere mensen overkomt. 2. Niets maakt nog echt verschil.” De novellen van de Amerikaanse schrijver Raymond Carver geven allerminst blijk van een optimistisch, vitalistisch wereldbeeld. Carver schetst in zijn schrijfsels grauw realistische menselijke portretten die door hun volstrekte onverschilligheid vaak cynisch aandoen. Maar naast de personages neemt ook de verteller vaak een ‘so-it-goes-attitude’ aan en dat verleent de Carveriaanse verhalen een pijnlijk nihilisme.
Zie!duif is een nieuwe compagnie gevormd uit de klas van de master na master Theaterwetenschappen, afstudeerjaar 2007. Ze spelen een verteerbare vorm van doordacht teksttheater, dat contact met het publiek centraal stelt. Dit jaar al maakten ze furore op Theater aan Zee, en nu werden ze met Stockholm uitgenodigd om deel uit te maken van de Villanella programmatie van Het Theaterfestival. Tijdens het laatste avondmaal voor de voorstelling zette ik mij in het duivenkot, om tussen kauwen en slikken door te praten over hun theater en ervaringen. Ze stonden erop dat ze allen aanwezig zouden zijn voor het interview. Als een echt collectief spreken ze dan ook uit één buik en vullen elkaar aan, of nuanceren waar nodig.
Een vrouw met berenkop zit achterovergezakt in een materiaalkar midden in een ongeordend samenraapsel van tafels, kartonnen dozen en een volgestouwde ouderwetse keukenkast met venstertjes, lappen stof, nepskeletten... Een enorm modelvliegtuig boven het midden van de scène lijkt een stille voorbode van een plotse ontsnapping uit dit puinhoopuniversum.
Een vrouw wordt de scène opgetakeld. Ter hoogte van haar middel zijn twee kabels bevestigd. De kabels zitten vast aan een machine die boven het podium opgehangen is. Met behulp van het toestel wordt de vrouw opgeheven, neergelaten, naar voren en naar achteren getrokken. Op het ritme van de bewegingen van de machine danst ze een sobere choreografie. Uit de boxen klinkt pianomuziek waarin enkele noten opnieuw en opnieuw herhaald worden.
Soms vraag ik me af of een groep als Bad van Marie op de uitnodiging om op Het Theaterfestival te spelen niet gewoon “neen” moet antwoorden. Daarmee wil ik absoluut geen kwalitatief oordeel vellen, maar eerder een opmerking van praktische aard maken. Locatieprojecten moeten op locatie gespeeld worden. Dat staat buiten kijf, en werd ook waargemaakt in de Renaultgarage aan de Antwerpse Italiëlei. Maar verrassingsprojecten moeten verrassingen blijven, en dat wordt moeilijker als er aan je project zoveel ruchtbaarheid gegeven wordt door bijvoorbeeld een selectie op Het Theaterfestival. Een mens laat zich niet zomaar foppen als hij weet dat hij gefopt zal worden. En eerlijk gezegd voelde ik me een beetje onderschat als toeschouwer. Zo rap hebben ze mij nu toch niet liggen. Nu ja, ook als je niet gefopt wordt, blijft www.win-een-auto.com een amusante voorstelling.
Toneelstof staat voor een meerjarig onderzoek van Thersites, Vereniging van Vlaamse Podiumcritici, waarbij de beeldarchieven van het Vlaamse theater uit de jaren zestig, zeventig en tachtig onder handen worden genomen. Met Toneelstof II – Sympathy for the Seventies? is het project aan de jaren zeventig toe. In HETPALEIS werden dinsdagavond door Sven Speybrouck en Warre Borgmans zeven gasten ontvangen die in de periode werkzaam waren in het theater: Eva Bal, Charles Cornette, Hilde Uitterlinden, Rik Hancké, Marianne Van Kerkhoven, Herman Gilis en Pat Van Hemelrijck.
Stef Lernous is een bezige bij. Het voorbije seizoen leverde hij met zijn Abattoir Fermé drie producties af en er zijn er op dit moment alweer drie in de maak. Daarnaast werkt hij nu opnieuw met Figurentheater De Maan , bereidt hij zijn volgende academiejaar als docent aan het Rits voor en spendeert hij de rest van zijn tijd aan debatten, interviews en onderzoeksprojecten. Hij neemt dan ook niet voor om het even wie zijn telefoon op. Gelukkig zijn wij van de dagkrant niet om het even wie.
Kris Verdonck wil met I/II/III/IIII de wens van het klassieke ballet vervullen; dat de danser kan vliegen. Samen met dramaturge Marianna Van Kerkchoven kwam hij tot het concept van een dansmachine. De middag voor de moment suprème heb ik Kris aan de telefoon. Ik probeer de nodige bagage te krijgen voor een intensere blik op de voorstelling.
Het was een schone avond onder vrienden dinsdag op het zogeheten schoon verdiep van HET PALEIS. Familieleden, vrienden en bewonderaars van Wim Van Gansbeke kwamen er samen om de man die van vele theatermarkten thuis is na zijn dood een stem te geven. Om op de vraag die Wim zichzelf stelt - “Zou ik verder leven ooit in mijn gedichten?” - volmondig ja te antwoorden.
Na vijf jaar neemt Bad van Marie afscheid van de theatersector. Dit doen ze met veel bravoure in een Renaultgarage waar ze met de overschot van hun subsidiegeld een auto verloten. Hier ontvouwt zich voor de toeschouwers, die zich trouwens heel erg op hun gemak voelen met hun drankje in de hand, een wervelende show geleid door presentator Bas Teeken. Het belangrijkste van de avond, drukt hij ons op het hart, is dat het feest is en dat iemand straks in die spiksplinternieuwe auto zal wegrijden. Ann Verhelst, die instaat voor de muzikale intermezzo’s, weet het publiek alvast op te warmen met haar nummer Take me home.
Alsof we als zesjarigen klaarstonden op de ochtend van een spannende schoolreis. Vol verwachting over wat komen zou, met enige fierheid lonkend naar de herkenningsstickers die door de begeleiders op onze trui werden geplakt en zeer aandachtig luisterend naar hun strenge instructies. Nee, we zullen niks fout doen en ja, we zullen goed in de groep blijven. Oortelefoontjes van flashy witte iPods werden ons in de oren geduwd. Een aantal oefenpogingen en evenveel mislukte pogingen later (“als we 1,2 zeggen, dàn mag je pas duwen op ‘play’”), stond onze groep van twaalf vertrekkensklaar. Op het programma van dit alternatieve theaterstuk Design God, uitgewerkt door Space, staat een 40 minuten durende luisterwandeling in de buurt van deSingel.
De infobrochure van het theaterfestival heeft zich al meermaals in mijn hand omgedraaid. De keuze? Of het parallelprogramma? Vanavond ga ik resoluut voor het tweede: Live van studio Villanella.
Rondrennende kleuters. Een twintigtal nieuwsgierigen staan bij het onthaal te wachten. Een vrouw wijst de weg naar de ruimte waar het te doen is. Het is een work in progress: tussentijdse regieaanwijzingen horen erbij, zo vertelt de regisseur.
Wie naar dansvoorstelling Bordstein Runter gaat kijken met de verwachting een dans-in-de-maat-spektakel te krijgen, zou wel eens ontgoocheld kunnen thuiskomen. Schrik je daarentegen niet terug van een bizarre choreografie op een bedje van funky muziek, is de kans op een voldaan gevoel na afloop groter.
Denk aan die eerste ontmoeting met iemand, hoe jullie samen naar huis gaan en een traag en onwennig liefdesspel beginnen. Denk aan hoe jullie elkaar voorzichtig aftasten in het halfduister in de hoop de ander te leren kennen. Probeer die herinnering op te halen en zie ze levend worden in Maybe Forever.
De eerste avond van het Theaterfestival 2008. In mijn geval, zelfs mijn allereerste theaterfestival. Als we de paar verplichte theaterbezoeken op de middelbare school, en de enkele keer dat ik per ongeluk in een theater belandde, buiten beschouwing laten, kan ik met gemak doorgaan voor een theatermaagd. Als we Cherkaoui’s dromen erop nalezen, zou het echter geen probleem mogen zijn dat ik als leek, een schrijversbijdrage lever aan dit Festival. Theater zou iedereen moeten interpelleren, niet elitair boven de rest mogen staan, noch netjes naast de andere expressievormen. Het gaat om het opengooien van grenzen; zowel de verschillende disciplines, als de verschillende facetten van het leven in elkaar laten overlopen, er met verschillende brillen naar kijken en zelf op verschillende manieren begrepen worden.
Ze speelden afgelopen november tijdens het Landjuweel in Gent en werden toen gevraagd om hun voorstelling op Het Theaterfestival te hernemen. Na al die maanden brengt het amateurgezelschap voor een laatste keer De Jossen. Wij ontmoeten de bende in Monty, in een gemoedelijk sfeertje
De Jossen van Tejaterbende Oeps! boezemde als mededinger naar het Landjuweel 2007 een zekere verwachting in. Gedurfd theater met minder aandacht voor esthetische perfectie en meer amusement in het spelen, daar hoopte ik op, en dat kreeg ik ook.
Conservatiefje, ik begrijp je commentaar, maar heb zelf veel minder een probleem gehad met de vrouwelijkheid van de actrice die Augustus vertolkte. Al was het maar omdat mijn hele wezen zo vol was van de rijke theatrale ervaringen die ik tijdens Romeinse Tragedies onderging, dat het geslacht van deze of gene acteur, al dan niet in overeenstemming met het geslacht van het personage dat hij of zij vertolkte, mij op geen enkele manier bezig gehouden heeft. Ik heb bovendien een observatie gestolen van Bart Van den Eynde, één van de dramaturgen van dit stuk, tijdens de voorbespreking zaterdagmiddag in het festivalsalon, gedrenkt in de hoofdpijn veroorzakende geur van de aanwezige elastiekjes.
Dino en Pierre, twee personages in de nieuwste voorstelling van Arne Sierens, twee angry young men met een verschillende achtergrond, verschillende verhalen maar dezelfde pijn. Pijn die hoe dan ook uit het lichaam moet, is het niet via woorden dan wel via fysieke erupties. Twee tikkende tijdbommen. In de val gelokt door de realiteiten van het leven, die bepaald worden door de beperkte capaciteiten waarover de mens beschikt. Zij ondernemen pogingen tot overleven in een wereld waar het lot niet meer wil meewerken, en waar de barrières zich niet enkel tussen mensen bevinden, maar vooral in het diepste van hun zijn.
Let op, ik heb enorm genoten van de Romeinse Tragedies. Het is een huzarenstuk om zes uur Shakespeare te brengen en boeiend te houden, en wat mij betreft verdient Toneelgroep Amsterdam daar een dikke pluim voor. Vijftien acteurs die een topprestatie leveren in een ijzersterk concept. Een totaalervaring. Multimedia, interactie die het publiek in staat stelt zijn aandacht te verdelen zoals het dat zelf verkiest, en natuurlijk een prachtige tekst. Maar toch zit ik een beetje verveeld met deze voorstelling.
Een klapdeur. Een arm. Een been met een witte sok eraan. En hup, daar staat hij! Benjamin Verdonck, in volle naaktheid. Een beetje onwennig en dat is ook het publiek. Maar Benjamin doet een paar huppelpasjes en heeft direct de lachers en de sympathie van het publiek op zijn hand. En dan moet Willy Thomas nog opkomen. Ja hij is er! Nee, hij is er niet. De draaideur heeft wat problemen met hem. Of haar. Want hij blijkt borsten te hebben en de Eva te zijn die Adam Benjamin moet aanvullen.
Het Theaterfestival wil dit jaar de nadruk leggen op voorstellingen die verschillende kunstvormen in zich dragen. Het is belangrijk dat het vakjesdenken doorbroken wordt en dat makers de verschillende mogelijkheden van de podiumkunsten onderzoeken zonder een allesbepalend etiket op hun creaties te kleven.
In het heuglijke jaar 1987 startte Arthur Sonnen in Amsterdam Het Theaterfestival op vanuit de idee om met nadruk Nederlandstalig theater op de kaart te zetten, en Vlaanderen en Nederland (en hun inwoners) dichter naar elkaar toe te brengen. Vanaf 1991 werd Het Theaterfestival zowel in Vlaanderen als in Nederland georganiseerd. Arthur Sonnen is een man die u dan ook vaak zal tegenkomen op Het Theaterfestival, altijd met een glimlach rond de lippen. De jaarlijkse State of the Union mist hij voor geen geld.
“Ik droom van theater als spel”, besluit Sidi Larbi Cherkaoui zijn State of the Union op de eerste dag van Het Theaterfestival in Antwerpen. Zijn woorden zijn nog niet koud of hij wordt op zijn wenken bediend door het Nederlandse gezelschap Hotel Modern dat op diezelfde openingsdag in de Bourla hun Rococo brengt.
Een voorstelling met veel facetten kan veel verschillende kritieken krijgen. The Ballad of Ricky and Ronny wordt van deze wetmatigheid gemakkelijk slachtoffer. Tijdens het bekijken en beluisteren van het stuk komen er heel veel sterktes en zwaktes bovendrijven in het kritische deel van de sensatie die je ervaart.
De 'pop opera' gaat onschuldig van start. Ricky en Ronny zitten in een relatie zonder energie of creativiteit. Wie niet beter weet, ziet enkel een ruziënd stel zoals er al zo vele bestaan. Mis! Een absurde trip volgt.
Het zijn drukke tijden voor Toneelgroep Amsterdam. De ene dag repeteren ze voor hun komende productie, de volgende staan ze op Het Theaterfestival voor een marathonvoorstelling van zes uur. Tussen al dat werken door slaagde de dagkrant er toch in Frieda Pittoors, Volumnia in Romeinse tragedies, te pakken te krijgen. Een telefoontje naar Nederland.
Bij het begin van dit festival willen we de juryleden aan het woord laten over hun keuze, de keuze ’08. Kristof Jonckheere is artistiek coördinator van kunstencentrum BUDA, Jur van der Lecq is acteur en regisseur en Karlien Vanhoonacker werkt voor de VRT en Thersites vzw. Drie totaal verschillende mensen dus, werkzaam in de podiumkunstensector, maar elk binnen een eigen veld. Ze vertellen wat zij vonden van het systeem met drie juryleden, en hoe het was om met drie tot een consensus te komen.
AMSTERDAM - Manshoge beren, kabouters die in de poep rollen, een surrealistische orgie van rococo beeldjes en een mummie die tot leven gewekt wordt. Het Rotterdamse theatercollectief Hotel Modern speelt het absurdistische Rococo. Een voorstelling over onbevangen, losbandige en grenzeloze nieuwsgierigheid. De dagkrant van het Theaterfestival sprak met theatermaker en actrice Pauline Kalker.
Het Theaterfestival voert voor haar opening naar jaarlijkse gewoonte een man of vrouw op uit de theatermiddens. Dit jaar is Sidi Larbi Cherkaoui aan de beurt. Hijzelf zal samen met Laura Neyskens en Sandra Delgadillo tien droomgeboden op het publiek loslaten. De traditie hoort sinds 1990 bij de opening van het festival. De prominente man of vrouw brengt een troonrede, speech, vertoog of toespraak. De naam, State of the Union lijkt zo goed als zeker schatplichtig aan de woorden die de Amerikaanse president elk jaar uit z’n mond rolt. Nader bekeken verwijst het woord ‘state’ naar een toestand, een stemming. Het is een afgeleide van ‘to state’ wat evenveel wil zeggen als iets formeel verklaren, iets uitdrukken, aangeven, vaststellen, specificeren. Met andere woorden de spreker geeft dus een stand van zaken weer. Het kan handelen over de theaterpolitiek of over het theater, maar evengoed over de samenleving. Het is echter de gewoonte geworden om kritische kanttekeningen te plaatsen of suggesties te doen; daarbij staan passie en onbevooroordeelde objectiviteit op gespannen voet. Urbanmag mocht alvast even in de kaarten kijken van Sidi Larbi.
Op de voorflap van Als geen ander, de debuutbundel van slamdichter Krijn Peter Hesselink had een cirkelvormige uitsparing moeten komen, waarin een zaadje. Met enige goede wil kon de lezer/koper het zaadje mits wat water en wat vruchtbare aarde laten uitkiemen tot een boom waarvan het wortelstelsel uit het boek zou groeien en het dure papier zou opvreten. Dat was een goed idee geweest! Het getuigt van een gezonde zelfrelativering van de dichter. Iets wat je zeker nodig hebt in het dichtersvak. Want wat betekent een dichtbundel nog? Een boekje meer of minder in de etalage. Wie maalt daarom?
Een heer die bij ons kwam rondneuzen vroeg me op een keer: “Neem me niet kwalijk, maar is er nog geen manier gevonden om het apparaat uit zichzelf te laten draaien?” Ik zie nog het gezicht van die meneer: smal, bleek, met dun blond haar; blauwe, sluwe ogen; gelig puntbaardje, waarachter een glimlachje schuilging dat schuchter en beleefd moest lijken, maar boosaardig was. Want met die vraag bedoelde hij: “Bent u heus wel nodig? Wat bent u eigenlijk? Een hand die aan de slinger draait. Zou die hand niet gemist kunnen worden? Zou u niet kunnen worden afgeschaft, vervangen door een of andere mechaniek?”’ (Luigi Pirandello)
Shakespeare een hedendaags pak aanmeten is een uitdaging die al ontelbare theatermakers met wisselend succes zijn aangegaan. Onder hen ook Piet Arfeuille. Eerder maakte hij bij HETPALEIS al eigenzinnige bewerkingen van de klassiekers Hamlet en Romeo en Julia. Nu gebruikte Arfeuille De storm als ruw materiaal voor een opvallend sterke voorstelling die gedragen wordt door de kracht van rituelen. Zo moest er meer theater zijn.
Ten zuiden van de rivier is een roman van Blake Morrison over het Groot-Brittanië van Tony Blair, het Londen van schrijvers, reclamejongens en journalisten, en over de vos in u en mij. Het boek zat in de selectie van de Literaire Lente, een initiatief van Boek.be, dat deze roman misschien beter als herfstpromotie had aangeboden, want fleurig kun je Morrisons schets van de Britse samenleving en het politieke systeem van dat land bepaald niet noemen. In plaats daarvan is Ten zuiden van de rivier wel een uiterst genietbare en zeer relevante roman, omdat Morrison er gelijktijdig in slaagt om een geloofwaardige microkosmos voor zijn personages neer te zetten én een panoramisch beeld te schetsen van een almaar kleiner wordend Groot-Brittannië, dat vergeven is van beesten.
Drie toneelteksten liet de Brit Dennis Kelly dit seizoen los op onze podia. En dan hadden we de komische tv-serie Pulling nog niet gezien. Als u het ons vraagt, is Kelly een dramatisch polsstokspringer: neemt een verre aanloop bij genoegzaam bekende schrijftechnieken, om vervolgens over het boosaardige in-yer-face theatre te wippen. Blind geweld, uptempo scènetjes en rauwe kreten hoeven bij hem niet meer zonodig. Maar als het niet meer op uw smoel is, waar dan wel?
Hoe komt een avant-gardeband met een verleden in de postpunk, de krakersbeweging en de industrial weg met een toegankelijke popplaat? Het is een vraag die zich opdringt na beluistering van Alles wieder offen, de jongste cd van Einstürzende Neubauten.
Het moet zowat het mooiste zijn dat je te zien kunt krijgen als het gaat om Amerikaanse muziek uit de twintigste eeuw: Johnny Cash en Louis Armstrong die in 1970 samen ‘Blue Yodel #9’ spelen, een nummer van Jimmie Rodgers, ‘the father of country music’. Armstrong is op dat moment al zeventig jaar oud en zal tien maanden later sterven. Zijn dokters hadden hem geadviseerd geen trompet meer te spelen, maar zoiets vraag je uiteraard niet van een muzikant. Het allermooiste zijn echter de momenten waarop Armstrong de trompet even stilhoudt en Cash volgt wanneer die Rodgers’ karakteristieke jodel inzet. Wat hij dan doet kun je misschien bezwaarlijk zingen noemen, maar het is wel van de meest zuivere en ontroerende muzikaliteit.
Paul Thomas Andersons There Will Be Blood (2007) is een macht die over je heen gaat. Met adembenemende vaart raast de film door het levensverhaal van Daniel Plainview (Daniel Day-Lewis), een oliebaron die zijn ziel verkoopt voor olie. Op zijn weg naar de verdoemenis kruist hij echter het pad van Eli Sunday (Paul Dano), een prairieprediker die even intens van God houdt als Plainview van zijn dollars. Zo stelt Anderson de twee Amerikaanse grootmachten van vandaag tegenover elkaar: God en Kapitaal. De tweestrijd die zich vervolgens ontwikkelt, is een Great American Novel waardig (is met name gebaseerd op een roman van Upton Sinclair) en loopt over van Bijbelse thema’s. Amerika mag zich dan al graag een ‘Natie Onder God’ wanen, Anderson haalt dit zelfbeeld genadeloos onderuit en slaat het ‘with great vengeance and furious anger’ aan diggelen.
In maart stond het Gentse kunstencentrum Vooruit te koop gedurende hun festival The Game Is Up! Art for Sale. Qua marktwaarde klonk dat in elk geval veelbelovend want het kunstencentrum had nog maar net de Vlaamse cultuurprijs 2007 gewonnen. De anekdote doet overigens de ronde dat er op een rustig moment tijdens deze drukke tiendaagse twee Pakistani het café binnenwandelden om als ernstige kandidaat-kopers over de vraagprijs te onderhandelen. Welke intenties zij met deze kunsttempel hadden (moskee, mega nachtwinkel of Oosterse lusttuin?) is niet bekend. Wat we intussen wel weten is dat de werkelijkheid met dit absurde voorval de verbeelding eens niet overtrof. Met Art for Sale had Vooruit namelijk een grandioos gamma aan kunstenaars in aanbieding – veelal gratis of met korting – die de vrije markt en onze consumptiezucht als onderwerp namen voor een artistiek experiment.
‘t Arsenaal bracht De collega’’s terug op de planken en maakte daarmee de cirkel rond. De collega’s was ooit een toneelstuk van het Mechels Miniatuur Theater, de voorvader van ‘t Arsenaal. Het is lang geleden, in 1976 met name, het jaar met die fameuze hete zomer, en op een van die zomerdagen speelt het stuk zich af – de hitte die iedereen teistert staat symbool voor de verhitte gemoederen op het bureau. De scenarist Jan Matterne had met het idee voor een kantoorserie bij de BRT aangeklopt, maar de omroep kreeg pas interesse toen de toneelversie liep als een trein. De televisiereeks kwam er alsnog, liep vanaf 1978 drie seizoenen lang en werd een fameus succes. De BRT zat toen nog stevig in het zadel als monopolist en uitzendingen van De collega’s haalden tot twee miljoen kijkers.
Eind juni, Gent, een loods op Dok Noord. Voor de laatste keer doet de enorme industriële ruimte dienst als tentoonstellingsplek voor X=10c. Achter die schijnbaar wetenschappelijke formule schuilt een interessant artistiek initiatief: vzw Existentie brengt een keur aan jonge kunstenaars, critici en curatoren drie maanden lang samen in een “reflectief laboratorium”. Als afsluiter van het zesde Labo krijgt curator Lara Pan vrij spel. Onder de noemer Walls & Gateways presenteert zij twaalf internationale kunstenaars met telkens één werk. Ik waag me in de Labo-expo, op zoek naar chemische reacties.
Uitdrukking geven aan verschil tegen de pletwals van globalisering in, is de boodschap van de Japanse theatermaker en -auteur Oriza Hirata (°1962). Op het podium zoekt hij dat verschil in cultuureigen Japanse taal- en communicatiecodes - een veelheid aan schijnbaar losse dialoogfragmenten zijn er de mazen van een universum waarin openheid de boventoon voert. Met eenzelfde openheid gaat Hirata de dialoog aan. Hij reist de wereld rond om via het theatermedium de ‘ander’ op te zoeken. In hechte internationale samenwerkingsverbanden zet hij een ontsnappingsparcours uit rond interculturele wolfsklemmen. Hoe dat precies in zijn werk gaat viel recent in Brussel te bekijken. Vier huizen toonden er zijn werk in een uitgekiend stappenplan. Een conférence, een workshop, een studiedag en drie voorstellingen trainden het inlevingsvermogen van de toeschouwer op en naast het podium in een kaleidoscopisch spel met perspectief.
Toen Olivier Zabat gewapend met een diploma beeldende kunst de Academie voor Schone Kunsten in Grenoble verliet, kon hij waarschijnlijk niet vermoeden dat hij meer dan tien jaar later zou worden omschreven als één van de meest spannende cineasten in Frankrijk. Wat niet wil zeggen dat hij de beeldende kunst onderweg vaarwel gezegd heeft, integendeel. Het is net Zabats oog voor compositie, lichtspeling en kleurcombinatie dat van zijn laatste productie Yves een visueel spannende documentaire maakt.
Girard Kanard And His Magic Kazzoo is het pseudoniem van de Antwerpse twintiger Joris Van De Moortel, deze gelijknamige EP zijn eerste wapenfeit. Voor mij is Joris Van De Moortel een volledig nieuwe naam in de Belgische experimentele muziek, wat mij extra nieuwsgierig maakte om deze 45 toeren op de draaitafel te leggen.
“Deze nacht zal ik leren het leven te verdragen,” zegt één van de vrouwelijke personages in Beatriz Catani’s Finales. Hoe ze dat denkt te bereiken? Door te praten, te praten, eindeloos te praten. Op het afgelopen Kunstenfestivaldesarts zijn nogal wat woordenstromen gepasseerd – de ene al trefzekerder dan de andere. Van verhaaltjes uit het alledaagse Japanse leven in Freetime tot orakelende klanken uit de onderbuik van de taal bij Vincent Dupont. Het hedendaagse theater heeft, ondanks alles, het woord en zijn problematische verhouding tot de realiteit nog lang niet opgegeven. Een selectieve terugblik op het Kunstenfestivaldesarts 2008, in het teken van tekst en taal.
Hoewel volgende beschouwing strikt gezien een podiumvoorstelling onder de loep neemt, zal de literatuur ook niet geheel afwezig blijven. Dat gaat zo wanneer de voorstelling opgebouwd is rond een bloemlezing van de beste, of toch meest markante interviews die de dinosaurus Hugo Claus in zijn massieve carrière gegeven heeft.
We kennen ze allemaal wel, de zinnetjes die al in het honderdvoud zijn gebruikt om een relatie te beëindigen: op mijn manier zal ik altijd van je blijven houden, was het maar anders gelopen, zorg goed voor jezelf. Verraden ze een schuldgevoel, zijn het slinkse argumenten van een goede diplomaat of is de schrijver doodgewoon een romanticus naar negentiende-eeuws model? Is hij of zij berekend of oprecht, volkomen egoïstisch of in de het nauw gedrongen door zijn impulsen ?
Keren we even terug. Wat zei u? De Verzamelde Gedichten’van Martinus Nijhoff? Is dit nog steeds essentiële kost voor de rechtgeaarde liefhebber van Nederlandstalige poëzie? Gegarandeerd! Deze geannoteerde, nieuwe uitgave is reeds de tweede druk van een editie die eigenlijk stamt uit 2001. De rechtstreekse aanleiding voor deze verzamelde gedichten was het verschijnen van een historisch-kritische editie van het dichterlijk oeuvre van Nijhoff in 1992. De uitgave verscheen in 1993 in de reeks Monumenta Literaria Neerlandica in twee delen (drie banden). Niet elke dichter valt dit te beurt. Dit monumentaal werk was bestemd voor een gespecialiseerd publiek.
Wat is kunst? In onze hedendaagse maatschappij, waarin zelfs soepblikken tot kunst verheven worden, lijkt dit een erg terechte vraag. Kunstpausen en collectioneurs kunnen met een vingerknip elk werk tot ware kunst verheffen. Maar is het antwoord op deze vraag niet voor iedereen anders? Theatergezelschap Lazarus tracht ons dichter bij een antwoord te brengen met hun nieuwste voorstelling Kunstwerk.
In een witte cirkel van licht spant en ontspant een lichaam zich als een bloem die sluit en weer open gaat. Cirkelgewijs tuimelt het traag rond de as. Lisbeth Gruwez vat zichzelf bij de kraag en ploft weer in elkaar zoals een grote levende long op en neer gaat in een borstkas. Door de boxen weerklinkt een krakende ruis en verder hoort men enkel het zware ademen van Gruwez. Ze balanceert steeds net boven de grond, als een pluim in de lucht, haar evenwichtspunten daarbij constant veranderend.
In het begin schiep God de hemel en de aarde. In How do you like my landscape is God een vrouw (Manah De Pauw) in een groen chirurgenpak met rond haar kleine handen rubberen handschoentjes.
Wat gebeurt er met een mens als je zijn zwaartepunt wegneemt? Dat onderzoekt Lisbeth Gruwez in haar eerste creatie, Forever overhead. Ze doet dit op een poëtische manier, vol zelfrelativering.
